Füceyre neden İran'la BAE arasında gerilime yol açtı?

İran ile BAE arasındaki gerilimin ortasında, son aylarda adı sıkça anılan bir yer olan Füceyre; Umman Denizi kıyısında, kendi adını taşıyan emirlikte yer alan ve son aylarda petrol tesislerine düzenlenen saldırılarla petrol faaliyetlerinin sekteye uğradığı bir liman kenti. Füceyre'nin önemi, her şeyden önce coğrafi konumundan kaynaklanıyor. Abu Dabi ve Dubai'deki ana limanların aksine Füceyre, Hürmüz Boğazı'nın diğer tarafında, Umman Denizi'ne bakan bir konumda yer alıyor. Abu Dabi'nin petrol sahalarını limana bağlayan bir boru hattı, BAE'nin ham petrolünün bir kısmını Hürmüz Boğazı'ndan geçmeden dünya pazarlarına taşımasına olanak tanıyor.Londra merkezli danışmanlık şirketi Crystal Energy'nin CEO'su ve ekonomist Carol Nakhle, BBC Farsça servisine yaptığı açıklamada Füceyre'nin BAE için "son derece değerli" olduğunu belirtiyor.Çünkü burası "BAE'ye Hürmüz dışına açılan önemli bir ihracat rotası sunarak, boğazda yaşanabilecek aksamalara karşı ülkenin savunmasızlığını azaltıyor."Limanın önemi yalnızca petrol ve enerjiyle sınırlı değil.Füceyre, BAE'nin denizaltı fiber optik kabloları için önemli bir bağlantı noktası ve Asya, Orta Doğu ile Avrupa arasındaki çeşitli iletişim hatları bu kıyılara ulaşıyor.Bu yıl yaşanan savaş, bölgedeki denizaltı kablolarının güvenliğine dair endişeleri de artırdı.Füceyre'nin Hürmüz Boğazı'nın dışında yer alan konumu, petrol ihracatında sağladığı avantajın aynısını BAE'nin iletişim altyapısının bir kısmı için de sunuyor.Ancak yakın zamandaki savaş ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinde yaşanan ciddi aksamalar, Füceyre'nin BAE'nin boğaza olan bağımlılığını ne ölçüde azaltabileceği ve bizzat kendisinin yeni bir savunmasız nokta haline gelip gelmediği sorularını gündeme getiriyor.Füceyre'nin neden istisnai bir konumu var?Füceyre'nin önemi harita üzerinde kolayca görülebiliyor. BAE'nin başlıca limanları ve petrol merkezlerinin çoğu Basra Körfezi'nde yer alıyor ve buralardan küresel pazarlara giden tankerlerin Hürmüz Boğazı'ndan geçmesi gerekiyor.Öte yandan Füceyre, BAE'nin Umman Denizi'ne bakan doğu kıyısında yer alıyor. Füceyre Limanı ile Hürmüz Boğazı arasındaki mesafe yaklaşık 70 deniz mili, yani neredeyse 130 kilometre. Bu limanda yükleme yapan bir petrol tankeri, Hürmüz Boğazı'ndaki mevcut kısıtlamalarla karşılaşmaksızın doğrudan Umman Denizi'ne ve ardından Hint Okyanusu'na açılabiliyor.Bu coğrafi avantaj, Habşan-Füceyre olarak bilinen Abu Dabi ham petrol boru hattının 2012'de faaliyete geçmesiyle daha da büyük bir önem kazandı. Söz konusu boru hattı, petrolü Abu Dabi'nin kara sahalarından doğu kıyısındaki terminallere yaklaşık 400 kilometrelik bir mesafe boyunca taşıyor.Boru hattının başlangıç ??kapasitesi günde 1,5 milyon varildi.ABD Enerji Enformasyon İdaresi ise mevcut kapasitenin günde yaklaşık 1,8 milyon varil olduğunu tahmin ediyor.Ancak bu rakamlar güzergah üzerindeki tipik petrol akış hızını değil, boru hattının maksimum kapasitesini ifade ediyor. 2025'te Habşan'dan Füceyre'ye günde yaklaşık 1,1 milyon varil BAE ham petrolünün taşınması öngörülüyordu.Bu da ABD ve İsrail'in İran ile olası bir savaşı öncesinde, günde yaklaşık 700 bin varillik kullanılmayan bir nominal kapasite bulunduğu anlamına geliyordu.Gerçek ihracat miktarı da yalnızca boru hattı kapasitesine bağlı değil.Pompalama kapasitesi, depolama olanakları ile yükleme terminalleri ve limanların kapasitesi gibi faktörlerden de etkileniyor.Carol Nakhleh, "Füceyre, BAE'nin Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalara karşı savunmasızlığını azalttı ve alternatif güzergahlara yatırım yapmanın değerini ortaya koydu" diyor: "Bununla birlikte, özellikle ülkenin tüm enerji ticareti göz önüne alındığında, bu durum BAE'nin Hürmüz'e olan bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmıyor."Füceyre'nin kapasitesi ile Hürmüz Boğazı'ndan geçen hacmin kıyaslanması, bu sınırlamanın nedenini açıkça ortaya koyuyor. Uluslararası Enerji Ajansı, 2025'e gelindiğinde Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçeceğini belirtiyor. Bu miktar, dünya deniz yolu petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine denk geliyor.Basra Körfezi'ne kıyısı olan Arap ülkeleri arasında yalnızca Suudi Arabistan ve BAE, petrolü Hürmüz'den geçirmeden açık denizlere ulaştırabilecek büyük boru hattı güzergahlarına sahip.Uluslararası Enerji Ajansı, Suudi Arabistan ve BAE'nin alternatif güzergahlarda toplamda günde 3,5 ila 5,5 milyon varillik bir yedek kapasiteye sahip olduğunu tahmin ediyor.Yani bu, normal koşullarda kullanılmayan ancak Hürmüz Boğazı'ndaki bir aksama durumunda daha fazla petrol taşımak için potansiyel olarak kullanılabilecek bir kapasite anlamına geliyor.Füceyre nasıl dünyanın petrol merkezlerinden biri oldu?



