Sağlık Bakanı Memişoğlu: HPV Aşısı Bilimsel Değerlendirme Sonucunda Programa Alınacak

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Hpv aşısının Türkiye'nin ulusal aşı programına dahil edilmesine ilişkin bilimsel değerlendirmelerin sürdüğünü belirtti. 15 Ağustos'ta sağlık muhabirleriyle biraraya gelen Memişoğlu, HPV aşısına ilişkin değerlendirmelerin sürdüğünü söyledi.Memişoğlu, bazı bilim insanlarının, Türkiye'de ulusal HPV aşılamasına gerek olmadığı görüşünde olduğunu ifade etti.Türkiye'nin yaygın HPV taraması yaptığını vurgulayan Memişoğlu, "Bizim HPV oranlarımız, kanser oranlarımız, kanser yapma oranlarımız farklı. Bizim HPV profilimiz de farklı" dedi.Bakan ayrıca bilimsel değerlendirme sonucunda yararlı olduğuna karar verilmesi halinde aşının programa alınacağını söyledi.Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), HPV aşısını rahim ağzı kanserini ortadan kaldırma stratejisinin temel unsurlarından biri olarak görüyor.Özellikle 9-14 yaşındaki kız çocuklarının aşılanması "yüksek derecede etkili" bir korunma yöntemi olarak tanımlanıyor. DSÖ onaylı aşıların, dünya genelindeki rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde 76'sından sorumlu HPV-16 ve HPV-18 tiplerine karşı koruma sağladığı kaydediliyor.Türk Tabipleri Birliği (TTB) aşının herkese ücretsiz uygulanacak şekilde ulusal aşı takvimine alınmasını talep ediyor. BBC Türkçe'ye konuşan TTB Kadın Hekimlik ve Kadın Sağlığı Kolu Yürütme Üyesi Dr. Ayşe Gültekingil, Bakan Memişoğlu'nun açıklamasının dayandığı bilimsel verilerin kamuoyuyla paylaşılması gerektiğini söylüyor.Gültekingil, Türkiye'de rahim ağzı kanseriyle en güçlü ilişkisi bulunan HPV-16 ve HPV-18 tiplerinin yaygınlığının, dünya verilerinden belirgin biçimde ayrışmadığını belirtiyor."Türkiye'de Jinekoloji Derneği'nin de verdiği rakamlara göre kansere neden olan, onkojenik dediğimiz HPV-16 ve HPV-18 Türkiye'de de en yaygın türler. Yaklaşık yüzde 70 oranında bunlar görülüyor. "Dolayısıyla 'Türkiye'deki türler farklı, o yüzden aşılamaya gerek yok' argümanını destekleyecek bir bilimsel literatür yok."Dokuz valanlı aşının HPV-16 ve HPV-18 dahil olmak üzere rahim ağzı kanseri açısından önem taşıyan dokuz HPV tipine karşı koruma sağladığını ifade ediyor. Bakanlar, HPV aşısının da programa alınacağını söylemiştiTürkiye'de HPV aşılarının ücretsiz olması tartışması 2022 yılına uzanıyor.Dönemin Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, belirlenen bir grupla HPV aşılamasına başlanacağını ve kapsamın daha sonra kademeli olarak genişletileceğini söylemişti.Haziran 2025'te ise mevcut Sağlık Bakanı Memişoğlu, HPV aşısının 2025 sonundan itibaren ücretsiz uygulanacağını, özellikle 13 yaşındaki çocukların ve 15 yaş üzerindeki isteyenlerin aşılanacağını söyledi.Ancak aşılama programı başlatılmadı.Memişoğlu, Şubat 2026'da TBMM Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu'nda, 2025 yılında yaklaşık 1 milyon 760 bin HPV taraması yapıldığını ve tip dağılımının incelendiğini söylemişti.Bakan, Bilim Kurulu üyelerinin bir bölümünün aşının programa alınmasını desteklediğini, bir bölümünün ise gerekli olmadığı görüşünde olduğunu ve kurulun henüz ortak karara varamadığını belirtmişti.Türkiye'nin HPV profili nasıl?HPV tiplerinin görülme sıklığı ülkelere göre değişebiliyor.Hacette Üniversitesi ve Sağlık Bakanlığı'ndan araştırmacıların 2020'de yayımladığı çalışmada, Türkiye'nin ulusal tarama programındaki yaklaşık dört milyon kadının verilerini incelendi.Buna göre kadınların yüzde 4,39'unda HPV pozitif tespit edildi.Araştırmaya göre en sık rastlanan tip HPV-16 olurken, bunu HPV-51, HPV-31, HPV-52, HPV-56 ve HPV-18 izledi.Türkiye'de HPV tip dağılımında bazı farklılıklar görülse de kanser yapan türler konusunda bazıları özellikle öne çıkıyor.Hacettepe Üniversitesi tarafından 2009 yılında yapılan ve Türkiye'den alınan invaziv rahim ağzı kanseri örneklerini inceleyen bir araştırmada, HPV pozitif