Dr. Ekrem Teymur: Bakanlık bünyesinde "Enerji İçin Yapay Zeka" adında bir AR-GE merkezi kurulmalı

Dünyaca ünlü turizm merkezi Ayder Yaylası, bu yıl 2'ncisi düzenlenen Uluslararası Ayder Forumu'na ev sahipliği yapıyor. 17 Ocak'ta sona erecek organizasyonda küresel enerji politikaları, yapay zeka teknolojileri ve sürdürülebilir enerji stratejileri masaya yatırılıyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Uluslararası Ayder Forumu Proje Başkanı Hakan Gültekin, Rize Belediye Başkanı Rahmi Metin, Rize Valisi İhsan Selim Baydaş'ın da katıldığı organizasyonda "Enerji, Güvenlik ve Diplomasi" gündemi ele alındı.

Forumda, Eski Enerji Bakanı ve KEİPA Türkiye Delegasyonu Başkanı Fatih Dönmez'in moderatörlüğünde "Enerji ve Yapay Zeka" başlığıyla gerçekleşen oturumda şu konuşmacılar yer aldı:

• Prof. Dr. Plamen TEODOSIEV – Sofya Kütüphane Bilimleri ve Bilgi Teknolojileri Üniversitesi
• Prof. Dr. Burhaneddin İZGİ – İTÜ, Makine Öğrenmesi ve Yapay Zekânın Enerji Üretimindeki Rolü: Matematiksel Bir Bakış
• Prof. Dr. Mustafa TOPALOĞLU – Özyeğin Üniversitesi, Yapay Zekâ Hukuku
• Doç. Dr. Mert BAL – Yıldız Teknik Üniversitesi, Enerji ve Yapay Zekâ, Derin Öğrenme
• Mustafa Efe TOPALOĞLU – TÜMBİAD Genel Başkanı, Teknoloji Stratejisti
• Dr. Ekrem TEYMUR – Yapay Zeka & Olasılıksal Modelleme Uzmanı

"10. AYDER FORUMU'NDA BU ÇATININ ALTINDA İNSAN SAYISI KADAR ROBOT OLACAK"

Yapay zekanın gelecekte karar vermede de uygulamada da insanlardan ileri seviyede olacağını vurgulayan Haberler.com Yönetim Kurulu Başkanı, Yapay Zeka & Olasılıksal Modelleme Uzmanı Dr. Ekrem Teymur, "10. Ayder Forumu'nda bu çatının altında insan sayısı kadar robot da olacak. Bu robotların bazıları kürsüde bazıları dinleyicilerin yerinde olacak, bazıları da çeşitli hizmetleri gerçekleştirecek. Çok ciddi bir enerji dar boğazıyla karşı karşıya kalacağız. Dünyada belki de insan sayısı kadar robotun piyasaya çıkması ve 7/24 elektrik harcaması durumunda enerji ihtiyacı çok yüksek boyutlara ulaşacak" ifadelerini kullandı.

"ENERJİDE YAPAY ZEKANIN KULLANIMI EKOSİSTEMİN BAŞTAN AŞAĞI YENİDEN İNŞA EDİLMESİDİR"

Dr. Ekrem Teymur sözlerine şöyle devam etti:

"Enerjide yapay zekanın kullanımı bir yazılım işi değildir, bir teknik proje değildir. O ekosistemin baştan aşağı yeniden inşa edilmesidir. Bunun için de sadece yazılım yetmez. Benim önerim Enerji Bakanlığı bünyesinde "Enerji İçin Yapay Zeka" adında bir AR-GE, bir laboratuvar kurulması. İklim değişikliğinden tutalım, evimizdeki aydınlatmaya kadar bütün sürecin A'dan Z'ye burada ele alınarak yapay zeka destekli bir şekle dönüştürülmesi. Bunu gerçekleştirdiğimizde geleceğe güvenle bakabiliriz."

