MÜYORBİR ve SCAPR, 60 ülkeden temsilciyle icracı sanatçı haklarını görüştü

(ANKARA) - MÜYORBİR Başkanı Burhan Şeşen, Başkan Yardımcısı Bora Öztoprak ve SCAPR Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano Romero, İstanbul'da basınla buluştu. Yaklaşık 60 ülkeden temsilcinin katıldığı SCAPR toplantılarında lisanslama sorunları, yapay zeka, dijital platformlar ve icracı sanatçıların hakları ele alındı.
Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR) Başkanı Burhan Şeşen, MÜYORBİR Başkan yardımcısı  Bora Öztoprak ve SCAPR (Uluslararası İcracı Sanatçı Meslek Birlikleri Konseyi) Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano Romero, basın mensuplarıyla bir araya geldi.
Toplantının önemli gündem maddelerinden biri, eser işletme bedelleri ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile meslek birlikleri arasındaki süreç oldu. İşletmelerde kullanılan müzikten doğan hakların nasıl tahsil edileceği, tarifelerin hangi ölçütlere göre belirlendiği ve uygulamada karşılaşılan sorunlar masaya yatırıldı.
Müzik sektörünün uzun süredir çözüm bekleyen başlıklarından biri olan eser işletme bedellerinin yalnızca meslek birlikleri ile işletmeler arasında yaşanan bir anlaşmazlık olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekildi. Konunun, müziği üreten ve icra eden sanatçıların emeklerinin karşılığını alabilmesiyle doğrudan ilişkili olduğu vurgulandı. Şeşen, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın eser işletme bedellerini meslek birliklerine ödemediğini belirterek, müziği üreten ve icra eden sanatçıların haklarının tahsil edilmesinde yaşanan sorunlara dikkat çekti.
TARİFELER HER İŞLETME İÇİN AYNI DEĞİL
Toplantıda kamuoyunda en fazla yanlış anlaşılan konulardan birinin işletmelere uygulanan müzik kullanım tarifeleri olduğu belirtildi.
Müzik kullanımına ilişkin tarifelerin her yıl 30 Eylül itibarıyla hazırlanmaya başlandığı ifade edilirken, bütün işletmelere aynı bedelin uygulanmadığının altı çizildi. İşletmenin bulunduğu bölge, metrekaresi ve müziğin işletmenin faaliyetindeki yeri gibi farklı ölçütlerin tarifeyi etkilediği anlatıldı.
Şeşen, "Bizim her sene 30 Eylül'de başladığımız tarifelerimiz var. Ama tarifede, atıyorum, Nişantaşı'ndaki bir kafeyle Şırnak'taki bir kafenin metrekaresi aynı olsa da aynı değil. Coğrafi ve bölgesel farklılık var. Bir kuaförde çalan müzikle bir diskoda, barda çalan müziğin tarifesi aynı değil." dedi.
Kamuoyunda meslek birliklerinin işletmelerden çok yüksek bedeller istediği yönünde oluşan algıya da itiraz eden Şeşen, bazı işletmeler açısından ödenecek miktarın sanıldığı kadar yüksek olmadığı belirtilerek, "Bazı yerlerde bir çay parası" düzeyinde bedellerin söz konusu olabildiği söyledi.
Eser işletme bedellerinin tahsilatında yaşanan sorunlar da toplantının dikkat çeken başlıklarından biri oldu. İşletmelerin lisans sistemine katılmaması durumunda hukuki yola başvurmanın her zaman çözüm olmadığı, dava maliyetlerinin kimi zaman tahsil edilmek istenen bedelin üzerine çıktığı belirtildi.
Özellikle çok sayıda küçük işletmeye tek tek ulaşmanın ve hukuki takip yürütmenin hem maliyet hem de uygulama açısından güçlük yarattığına dikkat çekildi. Bu nedenle farklı sektörlerdeki çatı örgütleriyle yapılabilecek çalışmaların ve toplu lisanslama modellerinin önem kazandığı vurgulandı.
İLK ADIM DAVA DEĞİL, DAVET
MÜYORBİR'in işletmelere yaklaşımında ilk seçeneğin dava olmadığı özellikle ifade edilirken, Meslek birliklerinin öncelikle işletmelerle iletişim kurmayı, müzik kullanımından kaynaklanan hakları anlatmayı ve işletmeleri lisans almaya davet etmeyi tercih ettiği belirtildi.
