Türkiye ve Trabzon'un Aile Yapılarının Karşılaştırılması

Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Öğretim Üyesi Doç. Dr. Celalettin Vatandaş, Türkiye'de aile yapısının giderek bozulduğunu ve ailenin işlevlerini yerine getirmekte zorlandığını belirterek Trabzon'daki aile yapısının Türkiye geneli ile kıyaslandığında daha iyi durumda olduğunu söyledi.

KTÜ Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Başkanı Doç. Dr. Celalettin Vatandaş, ‘Trabzon'da Ailenin Yapısı, Değişimi ve Problemleri' (Trabzon-Türkiye Karşılaştırması) konulu araştırma projesinin sonuçlarını fakülte dekanlığında düzenlediği sunumla açıkladı.

Ailenin Yapısı ve Problemleri isimli araştırma projesinin özelde Trabzon, genelde ise Türkiye'de aile kurumunun oluşum şartları, büyüklüğü, aile içi ilişkilerin niteliği gibi yapısal özelliklerin yanı sıra değişik faktörlerin etkisiyle ailedeki meydana gelen değişimleri ve diğer problemleri ortaya koymayı amaçladığını belirten Doç. Dr. Vatandaş, Trabzon dışında 49 ilde yürütülen araştırmanın 18 yaşın üzerindeki farklı demografik özelliklere sahip toplam 4 bin 269 kişiyi kapsadığını kaydetti. Örneklem grubunu oluşturan 2 bin 65 kişinin Trabzon, 2 bin 204 kişinin ise Türkiye evrenine dahil olduğunu ifade eden Doç. Dr. Vatandaş, araştırmanın temel hedeflerinden birinin de son yıllarda meydana gelen bazı olaylarla ismi olumsuz bir şekilde gündeme gelen Trabzon'un, diğer illerle kıyaslanması olduğunu söyledi.

Doç. Dr. Vatandaş, çalışmanın 13 ana başlık altında toplandığını vurgulayarak bu başlıkları şu şekilde sıraladı:

"Evliliğe ilişkin tutum ve değerlendirmeler, nikaha ilişkin tutum ve değerlendirmeler, eşe ilişkin tutum ve değerlendirmeler, eşler arasındaki sorunlar, namusa ilişkin tutum ve anlayışlar, aile yapısı, cinsellik ve cinsel hayat, boşanma, aile içi şiddet, çocuğun anlamı ve önemi, çocukla iletişim, çocuğun eğitimi ve boş zamanı değerlendirme" Doç. Dr. Celalettin Vatandaş, daha sonra Türkiye genelindeki 49 il ile Trabzon'un kıyaslandığı Aile Yapısı ve Problemleri isimli araştırmanın bazı bölümleriyle ilgili olarak şu bilgileri verdi:

Evliliğe ilişkin tutum ve değerlendirmeler başlığında, evlenme biçiminin nasıl olduğuyla ilgili soruya ‘Kendi aramızda anlaşıp aile büyüklerini haberdar ediyoruz' diyenlerin oranı genelde yüzde 38,3 iken bu oran Trabzon'da yüzde 50,8'e çıktı. Görücü usulü' evlenmeyi tercih edenlerin oranı genelde yüzde 40,6 iken Trabzon'da yüzde 21,3 olarak gerçekleşti. Evlenme yaşıyla ilgili bölümde ise 23-26 yaş aralığı diyenlerin oranı genelde yüzde 33, Trabzon'da yüzde 31, 21-22 yaş aralığı diyenlerin oranı genelde yüzde 15,9 Trabzon'da yüzde 15,1, 19-20 yaş aralığı diyenlerin oranı genelde yüzde 15,4 Trabzon'da ise yüzde 26,1 şeklinde gerçekleşti.

Araştırmaya katılanların evliliğin ne mana ifade ettiğiyle ilgili soruya ‘mutluluk' diyenlerin oranı genelde yüzde 60, Trabzon'da yüzde 69,1, ‘ihtiyaç' diyenlerin oranı genelde yüzde 18,9 Trabzon'da yüzde 16,8, ‘esaret' diyenlerin oranı ise genelde yüzde 5,6 Trabzon'da ise yüzde 5,5 oldu.

