Ankara Anlaşmalı Türklerin oturum başvurularında gecikme krizi: 'Ulaşım hakkımızı, paramızı kaybettik, sevdiklerini kaybedenler var'

"Annem öldüğünde valizim hazırdı."

Seher Özmen Poyraz, 2021'de Ankara Anlaşması ile İngiltere'ye taşındı.

Tüm şartları tamamladıktan sonra bu yıl 17 Şubat'ta süresiz oturum (Indefinite Leave to Remain - ILR) için başvuru yaptı.

Bir hafta sonra ise Türkiye'den gelen telefonla annesinin hayatını kaybettiğini öğrendi.

Poyraz gibi süresiz oturum başvurusu yapan göçmenler süreç sonuçlanana kadar İngiltere'den ayrılamıyor.

Ayrılmaları halinde başvuruları geri çekilmiş sayılıyor.

Ancak insani gerekçelerle hızlandırma ya da seyahat hakkı talep edebiliyorlar.

Poyraz da annesinin cenazesine katılabilmek için İngiltere İçişleri Bakanlığı'na başvurduğunu ancak olumlu kararın 14 Mayıs'a kadar çıkmadığını söylüyor.

Cenaze törenini kaçırmasını "hayatımın travması" olarak nitelendiren Poyraz, "Anneme başkaları veda etti, başkaları uğurladı. Cenazeyi videolardan, açılan canlı yayınlardan izledim" diyor.

'Bu kadar uzun bekleme süreleriyle karşılaşmamıştık'

Ankara Anlaşması ile İngiltere'ye gelen Türk toplumundan birçok kişi başvuru süreçlerinin uzamasıyla benzer mağduriyetler yaşıyor.

İçişleri Bakanlığı başvuruların ne kadar sürede sonuçlandırılacağına dair kesin bir süre vermiyor ama "genelde altı ay içinde karar verileceğini" ifade ediyor.

BBC Türkçe'nin ülkenin çeşitli bölgelerinden konuştuğu kişiler bu sürenin son dönemde sekiz dokuz aya kadar uzayabildiğini ve birçok kişinin mağdur olduğunu anlatıyor.

BBC Türkçe'ye konuşan Londra merkezli Aras Legal'den avukat Ruken Süphandağ da bazı müvekkillerinin Eylül 2025'ten bu yana yani yaklaşık dokuz aydır sonuç beklediğini söylüyor.

"Bu kadar uzun bekleme süreleriyle daha önce karşılaşmadık" diyen Süphandağ, bakanlıktan da gecikmelerin nedenine ilişkin tatmin edici bir açıklama alamadıklarını ifade ediyor.

İngiltere'deki Türk toplumunda bu konudaki rahatsızlık artarken BBC Türkçe'nin görüştüğü Türk diplomatik kaynaklar sorunun Londra'ya iletildiğini söylüyor.

Kaynaklara göre Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Nisan ayında Londra'ya yaptığı ziyaret sırasında İngiliz yetkililerle bu konuyu da görüştü.

Kaynaklar, özellikle sağlık sorunları veya ailevi acil durumları bulunan kişilere ilişkin dosyaların düzenli olarak İngiltere İçişleri Bakanlığı'na iletildiğini de vurguluyor.

'Yerleşim bir hak değil, ayrıcalıktır'

BBC Türkçe artan şikayetleri İngiltere İçişleri Bakanlığı'na sordu.

Bakanlık süresiz oturum başvurularında ve insanı gerekçelerle seyahat başvurularında artış yaşandığı söyledi.

Bakanlık artan talebe karşılık başvurularla ilgili karar verici sayısının artırıldığını ifade etti.

Aynı zamanda sistemin kötüye kullanılmasının önüne geçmek için çalıştıklarını belirten bakanlık sözcüsü, insani gerekçelere dayanan acil seyahat taleplerinin "mümkün olan en kısa sürede" değerlendirildiğini vurguladı.

Sözcü ayrıca, "Birleşik Krallık'ta yerleşim bir hak değil, ayrıcalıktır. Bu nedenle yerleşim kurallarını, Birleşik Krallık'a yapılan katkıyı esas alacak şekilde reforme ediyoruz ve burada kalacak kişilerin yasalara saygı göstermesini ve ülkeye katkıda bulunmasını bekliyoruz" ifadelerini kullandı.

Başvurularda süreç nasıl işliyor?

Türk vatandaşlarının İngiltere'de şirket kurarak veya kendi işini yaparak oturum izni almasına imkan sağlayan Ankara Anlaşması (ECAA), ülkenin Avrupa Birliği'nden ayrılmasıyla birlikte 1 Ocak 2021'de yeni başvurulara kapatıldı.

Anlaşmaya başvuranların sayısı 2013-17 yılları arasında 1.200'ün üzerine çıkmış, 2019'da ise yüzde 200'den fazla artışla 4 bini geçmişti. 2020'nin sadece ilk dokuz ayında başvurular 10 bini aşmıştı.

Süresiz oturum başvurusu beş yılın sonunda yapılıyor. Dolayısıyla 2020'deki rekor sayıdaki başvuruyla İngiltere'ye gelen birçok kişinin dosyası şimdi inceleniyor.

Başvurusunun ardından bekleme süresinin altı ayı geçtiğini söyleyenlerden biri de Eylül 2022'de Londra'ya taşınan mimar Ahu Demiroğlu.

Önce bir yıllık oturum, daha sonra üç yıllık oturum alan Demiroğlu, sekiz ay önce de son uzatma başvurusunu yaptığını ancak hâlâ sonuç alamadığını söylüyor.

Uzayan bekleme süresi nedeniyle ulaşım hakkının sınırlandığını söyleyen Demiroğlu, işi gereği maddi zarara da uğradığını ifade ediyor ve ekliyor:

"Biz paramızı kaybettik. Ama sevdiklerini kaybedenler var. Hapishanede bile mahkumlara yakınları öldüklerinde üç günlük izin veriyorlar."

Londra merkezli ve göçmen hakları alanında faaliyet gösteren Migrants' Rights Network (MRN) de son aylarda Türk toplumundan artan sayıda başvuru aldıklarını söylüyor.

Kuruluşun Politika ve İletişim Direktörü Concepta Cassar BBC Türkçe'ye kısa süre önce ülke genelinden 100'den fazla kişinin katıldığı bir toplantı düzenlediklerini ve çok sayıda benzer hikaye dinlediklerini anlatıyor.

Cassar "İnsanlar çok üzgün, öfkeli ve kaygılı" diyor.

Cassar'a göre bekleme sürecindeki seyahat kısıtlamalarının hukuki temeli tartışmalı. Bu uygulamanın, sınır kontrollerinin ve kimlik doğrulama sistemlerinin bugünkü kadar gelişmiş olmadığı dönemlerden kalan eski bir anlayışın devamı niteliğinde olduğunu düşünüyor:

"İnsanlar hiçbir yanlış yapmadıkları halde yalnızca göçmen oldukları için adeta suçlu muamelesi görüyor."