"Gat Çiğnemek" Yemen'de Hafta Sonlarının Vazgeçilmezi

SİNAN YİTER - Yemen halkı arasında gat bitkisinin yoğun biçimde çiğnenmesi, ülkenin en büyük sosyal sorunlarından biri olarak görülürken aynı zamanda bir sosyalleşme ritüeli olarak tanımlanıyor.

Ülkede "gat çiğnemek", hafta sonlarının vazgeçilmez adeti.

Uyuşturucu ve uyarıcı etkiye sahip bu bitkiyi çiğneyerek vakit geçirmeyi tercih eden Yemenliler için Taiz kentinin merkezindeki Sabr Dağı, en gözde mekanlar arasında yer alıyor.

Kentin doyumsuz manzarasını değişik arkadaş grupları halinde seyre dalan Taizlilerin, uçurumun kenarları ve kayaların tepelerinde "gat bitkisi" çiğneyerek saatlerce vakit geçirmesi tehlikenin yanı sıra zaman israfına da neden oluyor.

Günlük tüketilen gat bitkisi 10 dolardan, 100 dolara kadar satılabiliyor. Herhangi bir sosyal sınıfa ait olmayan "gat çiğneme" adeti en zengin Yemenliden en fakirine kadar görülen alışkanlık olarak dikkati çekiyor.

-"Gat bitkisi çiğnemenin ayrıca psikolojik etkileri bulunuyor"

AA muhabirine konuşan Sana Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mansur Muhammed el-Cumai, gat bitkisi hakkında "Gatı sadece narkotik ya da tıbbi yaklaşımla ele almak hata olur. Gat, Yemen'in sosyo-kültürel gerçeği olmasının yanı sıra belki de bir çok makaleye ve tezlere konu olacak yazılı olmayan ahlak ve sosyal kurallarımızın da merkezinde bulunuyor" dedi.

Cumai, "Gat, dişlerin ve dişetlerinin deforme olmasından tutun da uzun süre yanakların şiş tutulmasıyla da yüzde bazı bozulmalara sebep oluyor. Gat çiğneyen bir insan eğer bunu yıllardır yapıyorsa ilerleyen yaşlarda cildinde sarkmalar görülebiliyor. Diş çürümeleri, damak tahribi, çene yapısında kayma ve diş eti çekilmesi gibi ağız ve diş sağlığı açısından bilinen zararları var. Gat bitkisi çiğnemenin ayrıca psikolojik etkileri bulunuyor. Gat bitkisini günlük çiğneyen bir insanda asabiyet, çabuk sinirlenme, unutkanlık ve gat çiğneme seanslarının ardından depresyon etkileri görülebiliyor" şeklinde konuştu.

Ortalama günde 5 saat gat çiğneyen bağımlının günlük telaşlarını ve sıkıntılarını daha bir yoğun yaşadığını belirten Cumai, "Gat, kişiyi dertlerinden uzaklaştırdığı gibi insanların bazı sorunlarını aştığına da inanmasına sebep olabiliyor. Daha sonra gatın etkisi geçtiğinde kişi, tekrar kendisini aynı sorunların içinde bularak depresyona girebiliyor" ifadesini kullandı.

"Gat hırsızlığı toplum tarafından çok ayıplanır"

Gat bahçeleri olan üreticinin yazılı olmayan kurallarla dokunulmazlığı bulunduğunu dile getiren Cumai, hiç kimsenin bahçeye girip gat çalamayacağını savundu. Cumai, gat çalmaya yeltenen biri, bahçe sahibince vurulacağını bildiği için hırsızlık yaşanmadığını öne sürdü. Cumai, "Gat hırsızlığı toplum tarafından hem çok ayıplanır hem de ürün sahibi böyle bir durumda ekinlerini korumak için silaha başvurabileceğini bilir" diye konuştu.

Yemen'de, 2011 yılındaki iç karışıklık sırasında bile bir ulusun gat çiğnemeyi bırakmadığını hatırlatan Cumai, "Görenler bilir ve hatırlar, iç savaş sırasında  çatışmalara katılan iki ayrı silahlı grup, başkent Sana'da gat çiğneme saatinde, gat pazarlarında yan yana gelmiştir. O saatte çatışmalara ara verilmiş ve düşmanlıklar adeta bitmiştir. Pazarlarda iki düşman silahlı grup yan yana gat satın almış ama kimse kimseye silah çekmemiştir" dedi.

Gat nedir?

Yemen ve Doğu Afrika'nın yüksek bölgelerinde yetiştirilen "catha odulis" bitkisine "gat" adı verilmiştir. Gat, Arap Yarımadası'nın bir bölümünde, Habeşistan, Somali, Kenya ve Madagaskar'da yetişiyor.

Günümüzde bir çok ülkede "uyuşturucu" olarak kabul edilen ve yasaklanan gat bitkisinin Yemen'de kullanımı serbest. Bu bitki, ülke ekonomisinin "en büyük dinamiklerinden biri" sayılıyor.

Çiğnerken yanakta biriktirilen gat, abartılı neşe, coşku, taşkınlık, bilinç bozukluğu, yanılsama ve sanrılara neden olur. Psikolojik bağımlılık yaptığı belirtilen bitki, uzun süre kullananlarda direnç artımına yol açmakla birlikte zamanla anımsama güçlükleri, düşünme ve algıda zayıflama, toplumsal ilişkilerde düzensizliğe neden olduğu ifade ediliyor. Ayrıca fiziksel düzensizlikler yarattığı da gözlenebiliyor. - Dhamar