kanser vakalarının yüzde 75,4'ünden HPV-16 ve HPV-18'in sorumlu olduğu bulundu.Benzer bir şekilde, DSÖ'nün Temmuz 2026'da güncellediği veriye göre, HPV-16 ve HPV-18 dünya genelindeki rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde 76'sından sorumlu görülüyor.DSÖ tarafından onayı dokuz valanlı HPV aşısı HPV-16 ve HPV-18 tiplerini hedef alıyor, ayrıca 31, 33, 45, 52 ve 58'e karşı da koruma sağlıyor.'Tarama ve aşılama birbirinin alternatifi değil'Sağlık Bakanı Memişoğlu, son açıklamasında Türkiye'nin yaygın bir şekilde HPV taraması yaptığını vurguladı.DSÖ ise tarama ile aşılamayı birbirinin alternatifi olarak değil, birbirini tamamlayan uygulamalar olarak tarif ediyor.DSÖ kız çocuklarının yüzde 90'ının 15 yaşına kadar aşılanmasını, kadınların yüzde 70'inin 35 ve 45 yaşlarında taranmasını ve kanser öncesi lezyon veya kanser saptanan kadınların yüzde 90'ının tedaviye ulaşmasını hedefliyor.HPV aşısı 2025 sonu itibarıyla 162 ülkede ulusal bağışıklama programları veya ulusal aşılama hizmetleri kapsamında uygulanıyor.TTB'den Dr. Gültekingil'e göre Sağlık Bakanlığı'nın yaygın HPV taraması yapıldığı yönündeki açıklaması aşılama ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.Taramanın kanser öncesi hücresel değişiklikleri veya kanseri erken aşamada tespit etmeyi amaçladığını, aşının ise bu aşamaya gelmeden HPV enfeksiyonunu önlemeye yönelik koruyucu bir yöntem olduğunu vurguluyor.Kadın örgütleri ne talep ediyor?Türkiye'deki bazı kadın örgütleri HPV aşısının ücretsiz ve ulusal aşı takvimi kapsamında uygulanması için yıllardır kampanya yürütüyor.Kadın hakları savunucuları, HPV aşısına erişimin kişinin gelirine, yaşadığı belediyeye veya medeni durumuna bağlı olmaması gerektiğini savunuyor.Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu, dönemin bakanı Fahrettin Koca'nın 2022'de aşılama planında medeni durumun da dikkate alınacağını söylemesinin ardından buna itiraz etmişti.Platform, HPV aşısının kadınların kolaylıkla ve ücretsiz ulaşabileceği bir aşı olması gerektiğini savunuyor.Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği ise "HPV Aşısı Ücretsiz Olsun" kampanyası kapsamında aşı ücretlerinin SGK tarafından karşılanması için hukuki girişimlerde bulunuyor ve aşı yaptıran kişilere başvuru süreçlerinde destek veriyor.İngiltere araştırması: HPV aşısı ölümleri nasıl etkiledi?Haziran 2026'da tıp dergisi The Lancet'te yayımlanan araştırma, HPV aşısının rahim ağzı kanserinden ölümler üzerindeki etkisini Queen Mary University of London'dan araştırmacılar, İngiltere'de 2001-2024 yılları arasında 20-34 yaşındaki kadınların rahim ağzı kanserinden ölümlerini üç farklı yaş grubunda değerlendirdi.Araştırmacılar, gerçekleşen ölüm sayılarını, HPV aşılama programı uygulanmamış olsaydı istatistiksel olarak beklenen ölüm sayılarıyla karşılaştırdı.En belirgin fark, aşının 12-13 yaşlarında uygulandığı en genç grupta görüldü.İngiltere'de 2020-2024 yılları arasında 20-24 yaşındaki kadınlar arasında rahim ağzı kanserinden ölüm kaydedilmedi.Araştırmacılar, aşı programı olmasaydı aynı dönemde bu yaş grubunda yaklaşık 23 ölüm görülebileceğini hesapladı.Çalışmada, HPV aşılama programının 2024 sonuna kadar İngiltere'de yaklaşık 200 rahim ağzı kanseri ölümünü önlediği tahmin edildi.Araştırmacılar bununla birlikte, 20-24 yaş grubunda rahim ağzı kanserinden ölümün zaten nadir olduğuna ve bu nedenle "sıfır ölüm" bulgusunun tek başına değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.Daha geniş yaş gruplarında görülen düşüş de aşının etkisini destekliyor.Cancer Research UK ise bu araştırmanın, HPV aşısının yalnızca rahim ağzı kanseri vakalarını azaltmadığını, ölümleri de önlediğini gösteren bugüne kadarki en güçlü kanıtlardan biri olduğunu belirtiyor.Kuruluş, aşının tüm yüksek riskli HPV tiplerine karşı koruma sağlamaması nedeniyle aşılanan kadınların da önerilen rahim ağzı kanseri taramalarına devam etmesi gerektiğini vurguluyor.



