Türkiye'de elektrikli araç şarj sorunu ve maliyet analizi

Elektrikli araç devrimi Türkiye'de de hızla yayılıyor. Ancak şehirlerarası seyahatlerde şarj altyapısının ne kadar işlevsel olduğu ve elektrikli araçların içten yanmalı motorlara göre ne kadar tasarruf sağladığı hala tartışma konusu. Texas A&M Üniversitesi'nden Dr. Taner Çokyaşar, bu soruları yanıtlamak için kapsamlı bir çalışma yaptı.

Çalışmada, EPDK lisanslı 9 bin 641 şarj istasyonunun yeterliliği, elektrikli araçların gerçekleştirdiği 3 milyon şehirlerarası yolculuk rotası üzerinden test edildi. Sonuçlar oldukça çarpıcı: Batarya ömrünü korumak için güvenli kabul edilen yüzde 20-80 şarj aralığında, yolculukların yalnızca yüzde 0,3'ü tamamlanabiliyor. Yani sürücülerin yüzde 99,7'si bir sonraki şarj noktasına ulaşamadan yolda kalıyor. Ancak araştırmanın notuna göre, batarya yüzde 100'e doldurulup yüzde 10'a kadar kullanılırsa modellenen 2 milyon 161 bin 247 rotanın tamamı tamamlanabiliyor; fakat bu durum batarya ömründen feragat anlamına geliyor.

Dr. Çokyaşar, çalışması için üç veri seti oluşturdu. OpenStreetMap'ten Türkiye'deki otoyollar, devlet yolları ve il yollarını alarak 55 bin 236 yol bağlantısı belirledi. TÜİK nüfus verileriyle 929 ilçeye dağılmış 100 bin noktadan üç gün boyunca 3 milyon yolculuk türetti; bu hacim Karayolları Genel Müdürlüğü'nün günlük yaklaşık 1 milyon şehirlerarası özel araç yolculuğu istatistiğine endekslendi. Üçüncü veri seti ise Şarj Gezgini'ndeki 170 işletmecinin 9 bin 641 şarj istasyonuydu. En fazla istasyona sahip firma 1827 noktayla ZES, onu 745 ile Eşarj ve 649 ile Trugo izliyor. Ancak istasyonlar düzensiz dağılmış durumda; yoğunluk İstanbul-Ankara-İzmir üçgeni ve Akdeniz kıyı şeridinde toplanıyor.

Modellemede araçlar bataryaları yüzde 80-100 arası dolu, menzilleri 250-550 kilometre ve enerji tüketimleri kilometre başına 150-250 Wh olacak şekilde rastgele atandı. Rastgele dağıtım, gerçek trafikteki verimlilik farklarını simüle etmeyi amaçlıyor. Her araç rotasında ilerlerken bir sonraki şarj istasyonuna ulaşamayanlar elendi. Şarja ulaşanlar ise istasyona saptıktan sonra rotalarına geri döndü ve bu sapma ile bekleme süreleri maliyete eklendi. Kapasite analizi, bazı istasyonlara aynı 15 dakika içinde kapasitenin üzerinde araç yöneldiğini gösterdi; bu da bekleme sürelerini artırdı.

Tüm bu olumsuzluklara rağmen elektrikli araçlar maliyet açısından hala avantajlı. Çalışmanın referans değerlerine göre benzinin litresi 50 lira ve araç 14 kilometre/litre tüketimle kilometre başına yaklaşık 3,57 lira harcarken, elektrik kWh'si 13 lira ve ortalama 200 Wh/km tüketimle kilometre başına sadece 2,6 liraya mal oluyor. Enerji maliyetindeki yüzde 27'lik bu avantaj, şarj istasyonu ağındaki aksaklıkların ve bekleme sürelerinin yarattığı ek maliyeti telafi ediyor ve hatta daha karlı bir kullanım sunuyor.