Maduro'nun yakalanarak ABD'ye götürülmesi yasal mı?

Venezuela lideri Nicolas Maduro'nun askeri bir operasyonla yakalanarak görevden alınması ve ABD mahkemesinde yargılanma ihtimali, uluslararası hukukun ihlal edilip edilmediği yönünden büyük tartışmalara yol açtı.Maduro ve eşi şimdi ABD'de bir mahkemede silah ve uyuşturucu kaçakçılığı suçlamalarıyla yargılanacak ve sürecin uzun sürmesi ihtimali yüksek. Uluslararası hukuk uzmanları ABD makamlarının operasyonu gerçekleştirirken uluslararası hukuka uygun hareket ettikleri iddiasına şüpheyle yaklaşıyor.Maduro daha önce kartel lideri olduğunu şiddetle reddetmiş ve ABD'yi kendisini devirmek ve Venezuela'nın geniş petrol rezervlerini ele geçirmek için "uyuşturucuyla savaşı" bahane etmekle suçlamıştı.Uluslararası hukuk, BM Güvenlik Konseyi'nin izni veya meşru müdafaa gibi özel durumlar haricinde güç kullanımını genel olarak yasaklıyor.ABD'nin savunusuABD'nin Venezuela'yı vurmasından ve Maduro'nun yakalanmasından birkaç saat sonra Trump yönetimi yetkilileri operasyonu New York'ta hazırlanan suç iddianamelerine dayandırarak meşrulaştırmaya çalıştı.Eylem, "narko-terörizme" karşı meşru müdafaa olarak iç hukukun uygulanması meselesi olarak gösterildi.Suçlamaları hazırlayan ABD Başsavcısı Pam Bondi, sosyal medya hesabında, Maduro ve eşinin "yakında ABD topraklarında ABD adaletiyle yüzleşeceğini" yazdı.Cumartesi günü düzenlenen basın toplantısında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine, baskının ABD Adalet Bakanlığı adına ve onun talebi üzerine atılmış bir adım olduğunu söyledi.Operasyonun bu şekilde çerçevelenmesi, Venezuela'ya yönelik saldırılardan ve Maduro'nun görevden alınmasından önce Kongre'nin onayının alınmamasından duyulan rahatsızlığı gidermeye yönelik bir girişim de olabilir.Bu durum Trump yönetimi için çetrefilli bir mesele olacağa benziyor.Yasa gereği, ABD'nin Venezuela'ya karşı sürekli bir askeri operasyon düzenlemesi için Trump'ın Kongre onayına ihtiyacı var. Trump Cumartesi günü Venezuela'yı bir süreliğine ABD'nin yöneteceğini söyleyerek operasyonun sürekliliğini ima etti.Kasım ayında Beyaz Saray Özel Kalem Müdürü Susie Wiles, Vanity Fair dergisine verdiği demeçte Venezuela'daki kara harekatının Kongre'nin onayını gerektireceğini söylemişti ancak ilerleyen günlerde Trump bu görüşle açıkça çelişti.Kongre'nin yanlış yönlendirildiği yönündeki eleştiriler karşısında Rubio Cumartesi günü yaptığı açıklamada, baskının bir savaş eyleminden ziyade "kolluk kuvveti operasyonu" olması nedeniyle operasyon öncesinde ABD milletvekillerinin bilgilendirilmediğini ve "Savaş Bakanlığı'nın bunu gerçekleştirmek için Adalet Bakanlığı'nı desteklediğini" söyledi.Konuyu vurgulamak için Maduro'yu "Amerikan adaletinin bir kaçağı" olarak nitelendirdi.Trump yönetimi ayrıca, Kongre'nin 48 saat içinde bilgilendirilmesi koşuluyla, Trump'ın önceden Kongre onayı olmaksızın 60 güne kadar kısa süreli askeri harekat başlatmasına (geri çekilme için 30 gün daha) izin veren Savaş Yetkileri Kararı'na da işaret edebilir.Bu çerçevede, Trump'ın Kongre'ye önceden bildirimde bulunmaksızın Venezuela'ya saldırı başlatmak için yasal yetki talep etmesine izin veriliyor.Bununla birlikte, ABD milletvekilleri iki partili bir temelde, daha fazla askeri eylemi kısıtlamak veya sonlandırmak için hala oy kullanabilirler.