Fahreddin Paşa'nın Medine'nin ilk hava fotoğraflarını uçaktan çektiği belirtildi

Güncel Haberler

Sanat tarihçisi Ömer Faruk Şerifoğlu, Fahreddin Paşa'nın Medine'deyken uçaktan Medine'nin ilk hava fotoğraflarını çektiğini söyledi. Şerifoğlu, Paşa'nın fotoğraflarının gördüğü yerleri, insanları ve askeri faaliyetleri belgelediğini ifade etti.

FATMA NUR DUMAN ARI - Sanat tarihçisi ve küratör Ömer Faruk Şerifoğlu, Medine Müdafii Ömer Fahreddin (Türkkan) Paşa'nın hayatı boyunca fotoğraf makinesini elinden düşürmediğini belirterek, "Fahreddin Paşa sanat fotoğrafçılığından ziyade gördüğü yerleri, insanları ve askeri faaliyetleri kayıt altına alıyor. Medine'deyken uçaktan çektiği Medine'nin ilk hava fotoğrafları var." dedi.
Şerifoğlu, "çöl kaplanı" olarak anılan Fahreddin Paşa'nın çocukluk yıllarından itibaren fotoğrafçılığa duyduğu ilgiyi, askeri yaşamı boyunca çektiği fotoğrafları, sürgün dönemini ve Kabil sefirliği görevini AA muhabirine değerlendirdi.
Fahreddin Paşa'nın fotoğrafçılığa ilgisinin çocukluk yıllarında başladığını anlatan Şerifoğlu, Paşa'nın babası Tuna Vilayeti Posta Telgraf Umum Müdürü Mehmed Nahid Efendi'nin, Osmanlı coğrafyasında Hindistan'a kadar uzanan telgraf teşkilatının yenilenmesi için önemli çalışmalar yaptığını ifade etti.
Babasının emrinde çalışan Fransız subay ve mühendislerin bulunduğunu belirten Şerifoğlu, başarılı bir çocuk olan Fahreddin Paşa'nın matematik ve Fransızca öğrenmesi için bu mühendislerden özel ders almasının istendiğini kaydetti.
Şerifoğlu, dersler sırasında küçük Fahreddin'in mühendislerin kullandığı fotoğraf makineleri ve dürbünlere ilgi gösterdiğini aktararak "Babası, 5 yaşında okumayı sökmüş, dünyada olan bitenin farkında pırlanta gibi çocuğun o mühendislerden matematik ve Fransızca öğrenmesi için özel ders aldırmak istiyor." ifadelerini kullandı.
Bu dersler sırasında Fahreddin Paşa'nın fotoğraf makineleriyle ilgilenmeye başladığını belirten Şerifoğlu, çocukluk döneminde babasıyla birlikte çekilmiş bazı fotoğrafların da bulunduğunu dile getirdi.
Rusçuk bombalanınca asker olma kararı verdi
Fahreddin Paşa'nın asker olma kararının 93 Harbi olarak bilinen Osmanlı-Rus Savaşı sırasında şekillendiğini anlatan Şerifoğlu, Rusçuk'un bombalanması üzerine ailesiyle birlikte şehri terk etmek zorunda kaldığında Paşa'nın 9 yaşında olduğunu belirtti.
Ailenin, doğup büyüdükleri şehri ateşler ve alevler içinde geride bırakan son ailelerden biri olduğunu aktaran Şerifoğlu, Fahreddin Paşa'nın bombalanan şehre dönüp baktığında asker olmaya yemin ettiğini söyledi.
Paşa'nın bu kararını oğulları Selim ve Orhan Türkkan'a anlattığını, kendisinin de onlardan dinlediğini ifade eden Şerifoğlu, ailenin İstanbul'a trenle geldiğini, Sirkeci Postanesi'nde birkaç gün kaldıktan sonra babasının Halep Vilayeti Posta Telgraf Müdürlüğüne atanması üzerine Halep'e gittiklerini anlattı.
Fahreddin Paşa'nın ilkokula Rusçuk'ta başladığını ve eğitimine Halep'te devam ettiğini kaydeden Şerifoğlu, askeri okula gitmek isteyen Paşa'nın annesinin karşı çıkmasına rağmen kararından vazgeçmediğini dile getirdi.