Şeşen, "İlk refleks dava açma yönünde olmuyor. Daha çok davet yönünde oluyor. Buna dönüş yapan var, yapmayan var. Bilgilendirmeyi daha çok önemsiyoruz." dedi.
İşletmelerin gösterdiği tepkinin her zaman hak sahiplerine ödeme yapmak istememelerinden kaynaklanmadığı, sistemin yeterince bilinmemesinin de önemli bir sorun olduğu belirten Şeşen, "Çünkü aslında sokaktaki bu tepki kötü niyetten değil, biraz bilgisizlikten." şeklinde konuştu.
Birden fazla meslek birliğinin bulunmasının da işletmeler açısından kafa karışıklığı yaratabildiği, özellikle küçük esnaf arasında kulaktan kulağa yayılan yanlış bilgilerin tepkiyi artırabildiği ifade edildi. Bu nedenle meslek birliklerinin önümüzdeki dönemde işletmelerle daha fazla bir araya gelmesi, lisanslama sisteminin neden gerekli olduğunu anlatması ve müzik kullanımından doğan haklar konusunda bilgilendirme çalışmalarını artırması gerektiği kaydedildi.
BORA ÖZTOPRAK'TAN YAPAY ZEKA VURGUSU
Basın buluşmasında Bora Öztoprak, müzik sektörünün dijitalleşmeyle birlikte karşı karşıya kaldığı yeni sorunlara da dikkat çekti. Öztoprak, özellikle yapay zekanın müzik üretiminde giderek daha fazla kullanılması ve Spotify gibi dijital müzik platformlarının sektörün ekonomik yapısını değiştirmesi, sanatçıların haklarının nasıl korunacağı tartışmasını da beraberinde getirdiğini belirtti.
Dijital platformlar da tartışmanın bir başka boyutunu oluşturdu. Spotify gibi platformların müziğin dinleyiciye ulaşma biçimini değiştirmesiyle birlikte sanatçıların dijital kullanımlardan elde ettiği gelirler ve bu gelirlerin paylaşımı yeniden gündeme geldi.
Yapay zeka konusu yalnızca Türkiye'deki müzisyenlerin değil, İstanbul'da bir araya gelen uluslararası meslek birliklerinin de gündeminde yer alıyor. Yaklaşık 60 ülkeden temsilcilerin katıldığı SCAPR çalışma toplantılarında, dijital hak yönetimiyle birlikte yapay zekanın icracı sanatçılar üzerindeki etkileri de farklı ülkelerin uygulamaları üzerinden tartışılıyor.
MÜYORBİR'in uluslararası meslek birlikleriyle kurduğu ilişkiler de Türkiye'deki icracı sanatçıların yurt dışındaki kullanımlardan doğan haklarının, yabancı sanatçıların ise Türkiye'deki kullanımlardan doğan haklarının karşılıklı olarak takip edilmesi açısından toplantının gündem başlıklarından biri oldu.
ÇALIŞTAYIN ARDINDAN BİLDİRİ YAYIMLANACAK
Yaklaşık 60 ülkeden meslek birlikleri ve müzik sektörünün temsilcilerini İstanbul'da buluşturan SCAPR 2026 Çalışma Grubu Toplantısı, farklı başlıklardaki oturumlarla devam edecek. Çalıştay boyunca ülkelerin icracı sanatçı hakları konusundaki deneyimleri paylaşılırken, dijitalleşmeyle birlikte değişen hak yönetimi, lisanslama, uluslararası veri paylaşımı ve yapay zekanın müzik sektörüne etkileri üzerinde durulacak.
Toplantılarda ayrıca sanatçıların eser ve icralarının farklı ülkelerde kullanımından doğan haklarının nasıl takip edileceği, meslek birlikleri arasındaki iş birliğinin geliştirilmesi ve hak sahiplerine ulaşan gelirlerin artırılması için uygulanabilecek yöntemler ele alınıyor.
Çalıştayın tamamlanmasının ardından, toplantılarda ele alınan başlıklar ve ortaya çıkan ortak değerlendirmelerin yer aldığı bir bildiri yayımlanacak.