Füceyre'nin bugünkü konumu yalnızca Habşan-Füceyre boru hattına değil, petrol ve denizcilik altyapısının birleşimine dayanıyor.1983'te faaliyete geçen liman, geçen yıllar içinde petrol terminalleri, depolama tankları, işleme tesisleri ve denizcilik hizmetlerini kapsayan bir komplekse dönüştü.Limanın yanı sıra, Füceyre Petrol Sanayi Bölgesi de çok sayıda enerji depolama ve ticaret şirketine ev sahipliği yapıyor ve burada uluslararası firmalar faaliyet gösteriyor.Füceyre'deki bir diğer önemli altyapı unsuru ise dağın içine inşa edildi. ABD Enerji Enformasyon İdaresi'nin (EIA) 42 milyon varillik ham petrol depolama kapasitesine sahip olduğunu tahmin ettiği, Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi'ne (ADNOC) ait Mandus yeraltı kompleksi. Üç yeraltı kaya tankından oluşan bu tesis, Umman Denizi'ne açılan ihracat rotası yakınında çeşitli türlerde ham petrolün depolanmasına olanak tanıyor.Füceyre aynı zamanda dünyanın en büyük gemi yakıt ikmal merkezlerinden biri. Reuters'ın haberine göre, limanda yaklaşık 7,4 milyon metreküp deniz yakıtı satıldı ve bu da Füceyre'yi Singapur, Rotterdam ve Çin'in Zhouşan kentinin ardından dünyada dördüncü sıraya yerleştirdi.Füceyre'nin Umman Denizi kıyısındaki ve Hürmüz Boğazı'nın dışındaki konumu, Basra Körfezi'ne girmeyen gemilerin de yakıt ikmali ve denizcilik hizmetleri almak üzere burada durmasına olanak tanıyor.Yakın zamanda yaşanan savaş, bu kompleksi ticari bir altyapı olmanın ötesine taşıdı. Hürmüz üzerinden geçen tanker trafiğinde yaşanan keskin düşüşün ardından, Füceyre'den yapılan ham petrol ihracatı artış gösterdi.Kepler verilerine göre, ortalama ihracat Şubat ayında günlük yaklaşık 1,17 milyon varil seviyesindeyken, Mart ayında %38'lik bir artışla günlük yaklaşık 1,62 milyon varile yükseldi.Mevcut kriz sırasında Füceyre, bölgedeki diğer üreticiler için de daha önemli bir hale geldi.Suudi Arabistan Ağustos ayında, bazı Asyalı müşterilerine petrol sevkiyatlarını Füceyre açıklarında gemiden gemiye transfer yöntemiyle teslim alma seçeneği sundu.Bununla birlikte Carol Nakhleh, Füceyre'nin diğer Körfez üreticileri için büyük bir ihracat rotasına dönüştürülmesinin; Abu Dabi'nin petrol sahalarını Füceyre'ye bağlamak için inşa ettiği türden yeni boru hattı ve iletim altyapısı yatırımları gerektireceğini belirtiyor.Nakhleh'e göre, bu tür projeler ancak hem teknik açıdan uygulanabilir hem de ekonomik açıdan elverişli olmaları durumunda hayata geçirilebilir nitelikte olacak. Mevcut aksaklıkların "daha önce daha az cazip görülen bazı projelerin ticari gerekçelerini güçlendirebileceği" görüşünde.Füceyre'yi savunmasız kılan avantaj



Füceyre, BAE'nin petrolünün bir kısmının Hürmüz Boğazı'ndan geçmeden ihraç edilmesini sağlayarak ülke için en önemli alternatif rotalardan biri haline geldi. Fakat yakın zamandaki savaş, BAE'nin hayati önem taşıyan petrol ihracat altyapısının bir kısmını Füceyre'de yoğunlaştırmanın bizzat yeni güvenlik açıkları yaratabileceğini gösterdi.ABD ve İsrail'in İran ile savaşı başladıktan birkaç gün sonra, 3 Mart'ta Füceyre'deki petrol sanayi bölgesinde bir yangın çıktı.Füceyre'deki yetkililer, yangının hava savunma sistemleri tarafından engellenen bir insansız hava aracının (İHA) düşmesi sonucu meydana geldiğini açıkladı.Saldırılar ay ortasında yoğunlaştı. 14 Mart'ta, ABD'nin Hark Adası'ndaki askeri hedeflere yönelik saldırısından saatler sonra İran Devrim Muhafızları limanlar, rıhtımlar ve askeri tesisler dahil olmak üzere BAE'deki ABD çıkarlarını "meşru hedefler" olarak nitelendirdi.