Endonezya'da yangınlar ve palm yağı üretimi orangutanların yaşam alanını daraltıyor

Endonezya'da orman ekosisteminin devamlılığında ve biyolojik çeşitliliğin korunmasında önemli rol üstlenen orangutanların yaşam alanları, El Nino'nun etkisiyle şiddetlenen yangınlar nedeniyle giderek daralırken besin ve barınma imkanlarının kaybı da nesli tehlikedeki türün hayatta kalma şansını azaltıyor.
Endonezya'da haftalardır devam eden orman yangınları, haziranda başlayan kurak dönemin etkisiyle özellikle Borneo Adası'ndaki Kalimantan bölgesi ve Sumatra Adası'nda geniş alanlara yayıldı.
Endonezya Orman Bakanlığı verilerine göre, ocak-temmuz döneminde 202 binden fazla hektar alan yanarken bunun 94 bin 539 hektarı sadece temmuzda Kalimantan ve Sumatra'da kaydedildi.
Yangınlardan çıkan yoğun duman ise çevre ülkelere ulaşırken Endonezya'da temmuz-ağustos döneminde yangınlarla bağlantılı 50 bin solunum yolu enfeksiyonu vakası kayıtlara geçti.
Yangınların yol açtığı emisyonlarda keskin artış
Orman ve turbalık alanlara yayılan yangınlar, Endonezya'daki karbon salımının hızla artmasına yol açtı.
Avrupa Birliği'nin (AB) Copernicus İklim Değişikliği Servisine göre, eylülün ilk haftasında yangınlardan 19,7 milyon ton karbondioksit salınırken Endonezya, bu dönemde dünyada yangın kaynaklı emisyonların en yüksek olduğu ülke oldu.
Yangınların etkisi karbon salımıyla sınırlı kalmazken alevlerden yayılan duman özellikle Kalimantan'da hava kalitesini tehlikeli seviyelere taşıdı.
El Nino yangınların şiddetini artırıyor
Uzmanlar, yangınların bu denli şiddetlenmesinde, dünya genelinde sıcaklıkları artırarak daha kurak koşullara yol açan El Nino iklim olayının önemli rol oynadığını belirtiyor.
Endonezya Meteoroloji, İklim ve Jeofizik Kurumunun uydu görüntülerine dayanan verilerine göre, son 8 ayda ülke genelinde 23 binden fazla yangın noktası tespit edildi.
El Nino'nun etkisiyle yangın riskinin ekim ve kasım aylarında da devam etmesi öngörülüyor.
Dünyanın en zengin ekosistemlerinden biri yangınlar nedeniyle tehlikede
Biyolojik çeşitlilik açısından dünyanın en zengin ülkelerinden olan Endonezya; Sumatra kaplanı, Cava gergedanı ve Borneo orangutanları dahil, çok sayıda nesli tehlike altındaki türe ev sahipliği yapıyor.
Yangınlar, yalnızca ülkenin bitki örtüsünü yok etmekle kalmıyor, yaban hayatının beslenme ve barınma alanlarını da daraltıyor.
???????Palm yağı üretim alanlarına dönüştürülen ormanlık alanlarda yıllardır süren habitat kaybının son dönemdeki yangınlarla birleşmesi, başta orangutanlar olmak üzere, ormana bağımlı türleri giderek küçülen alanlarda yaşamaya zorluyor.
Yangınlar orangutanları besin ve barınma alanlarından ediyor
Endonezya Uluslararası Hayvanları Kurtarma Vakfı (YIARI) Kurucusu ve Direktörü, Yaban Hayatı Koruma Veterineri Dr. Karmele Llano Sanchez, AA muhabirine yangınların orangutanlar üzerindeki etkilerini anlattı.
Orangutanların meyve veren ve yuva yapmaya uygun ağaçların bulunduğu geniş ormanlık alanlara ihtiyacı olduğunu belirten Sanchez, yangınların bitki örtüsünü tahrip ederek türün besin ve barınma imkanlarını azalttığını söyledi.