Annesini ikna etmek için kararlılığını ortaya koyduğunu aktaran Şerifoğlu, Fahreddin Paşa'nın daha sonra babasının bir yakınıyla at sırtında Halep'ten Şam'a gittiğini ve Şam Askeri Rüştiyesinde eğitim gördüğünü belirtti.
Şerifoğlu, yaşı küçük olduğu için başlangıçta okula kabul edilmek istenmeyen Fahreddin Paşa'nın, daha sonra okulu birincilikle bitirdiğini ve İstanbul'da Harbiye Mektebine geldiğini anlattı.
Fahreddin Paşa'nın İstanbul'a geldikten sonra fotoğrafçılığa olan ilgisini sürdürdüğünü ifade eden Şerifoğlu, "İlk yaptığı iş İstanbul'da annesinin verdiği harçlıkla bir fotoğraf makinesi almak ve Beyoğlu'ndaki o zamanın ünlü fotoğrafçılarından Febüs Fotoğrafhanesi'nin sahibi Boğos Tarkulyan'dan fotoğraf dersleri alıyor." dedi.
Paşa'nın fotoğrafçılıkla ilişkisinin yaşamının sonuna kadar devam ettiğini vurgulayan Şerifoğlu, ölümüne kadar fotoğraf makinesini elinden düşürmediğini ve son döneminde Adapazarı Depremi'nin ardından bölgeye giderek fotoğraflar çektiğini belirtti.
Fahreddin Paşa'nın askerlik yaşamı boyunca binlerce fotoğraf çektiğini kaydeden Şerifoğlu, bazı kareleri kendisinin çektiğini, bazılarında ise yetiştirdiği emir erlerinden yararlandığını ifade etti.
Fotoğraflarıyla görev yaptığı yerleri belgeledi
Fahreddin Paşa'nın fotoğraflarının büyük bölümünün belgeleme amacı taşıdığını anlatan Şerifoğlu, "Fahreddin Paşa sanat fotoğrafçılığından ziyade gördüğü yerleri, insanları ve askeri faaliyetleri kayıt altına alıyor. Medine'deyken uçaktan, havadan çektiği Medine'nin ilk hava fotoğrafları var. Biz bugün Fahreddin Paşa'nın hikayesine bakarken evet yazılı çok fazla bir şey bırakmış değil ama fotoğraflarla da epeyce bir kayıt bırakmış durumda." diye konuştu.
Şerifoğlu, Fahreddin Paşa'nın Kabil sefirliği döneminde Hindistan ve Orta Asya'da fotoğraflar çektiğini, Malta'daki sürgün yıllarında ise haftanın belirli günlerinde çarşıya çıkmasına izin verilen sınırlı sürelerde de fotoğraf çekmeyi sürdürdüğünü belirtti.
Fahreddin Paşa'nın fotoğraflarını yalnızca kişisel arşivi için çekmediğini vurgulayan Şerifoğlu, dönemin çeşitli dergilerine çekip gönderdiği fotoğraflar bulunduğunu aktardı. Ayrıca kutsal emanetlerin yanı sıra yine görev yaptığı Medine, Urfa gibi şehirlerdeki askeri yadigarların da korunması ve askeri müzede sergilenmesi için gönderdiğini aktardı.
Osmanlı coğrafyasının insanlarını fotoğrafladı
Fahreddin Paşa'nın fotoğraflarında Osmanlı coğrafyasının farklı bölgelerindeki insanların yaşamlarının da yer aldığını dile getiren Şerifoğlu, özellikle Suriye cephesinden çekilen karelerde bölgedeki kabilelerin, kadınların ve çocukların görülebildiğini söyledi.
Paşa'nın kimi zaman törenleri, kimi zaman gündelik yaşamı fotoğrafladığını anlatan Şerifoğlu, onun kayda değer bulduğu ve gelecek kuşaklara aktarılmasını istediği görüntüleri fotoğrafladığını ifade etti.
Fahreddin Paşa'dan geriye binlerce fotoğraf kaldığını aktaran Şerifoğlu, bunların arasından bazı cam negatiflerin seçilerek ailesi tarafından İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi'ne (IRCICA) bağışlandığını belirtti.
