Libya'da enerji ve ekonomide yabancı yatırımcıların dönüşü hızlanıyor

Libya'da son yıllarda kurumsal ve ekonomik adımlar hız kazanırken, enerji başta olmak üzere birçok sektörde yabancı yatırımcı ilgisi yeniden ivme kazanıyor.
Enerji ve ekonomik işbirliğinde Türkiye dahil birçok ülkeyle yeni bir aşamaya geçmeyi hedefleyen Libya'nın, yatırım fırsatlarını uluslararası kamuoyuna tanıtmak amacıyla başkent Trablus'ta düzenlediği Libya Enerji ve Ekonomi Zirvesi (LEES) 2026 tamamlandı.
Afrika enerji sektörüne yönelik yatırım platformu Energy Capital & Power tarafından, Libya Başbakanlığı, Petrol ve Gaz Bakanlığı, Libya Ulusal Petrol Kurumu (NOC) ve Libya Yenilenebilir Enerji Kurumunun desteğiyle gerçekleştirdiği üç günlük zirvede, enerji başta olmak üzere ülkenin farklı sektörlerdeki potansiyeli ele alındı.
Etkinliğin açılış konuşmasını yapan Libya Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, ülkesinin günlük petrol üretiminin 2025'te son 12 yılın en yüksek seviyesine çıkarak 1 milyon 370 bin varili aştığını açıkladı. Dibeybe, yaklaşık 17 yıl sonra ilk kez açtıkları petrol ve doğal gaz arama ve üretim ihalesinin ise şubat ayının 2'nci haftasında sonuçlandırılacağı bilgisini paylaştı.
Libya Petrol ve Gaz Bakanı Halife Abdussadık da artan üretim seviyesinin ekonomik toparlanma ve istikrarın güçlü bir göstergesi olduğunu, 15 şirketin yer aldığı bir program başlattıklarını ve 20 milyar dolarlık yatırımla gelecek 5 yıl içinde üretimin artmasının beklendiğini kaydetti. Sözleşme sürelerinin 25 yıla uzatılması ise uzun vadeli ve öngörülebilir yatırım ortamı açısından kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Türkiye ile enerji işbirliği
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar da yaklaşık 17 yıl aranın ardından yeniden toplanan Türkiye-Libya Karma Ekonomik Komisyonu'na (KEK) başkanlık etmek üzere geldiği Trablus'ta, Libya Ulaştırma Bakanı ve KEK Eşbaşkanı Muhammed Şuhubi ile hidrokarbon, yenilenebilir enerji ve madencilik alanlarında işbirliğinin güçlendirilmesine dair mutabakat zaptı imzaladı.
Zirve kapsamında da konuşma gerçekleştiren Bayraktar, Türkiye'nin Libya'nın kara ve açık deniz sahalarında daha aktif olacağı mesajını verdi.
LEES 2026 uluslararası anlaşmalara sahne oldu
Zirve ilk gününde, enerji sektöründe üretimi artırma, yatırımları hızlandırma ve uluslararası ortaklıkları derinleştirme hedefi doğrultusunda birçok anlaşmaya da ev sahipliği yaptı.
Bu kapsamda NOC, Fransız enerji şirketi TotalEnergies ve ABD'li ConocoPhillips, Libya'nın stratejik petrol sahalarından biri olan Vaha'da uzun vadeli yatırımları güçlendirmeyi ve üretimi artırmayı amaçlayan anlaşmanın birinci tadilini imzaladı.
Ayrıca Libya ile Mısır arasında petrol ve doğal gaz alanında işbirliğine yönelik bir mutabakat zaptı ile ABD'li Chevron ile potansiyel arama ve geliştirme fırsatlarının değerlendirilmesine ilişkin bir diğer mutabakat zaptı da imza altına alındı.
"Son derece ilgi çekici bir dönemden geçiyoruz"
Energy Capital & Power Üst Yöneticisi (CEO) James Chester, AA muhabirine, etkinlikte anlaşmaların imzalandığını, pek çok ortaklığın ilerletildiğini ve piyasaya yönelik güçlü bir güvenin ortaya konduğunu, bunun ise zirvenin başarısına işaret ettiğini söyledi.
