İŞKUR’un DABİS Sistemi Gençlere Kariyer Verileriyle Rehberlik Ediyor

Türkiye'de milyonlarca genç için tercih dönemi, yalnızca okul veya bölüm seçme süreci değil; mesleki gelecek, çalışma hayatına geçiş süresi, gelir düzeyi ve yaşanacak şehir gibi uzun vadeli sonuçları olan bir süreç. Tercihler çoğu zaman sınav puanları, başarı sıralamaları, çevreden edinilen bilgiler ve yerleşik kabuller üzerinden yapılıyor. Gençlerin yalnızca hangi bölümü kazanabileceklerini değil, mezun olduklarında nasıl bir çalışma hayatının onları beklediğini de görmesi gerekiyor. İŞKUR, DABİS'i mobil uygulaması üzerinden öğrenci, veli ve mezunların doğrudan erişimine açarak bu ihtiyaca güçlü bir karşılık verdi. LGS'ye giren yaklaşık 1 milyon ve YKS'ye giren yaklaşık 2.5 milyon genç dikkate alındığında hizmet, doğrudan veya dolaylı olarak 3.5 milyon genci ve ailesini ilgilendiriyor.

Popüler bir bölümün mezunlarının kolay iş bulacağı anlamına gelmeyebileceği gibi adı az bilinen bir programın güçlü istihdam olanakları olabilir. DABİS kullanıcılara mesleki alanlar ile ön lisans ve lisans programlarını istihdam oranı, ilk iş bulma süresi, ücret dağılımı, çalışılan işyeri sayısı, işte kalma süresi, girişimcilik oranı, girişimlerin yaşam süresi, akademide çalışma oranı ve sektör dağılımı gibi çok sayıda göstergeyle inceleme imkanı veriyor. Mesleki alan tercihi için 14, üniversite bölümü için 15 ayrı gösterge sunulması, DABİS'in basit bir tanıtım uygulaması olmadığını; eğitim ile istihdam arasındaki ilişkiyi görünür kılan kapsamlı bir kariyer bilgi altyapısı olduğunu ortaya koyuyor. Gençler, tercih etmeyi düşündükleri bölümlerin mezunlarının ne kadar sürede iş bulduğunu, hangi sektörlerde çalıştığını, kariyerleri boyunca kaç işyeri değiştirdiğini ve girişimciliğe ne ölçüde yöneldiğini görebiliyor.

Sistemdeki göstergeler; Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulundan alınan mezuniyet bilgileri ile Sosyal Güvenlik Kurumu'nun 2010-2024 dönemine ilişkin anonimleştirilmiş çalışma verilerinin metodolojik kurallar çerçevesinde eşleştirilmesiyle oluşturuldu. Bu da kamu kurumlarının büyük veri kapasitesinin vatandaş odaklı bir hizmete nasıl dönüştürülebileceğini gösteriyor. İŞKUR'un geleneksel algısı iş arayanlarla işverenleri buluşturmak olsa da kurum; mesleki yönlendirme, beceri geliştirme, işgücü piyasası araştırmaları, aktif işgücü programları, gençlerin çalışma hayatına hazırlanması ve dijital kariyer danışmanlığı gibi alanlarda üstlendiği rollerle öne çıkıyor. DABİS'in İŞKUR Mobil'e taşınması bu kurumsal dönüşümün güçlü bir göstergesi olurken, dijital erişim yüz yüze danışmanlığın yerini almıyor; iş ve meslek danışmanları tercih döneminde öğrenci ve velilere bireysel danışmanlık hizmeti sunmaya devam ediyor.

Hiçbir veri sistemi, bir gencin hangi mesleği seçmesi gerektiğine tek başına karar veremez. Ücret ve istihdam oranı doğru tercihin yegane ölçütü değildir; bireyin ilgisi, yeteneği, kişiliği, değerleri ve yaşam beklentileri de karar sürecinde merkezi öneme sahiptir. DABİS, geçmiş dönem mezunlarının deneyimlerinden hareketle muhtemel çalışma hayatı görünümünü ortaya koyuyor ve gençlerin kişisel beklentileri ile işgücü piyasasının gerçekleri arasında daha sağlıklı bir bağ kurmasına yardımcı oluyor. Eğitim ile istihdam arasındaki uyumsuzluk yalnızca bireysel hayal kırıklığı yaratmıyor; uzayan iş arama süreleri, becerilerin kullanılamaması, alan dışı çalışma ve genç işsizliği ülkenin insan kaynağı kapasitesini zayıflatıyor. Bu nedenle kariyer rehberliğinin güçlendirilmesi eğitim, istihdam ve kalkınma politikası olarak değerlendiriliyor. DABİS'in 2025 yılında İŞKUR'a devredilmesinin ardından geliştirilerek toplumun doğrudan erişimine açılması bu anlamda önemli. Tercih dönemi sona erse de İŞKUR'un gençlere sunduğu kariyer rehberliği devam ediyor.