İran medyası Cebel Ali ve Bender Halife'nin yanı sıra Füceyre'den de bahsetti. Aynı gün, bir İHA saldırısı ve ardından çıkan yangın nedeniyle Füceyre'deki petrol yükleme işlemlerinin bir kısmı durduruldu.Bu kez de yangının, engellenen bir İHA'nın düşen kalıntılarından kaynaklandığı belirtildi.16 Mart'ta gerçekleşen bir başka İHA saldırısı, petrol bölgesinde çeşitli yangınlara yol açarak ADNOC'un ham petrol yükleme işlemlerini geçici olarak durdurdu.4 Mayıs'ta, haftalar süren kırılgan bir ateşkesin ardından Füceyre yeniden hedef alındı. BAE'li yetkililer, İran'a ait bir İHA'nın bir petrol sahasında yangına yol açtığını açıkladı.Carol Nakhleh, Füceyre'nin artan öneminin, BAE açısından burayı korumayı daha da kritik hale getirdiğini belirtiyor: "Bir alternatif rota stratejik açıdan ne kadar önemli hale gelirse, korunması da o kadar önem kazanır."Yakın zamandaki olaylar, nispeten ucuz İHA ve füzelerin, çok yüksek maliyetli enerji altyapısını tehdit edebileceğini gösterdi."Ancak Nakhleh'e göre bu savunmasızlık durumu, Füceyre'nin önemini yitirdiği anlamına gelmiyor.Nakhleh, "Bu durum, Füceyre lehine olan argümanı zayıflatmıyor" diyor ve ekliyor: "Aksine, daha geniş kapsamlı bir dersi pekiştiriyor: Çeşitlendirme, yoğunlaşma riskini azaltır; ancak bu süreç, altyapının korunması ve operasyonların hızla eski haline getirilebilmesi yeteneğiyle desteklenmeli."



Füceyre ne ölçüde Hürmüz Boğazı'nın yerini alabilir? Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), petrolü doğu kıyısına taşıma kapasitesini artırıyor. Abu Dabi Medya Ofisi Mayıs ayında, Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi'nin (ADNOC) Fuceyre'ye uzanan yeni bir boru hattının inşasını hızlandırdığını duyurdu.2027'de faaliyete geçmesi planlanan bu proje, Füceyre limanından petrol ihraç kapasitesini iki katına çıkaracak.Boru hattının tamamlanması, BAE'nin Hürmüz Boğazı'nı kullanmadan ihraç edebileceği petrol hacmini önemli ölçüde artırabilir.Ancak istatistikler, Füceyre'den ihracat kapasitesinin artırılmasının, bölgenin Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığını yalnızca kısmen azaltacağını gösteriyor.Uluslararası Enerji Ajansı, 2025 itibarıyla Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçtiğini ve bunun yaklaşık yüzde 80'inin Asya pazarlarına gittiğini hesaplıyor.Buna karşılık aynı kurum, Suudi Arabistan ve BAE'deki alternatif boru hatlarının atıl kapasitesini günlük en fazla 5,5 milyon varil olarak tahmin ediyor. Bu rakamlar, Füceyre'ye giden güzergahlar geliştirilse bile, Hürmüz Boğazı üzerinden akan enerjinin yalnızca küçük bir kısmının bu hatlara kaydırılabileceğini ortaya koyuyor.Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) söz konusu olduğunda ise, Füceyre'nin Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığı azaltma kapasitesi çok daha sınırlı.Uluslararası Enerji Ajansı, 2025 yılında BAE'nin LNG ihracatının yaklaşık %96'sının yine Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiğini hesaplıyor.Katar da sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatının büyük bölümü için bu boğaza bağımlı durumda. Ham petrolün aksine, BAE'nin şu anda LNG taşımacılığı için Habşan-Füceyre boru hattı ölçeğinde bir alternatif güzergahı bulunmuyor.Yaşanan krizler, Füceyre'nin petrol ihracatının bir kısmını Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalardan koruyabildiğini gösterse de bölgede gerilim artarken boru hatlarının, depolama tesislerinin ve terminallerin korunması da daha büyük bir önem taşıyor.