MAKİNE ÖĞRENMESİ VE YAPAY ZEKANIN ENERJİ ÜRETİMİNDEKİ ROLÜ: MATEMATİKSEL BİR BAKIŞ

Makine öğrenmesi ve yapay zekanın enerji üretimindeki rolüne ilişkin matematiksel bir bakışla değerlendirmelerde bulunan İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Matematik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Burhaneddin İzgi, şunları söyledi: "Makine öğrenmesi ve yapay zekanın enerji yönetimindeki rolüne baktığımızda aslında bu daha çok verimliliği artırmak, maliyeti düşürmek, tahmin yeteneklerini geliştirmekle, yani bu açıdan makine öğrenmesi ve yapay zekanın ön plana çıktığını görüyoruz, bu amaçla kullanıldığını. Tabii bu şu anda az önce Sayın Bakanımın da dediği gibi biraz emekleme aşamasında. Bu en nihai seviyesine geldiğinde bir devrim niteliği, devrim niteliğinde değişiklikler yaratma potansiyeli olduğunu görüyoruz.

Şimdi az önce dediğimiz gibi olaya matematiksel perspektiften bakacak olursak ortada aslında bir enerji problemi var. Peki bu enerji problemine matematiksel gözle baktığımızda neler görüyoruz? İlk olarak enerjide biliyorsunuz üretim ne kadar önemliyse bunun dağıtımı da, optime bir şekilde dağıtımı da oldukça önemli oluyor. Bu durum matematikteki optimizasyon problemini ortaya çıkartıyor. Yani enerji üretiminde kaynakların optimal dağılımının matematiksel bir problem olarak karşımıza çıkmasına sebep oluyor. Biz bu kaynakları en verimli şekilde nasıl dağıtırız, ne yapmamız gerekiyor? İşte matematiksel olarak ilk aşamada bir optimizasyon problemi olduğunu söyleyebiliriz.

Tabi enerji insanlığın oluşundan bu yana gelen bir ihtiyacı olduğuna göre çok ciddi bir data var elimizde. Bu dataları kullanarak tahminleme yapmamız gerekiyor. Burada zaman serisi, seri analizleri ortaya çıkıyor. Bu noktada enerjinin talebini tahmin etme ve burada nerelere, hangi akslara doğru aktarımların yapılması veya desteklerin sunulması gibi bir problem ortaya çıkıyor. Zaman serisi analiziyle tahminleme yaparak bu problemi kısmen çözebiliyoruz.

Tabi yenilenebilir enerji kaynakları biliyorsunuz oldukça önemli. Burada tabi bağımlı olduğumuz neler var? Hava koşulları ve modelleme oldukça önem arz ediyor. Burada da hava koşullarının ve benzeri etkenlerimiz, su vesaire artık neden yenilenebilir üretiyorsak, değişkenlik gösteren durumların ciddi bir şekilde modele yansıtılması önem arz ediyor. Yani dışsal faktörlerden etkilenmesi ayrı bir matematiksel problem olarak karşımıza çıkıyor.

Çok sizi teknik detaylarla boğmak istemiyorum ama matematikte dediğimiz diferansiyel denklemler, stokastik analiz, stokastik diferansiyel denklemler gibi çalışmalar, daha doğrusu alt birimler, bize bu noktada ciddi anlamda destek oluyor.

Son olarak tabi bu statik bir süreç değil, dinamik bir süreç. Hem enerjinin üretimi hem ihtiyacı vesaire noktasında, burada da nelere ihtiyacımız oluyor? Dinamik bir süreç olduğu için stokastik bir yaklaşım gerekiyor ve simülasyonlar oldukça önem arz ediyor. Aynı şekilde enerjide veya olası üretimdeki arıza senaryolarının simülasyonu da oldukça önem arz ediyor. Matematiksel açıdan baktığımızda böyle.

Şimdi tabi diyoruz ki yapay zeka ile bunu veya makine öğrenmesi ile bunu çözüyoruz. Az önce Sayın Bakanım girişte çok güzel bir şekilde tanımlamayı yaptı. Tabi ben bilmediğim için kısmen buraya kısaca bir tanımlamasını koymuştum, o yüzden hızlı geçeceğim burayı.