Sanchez, "Orta Kalimantan'daki yangınların ardından yapılan araştırmalarda, meyve ağaçlarının verimliliğinin azalmasıyla orangutanların hareket ve beslenme davranışlarının da değiştiği görüldü." dedi.
Yangınlardan çıkan dumanların orangutanların sağlığı için tehdit oluşturduğunu vurgulayan Sanchez, "Batı Kalimantan'da bir plantasyonda bitap düşmüş halde bulunan Sampurna adlı orangutanın ölümü, duman solumanın, tür için ne kadar ölümcül olabileceğini gösterdi." ifadesini kullandı.
Orangutanların üreme hızının oldukça düşük olduğunu ve yavruların yıllarca annelerine bağımlı kaldığına dikkati çeken Sanchez, yangınlar sonucu azalan orangutan nüfusunun toparlanmasının yıllar alacağını belirtti.
Sanchez, "Asıl tehlike, tekrarlayan yangınların büyük ve işleyen bir orman ekosistemini giderek daha küçük, çorak ve birbirinden kopuk yaşam alanlarına dönüştürmesi. Bu durum zamanla yerel orangutan popülasyonlarının azalmasına, en kötü senaryoda ise tamamen yok olmasına neden olabilir." diye konuştu.
"Ormanın bahçıvanları"
Sanchez, çeşitli meyvelerle beslenen orangutanların, yedikleri meyvelerin tohumlarını farklı bölgelere taşıyarak bitki örtüsünün yenilenmesine katkı sağladığını aktardı.
Bu nedenle orangutanların "ormanın bahçıvanları" olarak nitelendirildiğini vurgulayan Sanchez, türün korunmasının, sayısız canlıya ev sahipliği yapan orman ekosistemi için de önemli olduğunu kaydetti.
Doğayı koruma ekipleri yangınlarla mücadeleyi sürdürüyor
Endonezya'da Yayasan Palung adıyla faaliyet gösteren Gunung Palung Orangutan Koruma Programı (GPOCP) Direktör Yardımcısı Dr. Caitlin O'Connell da bünyelerindeki doğayı koruma ekiplerinin, Batı Kalimantan'da haftalardır yangınlarla mücadele ettiğini dile getirdi.
O'Connell, yangın söndürme çalışmalarında yerel halk, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarıyla koordinasyon halinde çalıştıklarını ancak ekipman ve su kaynaklarının yetersizliğinin mücadeleyi zorlaştırdığını belirtti.
Orangutanların hayatta kalabilmek için geniş ve bütünlüğünü koruyan ormanlara ihtiyaç duyduğuna dikkati çeken O'Connell, türün yaşam alanlarının korunmasının, malaya ayıları ve dumanlı parslar gibi aynı ekosistemi paylaşan çok sayıda hayvanın da korunmasına katkı sağladığını ifade etti.
Dr. Caitlin O'Connell, "Orangutan nüfusundaki azalma, yalnızca bu türün geleceğinin değil, tüm ekosistemin tehlikede olduğunun güçlü bir göstergesi." değerlendirmesinde bulundu.
Palm yağı üretimi habitat kaybını artırıyor
Yangınların yanı sıra palm yağı üretim alanlarının genişlemesi de Borneo'da orangutanların yaşam alanı kaybının başlıca nedenleri arasında yer alıyor.
Üretim alanlarına alan açmak için ormanların yok edildiğini ve turbalık alanların kurutulduğunu belirten O'Connell, normalde suya doygun olan turbalıkların bu süreçte kuruyarak son derece yanıcı hale geldiğine işaret etti.
O'Connell, "Bu yıl devam eden yangınların çoğu, palm yağı üretim alanlarına yer açmak için yapılan arazi temizliğiyle bağlantılı. Bu alanların yangına karşı bu kadar savunmasız hale gelmesinin temelinde turbalıkların kurutulması yatıyor." dedi.