UZAKLAŞTIKÇA YAKINLAŞTIRAN DİJİTAL DETOKS- Algoritmalarla kendine bağımlı kılan uygulamalarla dolu bir hayattan kopmak mümkün mü?

DİLDAR BAYKAN ATALAY/DAMLA DELİALİOĞLU - Sosyal medya şirketleri algoritmalarını insanları daha çok bağımlı kılmaya odaklarken, dijital dünyadan uzaklaşmak kişilerin stres seviyesinin azaltılmasına ve dikkat sürelerinin artmasına olanak tanıyor.
Anadolu Ajansının (AA) "Uzaklaştıkça yakınlaştıran dijital detoks" başlıklı dosyasının ikinci haberinde AA muhabiri, Georgetown Üniversitesi Psikoloji Bölümünden Doçent Dr. Kostadin Kushlev ile dijital detoksun kişinin günlük yaşamı üzerine etkilerini konuştu.
Yaptığı araştırmalar ile ekran bağımlılığı ve dijital detoksun insan hayatı ve davranışlarını nasıl değiştirebileceğine ışık tutan Kushlev, araştırmasının detaylarını ve sosyal medya algoritmalarını anlattı.
Kushlev, akıllı telefonların ve sosyal medyanın ortaya çıkışından bu yana ekran başında geçirilen sürenin giderek arttığını söyleyerek, "Zaman içinde, sosyal medya şirketlerinin ve diğer uygulamaların, kullandıkları algoritmalarla birlikte bizleri etkileme, hatta bazılarına göre bağımlı hale getirme konusunda giderek daha iyi olduklarını gördük." dedi.
Toplumun da zaman içinde akıllı cihazlara daha bağlı hale geldiğini vurgulayan Kushlev, çevresindeki kişilerin yemek sipariş etmek, haber almak hatta kapı açmak için bile telefonlarını kullandığını, bunun da ekran sürelerini artırdığını belirtti.
Kushlev, kişilerin ekrandan ayrılamamasının nedenini ise, "Bunun nedeni, sosyal medyanın bu şekilde tasarlanmış olması olmalı. Bir sosyal medya şirketinin ekonomik modeline bakarsanız, kullanıcıların dikkatinin paraya çevrildiğini görürsünüz. Bu nedenle sosyal medya şirketleri insanların mümkün olduğunca çok kendileriyle meşgul olmalarını istiyor." ifadelerini kullandı.
Bağımlılık yapan "dijital atıştırmalıklar"
Sosyal medya şirketlerinin zaman zaman deneyler yaparak insanların dikkatini çekme konusunda daha iyi olmak üzere algoritmalarını geliştirdiklerini söyleyen Kushlev, "(Sosyal medya içerikleri) Bazıları buna dijital atıştırmalık diyor. Bununla besleniyoruz ve bu gerçekten bağımlılık yapıcı. Durduramıyorsunuz. Bunun bizim için iyi olmayabileceğini biliyoruz ama yapmaya devam ediyoruz." yorumunu yaptı.
Peki modern zamanda dijital detoks ne kadar mümkün? Ekranlardan tamamen uzaklaşabilir miyiz? Bu sorulara yanıt olarak ise Kushlev, "Bazı araştırmalar, insanların sosyal medyadan uzak durmayı sevebileceklerini gösteriyor ancak bunu yapamayacak gibi hissettiklerini ya da yaparlarsa sosyal etkileşimleri, kariyer fırsatlarını vb. kaybedecekmiş gibi hissediyorlar." dedi.
Ekrandan tamamen kopmadan da dijital detoksun mümkün olduğuna dikkati çeken Kushlev, "Dijital detoks denince yatağa gitmeden önceki bir saatte sosyal medya kullanmamak ya da kalktıktan sonra bir saat sosyal medya kullanmamak, akşam yemeğinde telefon olmaması olabilir. Bunları gün içinde ekranı bir kenara bırakmak olarak nitelendirebiliriz." şeklinde konuştu.