Fahreddin Paşa araştırmalarının 1980'lerin sonunda üniversite öğrencisiyken Paşa'nın oğulları Selim ve Orhan Türkkan'la tanışmasıyla başladığını ifade eden Şerifoğlu, uzun yıllar içinde hayatının farklı dönemlerine ilişkin bilgi ve belgelere ulaşarak özel bir sergi ve kitap hazırladığını dile getirdi.
Paşa'nın hayatına ilişkin daha kapsamlı ve belgelere dayalı bir biyografi hazırlamak istediğini anlatan Şerifoğlu, sergide yer alan hatıraların kalıcı bir sergiye dönüştürülmesini de amaçladıklarını vurguladı.
Şerifoğlu, bu konuda Kültür ve Turizm Bakanlığı ile temaslarının sürdüğünü aktararak Haydarpaşa Garı'nın kültür merkezine dönüştürülme çalışmaları kapsamında Fahreddin Paşa'ya ayrılacak kalıcı bir sergi alanında söz konusu emanetlerin ziyaretçilerin erişimine sunulmasının hedeflendiğini belirtti.
Kabil sefirliği ve Milli Mücadele'ye katkısı
Fahreddin Paşa'nın Malta sürgününün ardından Türkiye'ye dönüşünün uzun ve zorlu bir süreç olduğunu anlatan Şerifoğlu, Paşa'nın doğrudan İstanbul'a gelmek yerine İtalya, Almanya ve Rusya üzerinden seyahat ettiğini belirtti.
Şerifoğlu, Medine'deki görevinden kalan sağlık sorunları nedeniyle Almanya'da bir süre tedavi gören Fahreddin Paşa'nın daha sonra Moskova ve Batum üzerinden Anadolu'ya geçtiğini, buradan Ankara'ya ulaştığını anlattı.
Fahreddin Paşa'nın Milli Mücadele'ye katılmak istediğini ve Mustafa Kemal Paşa ile görüştüğünü anlatan Şerifoğlu, Paşa'nın herhangi bir makam veya rütbe beklentisi olmadığını belirtti.
Şerifoğlu, Atatürk'ün ise Fahreddin Paşa'nın İslam dünyasındaki tanınırlığından yararlanmak istediğini ve kendisine Kabil sefirliği görevinin önerildiğini ifade etti.
Paşa'nın bu göreve başlangıçta çok istekli olmadığını ancak bunu da bir vazife olarak değerlendirdiğini aktaran Şerifoğlu, Afganistan ile Türkiye arasındaki ilişkilerde askeri ve siyasi temasların önem taşıdığını söyledi.
O dönemde Afganistan'ın başında Amanullah Han'ın bulunduğunu hatırlatan Şerifoğlu, iki ülke arasında temasların sürdüğünü, Afgan ordusunu yöneten komutanların önemli bir bölümünün İstanbul'daki harp akademilerinde yetiştiğini kaydetti.
Fahreddin Paşa'nın Kabil sefirliği sırasında Hindistan'ın bugünkü Pakistan bölgesini de dolaşarak Milli Mücadele'yi anlattığını belirten Şerifoğlu, Paşa'nın bu ziyaretlerinde farklı kişilerle karşılaştığını ve çeşitli anılarının bulunduğunu dile getirdi.
Şerifoğlu, Fahreddin Paşa'nın bir camide Milli Mücadele'yi anlattığı sırada yaşanan olayı aktararak, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Oradan birisi çıkıyor, 'Paşa Paşa, sen bize halifeyi anlatıyorsun, mukaddesatı anlatıyorsun da senin sakalın yok' diye tepki gösteriyor. Paşa da cevaben 'Sen önce farz olan cihadı yerine getir, ondan sonra benden sünnetin hesabını sor' diyor. Paşa, Hz. Peygamber'in türbesinden bir miktar toprak almış yanına. Onlardan böyle küçük keseler oluşturmuş. O keseleri oradaki bazı mescitlere hediye etmiş. Böylelikle o insanların gönlünü kazanıyor ve Milli Mücadele'yi anlatıyor."
Şerifoğlu, Fahreddin Paşa'nın Milli Mücadele'ye destek amacıyla Hindistan'dan gelen yardımların organize edilmesinde de rol oynadığını kaydetti.
Uygulamayı yükle! YÜKLE