Önümüzdeki günlerde bir oylama yapılması bekleniyor.Yasal şüphelerBuna rağmen bazı uzmanlar bu hafta sonu yaşananların uluslararası hukuk ve kurallara dayalı düzen açısından ne anlama geldiği konusunda dehşete düştüklerini dile getirdiler ve Washington'un Venezuela'ya yönelik hamlelerinin yasal dayanağı olmadığı yorumunu yaptılar.Uzmanlar, Trump yönetiminin Venezuela'daki eylemini haklı çıkarmak için gerekçe olarak gösterdiği uyuşturucu kaçakçılığı ve çete şiddetinin suç faaliyeti olarak kabul edildiğini ve askeri bir müdahaleyi haklı çıkaracak silahlı bir çatışmanın uluslararası standartlarını karşılamadığını söylüyor.Cumartesi günkü basın toplantısında Trump Venezuela'yı ABD'nin petrol varlıklarını çalmakla da suçladı. Venezuela'nın başına geçtiğinde onları geri alacağını söyledi ama ayrıntı vermedi.ABD'deki Northeastern Üniversitesi'nde anayasa hukuku alanında uzmanlaşmış bir profesör olan Jeremy Paul, Reuters haber ajansına verdiği demeçte "Bunun bir kolluk operasyonu olduğunu söyleyip sonra da dönüp ülkeyi yönetmemiz gerektiğini söyleyemezsiniz. Bu hiç mantıklı değil" dedi.Londra'daki Chatham House'dan Prof. Marc Weller, ulusal politikanın bir aracı olarak güç kullanımının, "silahlı bir saldırıya karşılık olarak ya da yakın bir imha tehdidi altındaki bir nüfusu kurtarmak için" olmadığı sürece uluslararası hukuk kapsamında yasak olduğunu söylüyor.Ayrıca BM'den yetki alınması gerektiğini de sözlerine ekliyor."Açıkça görülüyor ki ABD'nin Venezuela'ya yönelik silahlı operasyonu bu gerekliliklerin hiçbirini yerine getirmiyor" diye yazıyor."ABD'nin uyuşturucu ticaretini bastırmaya yönelik amacı ya da Maduro hükümetinin özünde bir suç örgütü olduğu iddiaları hiçbir hukuki gerekçe sunmamaktadır."Panama örneği Bazı analistler Trump ve yakın çevresinin 1989-1990 yıllarında Panama'da yaşanan olayları Maduro'nun görevden alınması için bir model ya da gerekçe olarak dikkate aldığını öne sürüyor.Panama'nın o dönemki askeri lideri Manuel Noriega, dönemin ABD Başkanı George H. W. Bush yönetiminin askeri müdahalesinin ardından iktidardan uzaklaştırıldı ve uyuşturucu suçlamasıyla yargılanmak üzere ABD'ye transfer edildi.Uzmanlar, Washington'un 35 yıl önce Panama Kanalı'na ve şu anda Venezuela'nın petrol sahalarına erişimi güvence altına alma çabaları da dahil olmak üzere bariz benzerlikler olduğunu, ancak keskin farklılıkların devam ettiğini söylüyor.Prof. Weller, o zaman da şimdi olduğu gibi Washington'un Noriega'yı görevden almadan önce ABD çıkarlarına yönelik yakın tehlikeyi gerekçe göstererek meşru müdafaa gerekçesine dayandığını söylüyor. ABD'li eski diplomat John Feeley gibi analistlere göre ikisi arasındaki en belirgin fark, Panama'daki halk muhalefetinin Noriega'nın görevden alınmasının ardından yönetimi devralmaya hazır olması ve kalıcı bir demokratik geçişin yaşanmış olması.ABD birlikleri de kısa süre içinde ülkeyi terk etmişti.Trump'ın hafta sonu yaptığı yorumlar Venezuela'da durumun böyle olmadığını ve muhalefetin yönetimi devralmak için hazır olmadığını gösteriyor.Şimdi ne olacak?Bundan sonraki adım, Maduro'nun Venezuela'dan New York'a getirilmesiyle ilgili tartışmalar ne olursa olsun, davanın devam etmesi.Prof. Weller, ABD mahkemelerinin Ker-Frisbie doktrini olarak adlandırılan doktrini izlediğini söylüyor: Bir şüphelinin ABD mahkemesine nasıl getirildiği önemli değildir; "yasadışı bir silahlı müdahale veya kaçırma" sonrasında olsa bile, şüpheli bu süreçte ağır işkence görmediği sürece yargılama devam edebilir.Yorumcular ayrıca, ABD'nin Venezuela'daki eylemleri nedeniyle hiçbir sonuçla karşılaşmaması halinde, özellikle BM'nin uluslararası alanda bir tür kurallara dayalı düzeni sürdürme kabiliyetinin zorlandığı bir ortamda, kaynayan diğer küresel çatışmalar için çok ciddi yansımaları olabileceğini söylüyorlar.