Makine öğrenmesi derken ne anlamamız gerekiyor, yapay zeka derken ne anlamamız gerekiyor noktasında. Makine öğrenmesine baktığınızda biz bilgisayara, cihaza verileri vererek biz ona bir şeyler öğretmeye çalışıyoruz. Daha sonra verdiğimiz verileri doğru algılayıp algılamadığını - test verileri deniyor buna da - daha sonra bu algoritmayla bunu test ediyoruz. Bu makine öğrenmesi kısmı.

Peki yapay zeka dediğimiz şey ne? Tamamen Sayın Bakanımın yaptığı tanımlamayla birebir bir tanım bu da. İnsan benzeri düşünme ve karar verme süreçlerini taklit eden teknolojiler bütünüdür diye ifade edebiliriz."

"ENERJİ DİPLOMASİSİ BELİRSİZLİĞİ YÖNETME SANATI HALİNE GELDİ"

Konuşmacılardan Prof. Dr. Plamen Teodosiev, "Uluslararası ilişkilerde diplomasi çok önemli bir unsurdur. Diplomasi bitince savaş başlıyor. Bu bağlamda enerji diplomasisini tanımlayan 3 temel kelime var; belirsizlik, hız ve eş zamanlı krizler. Enerji piyasasında artık fiyatlar saatler içinde değişebilir, bölgesel bir kriz çok kısa sürede küreseli etkileyebilir. Bu nedenle enerji diplomasisi artık klasik anlamda kriz çözme faaliyeti değildir. Enerji diplomasisi bugün belirsizliği yönetme sanatı haline gelmiştir. Sorun artık bilgi eksikliği değildir. Asıl sorun, bu kadar veri içerisinde neyin önemli olduğunu nasıl ayırt edeceğimiz ve ne kadar hızlı karar vereceğimiz. Buraya yapay zeka geliyor. Yapay zeka hızla geliştirilen bir öğrencidir. Bu öğrenciyi nasıl eğitirseniz o size o kadar fazla destek olur" ifadelerini kullandı.

Teodosiev sözlerine öyle devam etti:

"Enerji güvenliği uzun süre boru hatları, santraller ve fiziksel alt yapılar üzerinden tanımlandı. Bugün ise tablo değişti. Dijital sistemler, algoritmalar, veri akışı, siber güvenlik... Yanlış bir algoritmik öngörü, yanlış bir erken uyarı çok ciddi jeopolitik sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle güvenlik artık yalnızca askeri değil, aynı zamanda bilişsel bir boyut kazanmıştır."

"YAPAY ZEKA ENERJİ ALANINDA DESTEK TEKNOLOJİSİ DEĞİL, KARAR ALMA KAPASİTESİNİ ARTIRAN BİR TEKNOLOJİ"

Yapay zekayı enerji altyapısına entegre edebilen ülkelerin daha sürdürülebilir, rekabetçi ve dirençli bir enerji ekosistemi oluşturabileceğini belirten Yıldız Teknik Üniversitesi, Kimya-Metalurji Fakültesi, Matematik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mert Bal "Geleneksel enerji sistemlerini baktığımızda daha çok geçmiş verileri, merkezi bir planlamayı ve insan odaklı karar almaya odaklı olduklarını görüyoruz. Ancak günümüzde sistemler, söylediğim gibi, daha dinamik, daha karmaşık olduğu için artık geleneksel yöntemler burada biraz yetersiz kalıyor. Tabii, yapay zekayla neler yapabiliyoruz? Güneş enerjisinde bulut hareketlerinin tahmin edilmesinden, rüzgar enerjisinde atmosferik değişimlere kadar yapay zeka algoritmaları ile bunları artık öngörebilir durumdayız. Hangi saatlerde enerji talebinin zirve yapacağını da yine yapay zeka algoritmaları ile önceden öngörebiliyoruz. Nükleer enerjide güvenlik, fosil yakıtlı santrallerde verimlilik, biyokütle tesislerinde süreç optimizasyonu gibi alanlarda yapay zeka, insan hatasını azaltarak daha verimli ve güvenli bir üretim imkanı sağlıyor. Bu noktada aslında baktığımızda, yapay zekanın enerji alanında destek teknolojisi değil, karar alma kapasitesini artıran bir teknoloji olduğunu da söyleyebiliriz. Talep tahminindeki belirsizliklerin azalması, üretim-tüketim dengesinin gerçek zamanlı optimize edilmesi, arızaların oluşmadan önce öngörülmesi, ki bu çok önemli. Enerji, arızanın sürekliliği açısından da önemli bir durum bu. Kayıpların minimize edilmesi günümüzde yapay zeka algoritmaları ile mümkün hale gelmiştir." ifadelerini kullandı.

