Irak'taki Şii milisler hakkında neler biliniyor?

Irak, İran savaşında hem İran hem de ABD tarafının saldırılar düzenlediği ülke olmasıyla sıradışı bir konuma sahip. Son olarak Suudi ve Amerikan güçlerinin Irak'taki İran destekli milisleri hedef alması dikkatleri bu milislere çekti. BBC Monitoring haberizleme servisine göre Irak'taki Şii ağırlıklı paramiliter güç Halk Seferberlik Güçleri (PMF) ya da Haşdi Şabi, 28-29 Temmuz gecesi gerçekleşen saldırılarda en az 20 mensubunun öldüğünü, 32 kişinin de yaralandığını açıkladı.Haşdi Şabi, Irak'taki İran destekli çok sayıda paramiliter güçten biri. Peki bu güçlerle ilgili neler biliniyor, Irak'ta diğer Şii milisler hangileri? Halk Seferberlik Güçleri (Haşdi Şabi) Ağırlıklı olarak Şii milis gruplarından oluşan ve en az 40 grubu bünyesinde barındıran bir çatı örgütü. Bu güçler, ülkenin en büyük ikinci şehri olan Musul'un IŞİD militanları tarafından ele geçirilmesinin ardından, önde gelen din adamı Ayetullah Ali Sistani'nin halka örgüte karşı silahlanma çağrısı yapmasıyla 2014 yılının ortalarında kuruldu. Halk Seferberlik Güçleri'ni oluşturan en önemli gruplar arasında Hadi el Amiri liderliğindeki Bedir Örgütü, Kays el Hazali liderliğindeki Hak Ehli Birlikleri, Mukteda es Sadr liderliğindeki Sadr Hareketi'nin askeri kanadı Barış Tugayları ve İran tarafından desteklendiği öne sürülen Hizbullah Tugayları yer alıyor. Bünyesindeki en güçlü gruplardan biri olan Hizbullah Tugayları, 2012'de başlayan Suriye iç savaşında Beşar Esad'ı desteklemek üzere ülkeye savaşçı gönderen ilk gruplardan biri olmuştu. IŞİD'e karşı yürütülen savaş sırasında Lübnan merkezli Hizbullah'tan saha eğitimi aldı.Reuters'ın aktardığına göre ABD Ulusal İstihbarat birimleri, grubun üye sayısının yaklaşık 10 bin olduğunu tahmin ediyor. Iraklı yetkililerin ve örgüt mensuplarının ifadelerine göre cephanesinde insansız hava araçları, roketler ve kısa menzilli balistik füzeler bulunuyor.IŞİD'e karşı çeşitli bölgelerdeki çatışmalarda yer alan Haşdi Şabi savaşçıları, militan gruptan geri alınan kasaba ve köylerdeki Sünni sivillere yönelik kötü muameleyle suçlanmıştı. Irak'ta iktidar bir süredir çatı örgüt altındaki grupların silah bırakması için çalışmalar yürütüyor. Mart 2018'de, dönemin başbakanı Haydar el İbadi, milislerin güvenlik güçlerine entegre edilmesine ilişkin bir kararname yayınladı.Temmuz 2019'da dönemin başbakanı Adil Abdülmehdi, tüm Haşdi Şabi milislerinin siyasi bağlantılarını kesmesini emreden ve izinleri olmaksızın silah taşımalarını yasaklayan bir kararname çıkardı. 3 Ocak 2020'de, grubun üst düzey komutanı Ebu Mehdi el Mühendis, Bağdat Havalimanı'nda düzenlenen bir ABD hava saldırısında öldürüldü.Irak İslami Direnişi28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarına yanıt olarak, Irak ve bölgedeki ABD askeri varlıklarına yönelik onlarca saldırıyı üstlendi. Irak İslami Direniş (IRI), Irak ve Suriye'de faaliyet gösteren İran yanlısı milis gruplarını bünyesinde barındıran bir çatı örgüt. Irak İslami Direnişi terimi ilk kez, Ekim 2023'te Gazze Şeridi'nde İsrail ile Hamas arasında savaşın patlak vermesinin ardından kullanılmaya başlandı.Grubun üyeleri arasında Seyyid eş Şüheda Tugayları, En Nuceba Hareketi, Hizbullah Tugayları ve Haşdi Şabi'nin bünyesindeki diğer Şii milis grupları yer alıyor.Grup yıllar boyunca ABD tarafından defalarca hedef alındı. Irak İslami Direnişi, Irak ve Suriye'deki ABD üslerine ve ayrıca İsrail ile işgal altındaki Golan Tepeleri'ndeki askeri hedeflere yönelik çok sayıda İnsansız Hava Aracı (İHA) saldırısını üstlendi. Saldırılarının çoğu ya İsrail ordusu tarafından engellendi ya da açık arazilere veya denize düştü. Diğer yandan grubun Ocak 2024'te Ürdün'deki bir ABD üssüne düzenlediği saldırıda üç ABD askerini öldürdüğü bildirildi.Ekim 2024'te işgal altındaki Golan Tepeleri'ndeki bir üsse düzenlenen İHA saldırısında da iki İsrail askerini öldürdüğü aktarıldı.Hangi gruplar silah bırakmaya olumlu yaklaştı?Irak Başbakanı Ali Zeydi, mayıs ayında göreve geldiğinden beri Iraklı milis grupları silah bırakmaya ikna ederek merkezi yönetimi güçlendirmeyi amaçlıyor. ABD'nin yaptırım tehditlerinin de etkisiyle İran'a yakın silahlı grupların ya silah bırakmasını ya da orduya entegre olmasını hedefleyen bir planı temmuz ayında devreye aldı. Zeydi bu süreç için özel bir komite kurdu ve milislere ordu, polis ve terörle mücadele teşkilatında iş imkanları gibi teşvikler sundu.Silahsızlanma veya entegrasyona Mukteda es Sadr'ın liderliğindeki Barış Tugayları, Asaib Ehlil Hak, İmam Ali Tugayları ve Bedir Örgütü'nün olumlu yaklaştığı bildirildi. Güçlü milis gruplar Hizbullah Tugayları ve Seyyid eş Şuheda Tugayları dahil altı grubun silah bırakmayı reddettikleri kaydedildi.