Libya'nın enerji sektöründeki konumuna değinen Chester, şunları kaydetti:
"Libya'daki petrol ve doğal gaz üretimi, Afrika'da ve dünya genelinde dikkat çekici bir düzeyde. Libya, Avrupa enerji pazarlarına yakın bir konuma sahip. Tarihsel olarak Avrupa ve Amerikalı yatırımcıların yer bulduğu köklü bir enerji piyasası konumunda. Bu pazara baktığınızda, büyük şirketlerin tamamına yakınının burada olduğunu görüyorsunuz. Yıllar içinde yaşanan zorluklara rağmen, burası enerjide dayanıklılığını ortaya koyan ve umarız ki büyük başarılara imza atacak bir ülke."
Chester, Libya'nın yakın zamanda sonuçlandırması beklenen petrol ve doğal gaz arama ihalesini anımsatarak, "Son derece ilgi çekici bir dönemden geçiyoruz. İhale büyük ilgi gördü. Ayrıca, altyapıya yatırım yapılması, sektörün güçlendirilmesi ve Libya'ya yeni nesil projeler ile yeni nesil insan kaynağının sürdürülebilir şekilde desteklenmesi gerektiği yönünde de güçlü bir farkındalık var." diye konuştu.
Uluslararası enerji şirketleri yeniden sahada
Afrika'nın en büyük petrol rezervlerinden birine sahip Libya, uzun süren siyasi istikrarsızlık ve güvenlik sorunlarının ardından enerji sektöründe uluslararası şirketleri yeniden sahaya çekmeye başladı.
Ülke, yaklaşık 17 yılın ardından düzenlediği petrol ve doğal gaz ihalesinde 11'i kara, 11'i açık deniz olmak üzere 22 sahayı uluslararası şirketlerin teklifine sunmuştu. İhale, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile birçok yabancı şirketin yoğun ilgisini çekmişti.
Yabancı şirketlerin ilgisi yeni lisanslarla sınırlı kalmadı. TotalEnergies, Vaha ve Mabruk sahalarında yaklaşık 2 milyar dolarlık yatırım planını teyit ederken, İtalyan Eni Mellitah doğal gaz kompleksinde kapasite artırmıştı. NOC, Eni ve bp ortaklığıyla Sirte Körfezi'nde derin deniz sondajına başlandığını duyururken, ExxonMobil'in 10 yıl sonra yeniden aktif hale gelmesi sektörde "güven tazelenmesi" olarak yorumlanmıştı.
NOC, Haziran 2025'te imzalanan mutabakat zaptı kapsamında ise TPAO'nun Libya'da 4 açık deniz bloğunda jeolojik ve jeofizik çalışmalar yürüteceğini ve 10 bin kilometrelik iki boyutlu sismik araştırma yapacağını duyurmuştu.
Enerji dışı sektörler de yatırımcıların gündeminde
Libya'da altyapı ve inşaat sektöründe yeniden imar ihtiyacı duyuluyor. Elektrik üretimi, liman modernizasyonu, havaalanı yenileme ve konut projeleri yatırım potansiyeli taşıyor.
Telekomünikasyon altyapısı yeniden gündeme gelirken, Akdeniz hattında deniz taşımacılığının canlandırılması ve serbest ticaret bölgeleri üzerinden transit ticaretin artırılması hedefleniyor. Bu kapsamda, Misrata Serbest Bölgesi için 2,7 milyar dolarlık stratejik ortaklık anlaşması imzalanmıştı.
Sağlık sektöründe hastane işletmeciliği, altyapı yenilenmesi ve ilaç üretimi öne çıkarken, Bingazi'de yaklaşık 2 milyar dolarlık yatırım sözleşmesi de yapılmıştı.
Türkiye, tarihsel bağlarıyla özel konumda
Libya'da yabancı yatırımcılar arasında Türkiye, tarihsel ve ekonomik bağlarıyla özel bir konumda bulunuyor. Türk müteahhitler, 2011 öncesinde üstlendikleri büyük projelerle ülkedeki en etkin yabancı aktörler arasındaydı. Altyapı, inşaat, liman ve enerji projelerindeki deneyim ve coğrafi yakınlık avantajıyla yarım kalan projelerin tamamlanması ve yeni yatırımlar için gelişmeleri yakından izleyen Türk şirketlerinin, güvenlik koşullarındaki iyileşmeyle dönüş süreci de hızlanıyor.
Dünya Bankası raporuna göre, petrol üretimindeki artış Libya ekonomisinde 2025 için yüzde 13'ü aşan büyüme beklentisini desteklese de yabancı yatırım çekme konusunda yapısal ve kurumsal reform ihtiyacı devam ediyor. Raporda, siyasi istikrarın kalıcı hale gelmesi, şeffaflık ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesinin yabancı doğrudan yatırımlar açısından belirleyici olacağı vurgulanıyor.