"YAPAY ZEKA İŞİMİZİ ELİMİZDEN ALACAK MI?"

Kendisine sıklıkla, "Yapay zeka işimizi elimizden alacak mı?" sorusunun yöneltildiğini belirten Tüm Bürokratlar ve İş İnsanları Derneği Genel Başkanı (TÜMBİAD) ve teknoloji stratejisti Mustafa Efe Topaloğlu da "Evet, eğer ki kendinizi güncellemezseniz, kendinizi geliştirmezseniz bugün internet de işinizi elinizden alır, herhangi bir makine de işinizi elinizden alır. Ama siz kendinizi güzelce güncellerseniz, bilgilendirirseniz hiç kimse sizin elinizden işinizi alamaz. Çünkü iş yerleri zaten üretim istiyor, iş yerleri akıllı insanlar istiyor. Yapay zeka bizim yerimizi niye aldı? Dünyada bir araştırma yapıldı. Son 10 yıldır, 20 yıldır insanların IQ seviyesi yüzde 10 düşmüş. Bu çok önemli bir şey. Bu, almış olduğumuz teknolojinin etkilerinden olabilir, teknolojinin bize getirmiş olduğu kolaylıklardan olabilir. Çünkü aklımızı artık çok fazla zorlamıyoruz, onun için yavaş yavaş beyin tembelleşiyor. Beyin ne kadar çok çalışırsa o kadar çok üretmeye başlar. Evet, yapay zeka insanın yerini alacak mı? İnsan kendini geliştirmezse alacak." diye konuştu.

YAPAY ZEKANIN HUKUKSAL KARAR ALMA SÜREÇLERİNDEKİ KULLANIMI

Yapay zekanın hukuksal karar alma süreçlerindeki kullanımına ilişkin konuşan Avukat İsmail Topaloğlu ise "Genel eğilim yapay zekadan faydalanılması. Ancak kararın verilmesi noktasında, yapay zekaya bağlı bir karar verimi durumu söz konusu olamıyor şu aşamada. Özellikle yapay zekanın verdiği bir karara itiraz edilmesi veya buna karşı çıkılması durumunda, bunu kimin değerlendireceği konusu gündeme geliyor. Bu durumda tabii ki yapay zeka bunu değerlendiremeyecek. Yine yapay zeka ile ilgili, hakimin aslında insan zekasının yarattığı subjektif takdir ve hakkaniyet gibi konular yapay zekayla mümkün olmuyor. Bu noktada yapay zekanın yetersiz kalacağı açık. Robot hakemlerle verilen kararlarda, toplumsal ve etik anlamda bunların uygulanıp uygulanmayacağı söz konusu. Yine aynı şekilde bazı dirençler ve karşı tutumlarla da karşı karşıya kalınıyor. Ama enerji hukukunun olmazsa olmazı enerji yatırımları ve sözleşmeleri bakımından, yapay zekanın bunu daha etkin ve kalıcı hale getirebileceği kanaatindeyim." şeklinde görüş bildirdi.