2 haftalık araştırma sonucu ekran süreleri yarılandı
Dijital cihazları başka bir odaya ya da bir kutunun içine koyarak da detoks yapılabileceğini ifade eden Kushlev, "Dijital cihazları uzak tutun ki, özellikle hayatımızdaki diğer insanlara odaklanabilelim, çünkü biliyoruz ki bu insanlar herkes için daha büyük bir mutluluk ve esenlik kaynağıdır." görüşünü paylaştı.
Kushlev, dijital detoks üzerine yaptığı araştırmada birçok olumlu etki ile karşılaştıklarını vurguladı.
Araştırma kapsamında kişilerin telefonuna bir uygulama yükleyerek interneti kestiklerine işaret eden Kushlev, bunun 2 hafta sürdüğünü kaydetti.
Mutlak bir detoks yerine kişilerin zaman zaman internetlerini açabildiklerini söyleyen Kushlev, şunları belirtti:
"Ama buna rağmen ekran süreleri yarı yarıya azaldı. beş saatten iki buçuk saate indi. Daha mutlu hissettiler. İnsanlarla daha bağlı hissettiler. İnsanlar başka şeyler yapmaya başladı. Peki, telefonlarımızda veya ekranlarımızda bu kadar çok zaman geçirmeden önce yaptığımız diğer şeyler nelerdi? Okuyorduk, daha çok yürüyorduk, daha çok egzersiz yapıyorduk, birbirimizle daha çok konuşuyorduk, daha çok sosyal etkileşimimiz vardı, daha çok uyuyorduk. Tüm bunlar da insanın daha iyi hissetmesine katkıda bulunuyor."
Dijital detoks dikkat süresini artırıyor
İlk etapta ekrana bağlı yaşamı olan kişilerin ekran kullanmamayı rahatsız olarak nitelediklerini ve olumlu yönlere bu duygunun gölge düşürdüğünü dile getiren Kushlev, "Ama eğer buna (dijital detoks) devam ederseniz, en azından bir hafta belli bir sosyal medya platformundan ya da benzeri bir şeyden uzak kalırsanız, sağlığınız, stres seviyeniz anlamında kesinlikle olumlu etkileri var." dedi.
Ekran bağımlılığının insanların dikkat sürelerini de etkilediğine işaret eden Kushlev, "Bizim araştırmamızda gördük ki iki hafta sonra insanlar daha iyi dikkat kurabiliyor ve daha iyi dikkatini sürdürebiliyor. Bir taraftan telefonlarımız etraftayken biz dikkat bakımından olumsuz olarak etkileniyoruz. Bir süre TikTok'ta takılıp daha sonra başka bir şeye odaklanmak isterseniz artık ekrana bakmasanız bile odaklanmanız zor oluyor. Çünkü bu 5 saniyeden daha fazla dikkat gerektiriyor." dedi.
Araştırmalarında bunu test ettiklerini söyleyen Kushlev, kişilere bilgisayar görevi verdiklerini ve 5 dakikadan daha fazla odaklanmalarını istediklerini vurgulayarak, 2 haftanın sonunda kişilerin dikkat sürelerinde ciddi ilerlemeler olduğunu kaydetti.
"Kısa video formundaki platformlar beynin ödül merkezini ele geçiriyor"
Kushlev, "Uygulamalar, özellikle kısa video formundaki platformlar beynin ödül merkezini ele geçiriyor." diyerek uygulamaların kişilerin dopamin seviyesini etkilediğini belirtti.
Dopamin seviyesinin doğrudan ölçülemeyeceğini ancak buna inanmak için birçok neden olduğunu vurgulayan Kushlev, "Ekranlarımızın bağımlılık yapıcı bir yanı var ve algoritmalar buna katkı sağlıyor. Bunu biliyoruz, dopamin sadece ekranlar özelinde değil genel olarak bu süreçlerde önemli bir sinir ileticisi." diye konuştu.