Cenevre'deki UNESCO toplantısında Türkiye-Danimarka iade iş birliği örnek olarak sunuldu

Türkiye'nin kültür varlıklarının iadesi alanında yürüttüğü çalışmalar ve Danimarka ile geliştirilen müzecilik iş birliği, UNESCO iş birliğiyle Cenevre'de düzenlenen Bölgesel Diyalog toplantısında uluslararası katılımcılara aktarıldı.
Organizasyondan yapılan açıklamaya göre, İsviçre Konfederasyonu tarafından UNESCO iş birliğiyle 16-17 Eylül'de Cenevre Uluslararası Konferans Merkezi'nde düzenlenen "Kültür Varlıklarının İadesi Alanında Yeni Anlaşma ve İş Birliği Biçimleri" başlıklı toplantıda, kültür varlıklarının iadesi süreçlerinde geliştirilen yeni iş birliği modelleri ele alındı.
Toplantıda Türkiye, Boubon Antik Kenti kökenli Roma İmparatoru Septimius Severus'a ait bronz baş ile Düver bölgesinden 48 pişmiş toprak mimari levhanın Türkiye'ye iadesi sonrasında Danimarka ile geliştirilen iş birliğini örnek olarak sundu.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz ile Kopenhag'daki Ny Carlsberg Glyptotek Müzesi Direktörü Gertrud Hvidberg Hansen, "Kültürel Miras Bağ Kuruyor: Kültür Varlıklarının İadesi ve Türkiye-Danimarka Müzecilik İş Birlikleri" başlıklı ortak sunum gerçekleştirdi.
Boubon eserlerinin iadesiyle başlayan süreç
Sunumda, Burdur'un Gölhisar ilçesindeki Boubon Antik Kenti'nden yurt dışına kaçırılan eserlerin tespit edilmesi ve Türkiye'ye iadesine ilişkin çalışmaların yanı sıra iade sürecinin iki ülke arasında geliştirdiği kurumsal ilişkiler anlatıldı. 1960'lı yıllarda yoğun kaçak kazılara maruz kalan Boubon Antik Kenti'ndeki Sebasteion olarak bilinen imparatorluk kült alanından çok sayıda bronz heykel parçasının yurt dışına çıkarıldığı belirtildi.
Roma İmparatoru Septimius Severus'a ait bronz başın 1970'te sanat eseri taciri Robert Hecht aracılığıyla Ny Carlsberg Glyptotek koleksiyonuna girdiği, heykelin gövdesinin ise uzun yıllar ABD'de kaldıktan sonra 2023'te Türkiye'ye iade edildiği aktarıldı.
Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğu Prof. Dr. Jale İnan'ın 1970'lerden itibaren Boubon üzerine yürüttüğü araştırmaların, farklı ülkelere dağılan eser parçalarının tespit edilmesinde önemli rol oynadığı kaydedildi. İnan'ın 1979'da Glyptotek'te baş ve gövde parçalarını yan yana getirerek bunların aynı heykele ait olduğunu bilimsel olarak ortaya koyduğu ifade edildi.
48 Düver levhası da Türkiye'ye iade edildi
Kültür ve Turizm Bakanlığının 2023'te başlattığı resmi iade girişiminin ardından yürütülen çalışmalar sonucunda Glyptotek, bronz başın Türkiye'ye iadesine karar verdi.
Müzenin koleksiyon araştırmaları sırasında Burdur'un Düver bölgesinden kaçak kazılarla çıkarıldığı belirlenen 48 pişmiş toprak mimari levhanın kayıtları da yeniden incelendi. Söz konusu eserlerin de Türkiye'ye iade edilmesine karar verildi.
Eserlerin Türkiye'ye gönderilmeden önce Danimarka'da "Bir İmparator Geri Dönüyor: Antik Kültür Varlıklarının Türkiye'ye İadesi" başlıklı özel sergiyle kamuoyuna sunulduğu belirtildi.
İadelerin ardından Türkiye ve Danimarka arasındaki ilişkilerin araştırma, sergi, uzman değişimi ve konservasyon gibi alanlarda devam ettiği bildirildi.
Mart 2025'te Bakanlık koordinasyonunda düzenlenen çalışma programı kapsamında Glyptotek uzmanlarının Boubon başta olmak üzere Türkiye'deki ören yerleri ve müzeleri ziyaret ettiği aktarıldı. 2025 sonbaharında ise Glyptotek'in Türkiye'deki kurumlarla ilişkilerini kurumsallaştırmak amacıyla Danimarka Kültür Bakanlığına bağlı Kültür ve Saraylar Ajansından destek aldığı kaydedildi.
İş birliğinin sergi alanındaki örneklerinden birinin de Burdur Arkeoloji Müzesi koleksiyonundaki, Septimius Severus'a ait olduğu değerlendirilen sandaletli imparatorluk heykeli parçalarının Glyptotek'in 1 Ekim'de Kopenhag'da açacağı "Roma İmparatorluğu'nda Modanın Gücü" sergisinde sergilenmesi olduğu belirtildi.
Sagalassos ve Boubon için yeni projeler
Türkiye ile Danimarka arasındaki kültürel miras iş birliğinin önümüzdeki dönemde yeni projelerle genişletilmesinin planlandığı bildirildi.
Glyptotek'in gelecek yıl açmayı planladığı "Sagalassos: Heykelin Bütünsel Tiyatrosu" sergisinin, Kopenhag Üniversitesi araştırmacıları ile Türkiye ve Belçika'dan arkeologların ortak katkılarıyla hazırlandığı aktarıldı.
Boubon Antik Kenti üzerine Türkiye'de sürdürülecek bilimsel saha çalışmalarının da ilerleyen dönemde uluslararası bir sergi ve bilimsel yayına dönüştürülmesinin hedeflendiği, araştırma, uzman değişimi, konservasyon ve yeni sergi projelerine ilişkin temasların sürdüğü kaydedildi.
Toplantıda paylaşılan Türkiye-Danimarka deneyiminin, kültür varlıklarının iadesinin ardından ülkeler arasında uzun vadeli bilimsel ve müzecilik iş birliklerinin geliştirilebileceğine ilişkin örnek oluşturduğu ifade edildi.