HPV nedir, hangi hastalıklara yol açar?HPV ya da insan papilloma virüsü, 200'den fazla virüs tipini içeren geniş bir virüs grubunu tarif ediyor.Cinsel temas ve yakın cilt temasıyla bulaşabilen HPV toplumda yaygın olarak görülüyor.DSÖ'ye göre, enfeksiyonların büyük bölümü herhangi bir belirti vermeden bağışıklık sistemi tarafından temizleniyor.Ancak bazı yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı hale gelmesi hücresel değişikliklere ve zaman içinde kansere yol açabiliyor.DSÖ'ye göre, rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı yüksek riskli HPV enfeksiyonuyla ilişkilendiriliyor.HPV ayrıca vajina, vulva, penis ve anüs kanserleri ile bazı ağız ve boğaz kanserlerine de yol açabiliyor. Bazı düşük riskli HPV tipleri ise genital siğillere neden oluyor.HPV enfeksiyonunun kendisini vücuttan temizleyen özel bir tedavi bulunmuyor. Ancak genital siğiller, kanser öncesi lezyonlar ve kanserler tedavi edilebiliyor.HPV aşısı mevcut bir enfeksiyonu tedavi etmek için değil, özellikle kansere yol açabilen HPV tiplerine karşı korunmak amacıyla uygulanıyor.Bu nedenle DSÖ rahim ağzı kanseriyle mücadelede aşı, düzenli tarama ve erken tedavinin birlikte uygulanmasını öneriyor.'Üç dozun maliyeti 15 bin liraya ulaşabiliyor'Gültekingil, ücretsiz aşı talebinin ekonomik erişim açısından da önemli olduğunu söylüyor.Türkiye'de kullanılan dokuz valanlı HPV aşısının tek dozunun yaklaşık 5 bin TL olduğunu belirten Gültekin, yaşa göre iki veya üç doz uygulanması gerektiği için toplam maliyetin 10 bin-15 bin TL'ye ulaşabildiğini ifade ediyor."Şu anki ekonomik koşullarda pek çok kişinin bu aşıyı karşılaması kolay değil" diyen Gültekin, ücretin aşılama oranlarında sosyoekonomik eşitsizlik yaratabileceğini savunuyor.TTB'nin bu nedenle yalnızca aşının takvime alınmasını değil, kamu tarafından karşılanmasını da talep ettiğini belirtiyor. Bazı belediyeler ücretsiz uygulama başlattıAnkara Büyükşehir Belediyesi (ABB), Ekim 2024'te başlattığı program kapsamında, sosyal yardım alan 9-30 yaş arasındaki kadınlara ve kız çocuklarına ücretsiz HPV aşısı uyguluyor.ABB'nin verilerine göre, Şubat 2026'ya kadar yaklaşık 5 bin doz aşı yapıldığı ifade ediliyor.İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Mayıs 2024'te İstanbul'da yaşayan ve belediyeden sosyal yardım alan 9-26 yaş grubundaki kişiler için ücretsiz HPV aşısı uygulaması başlattı.İzmir Büyükşehir Belediyesi ise Aralık 2024'ten itibaren sosyal destek sisteminde bulunan 18-26 yaş arasındaki kadınlara üç doz ücretsiz HPV aşısı uygulamaya başladı.Bu programlarda yaş, ikamet ve sosyal yardım kriterleri belediyeden belediyeye değişiyor.