Başarılı evliliğin şartının ‘anlayış ve hoşgörü' olduğunu savunanların oranı genelde yüzde 26, Trabzon'da ise yüzde 25,9, ‘saygı' diyenlerin oranı genelde yüzde 23,7, Trabzon'da yüzde 24,1, ‘din birliği' diyenlerin oranı ise genelde yüzde 13,2 Trabzon'da da yüzde 16,6 olarak gerçekleşti.

AİLENİN KURULMASINDA DİNİ NİKAHIN ÖNEMİ ÇOK FAZLA Araştırmada, nikaha ilişkin tutum ve değerlendirmeler başlığı altındaki sorulara verilen cevaplar, evlilik kurumunun kuruluşunda taraflar için dini nikahın öneminin hayli yüksek olduğunu gözler önüne sererken, tarafların dini nikahı resmi nikah ile birlikte istemeleri dikkat çekti. Buna göre, ‘dini nikah olmadan evlilik olmaz' diyenlerin oranı genelde yüzde 75, Trabzon'da ise yüzde 85,5 gibi yüksek bir rakama ulaştı. Dini nikahın evlilik için şart olmadığını düşünenlerin oranı ise genelde yüzde 19,1, Trabzon'da da yüzde 12,3 sayısında kaldı.

İYİ BİR EŞ EŞİNE SADIK VE SAYGILI OLMALI Eşe ilişkin tutum ve değerlendirmeler başlığı altında sorulan sorulara verilen cevaplar da, tarafların birbirlerini daha çok hayat arkadaşı olarak gördüğünü ortaya çıkardı. Eşini ‘hayat arkadaşı' olarak görenler genelde yüzde 75, Trabzon'da yüzde 72,1 gibi yüksek bir orana ulaşırken, eşini ‘çocuklarımın annesi/babası' olarak görenlerin oranı genelde yüzde 5,8, Trabzon'da yüzde 8,1, ‘hayatta tadılacak zevklerden birisi' olarak görenlerin oranı ise genelde yüzde 7,5, Trabzon'da yüzde 7,9 oldu.

İyi bir eşin nasıl olması gerektiğiyle ilgili kısımda ‘eşine saygılı ve sadık olmalı' düşüncesi ön plana çıkarken, eşin evine bağlı olması gerektiğini belirtenlerin oranı da yüzde 10'lar civarında gerçekleşti.

Kadının ev dışı bir işte çalışmasını olumlu bulanların oranı ise genelde yüzde 45,6 olurken, bu oran Trabzon'da yüzde 54,3 olarak gerçekleşti.

EŞLER ARASINDA KISKANÇLIKTAN KAYNAKLANAN SORUNLAR İLK SIRADA Araştırmada ‘eşler arasındaki sorunlar' başlığı altında yapılan çalışmada da ilginç sonuçlar ortaya çıktı. Aralarındaki sorunları hiçbir zaman konuşmayacaklarını belirten eşlerin oranı genelde yüzde 14 olurken, bu oran Trabzon'da yaklaşık iki katına, yüzde 24,8'e ulaştı.

Eşler arasındaki sorunların nelerden kaynaklandığıyla ilgili sorulara verilen cevaplar ise şu şekilde oluştu:

"Eşler arasında sigaradan kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 46, Trabzon'da yüzde 44,4, alkolden kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 18, Trabzon'da yüzde 13,5, gelir yetersizliğinden kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 53,8, Trabzon'da yüzde 49,5, kıskançlıktan kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 50,3, Trabzon'da yüzde 48,6, giyim tarzından kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 34,6, Trabzon'da yüzde 25,7, görüşülen kişiler-arkadaş çevresinden kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 30,5, Trabzon'da yüzde 28,2, akrabalardan kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 43,6, Trabzon'da yüzde 21,8, dini görüş ve yaşam tarzından kaynaklanan sorunlar genelde yüzde 13,3, Trabzon'da ise yüzde 9,2" NAMUSU KADIN VE ERKEĞİN BİRLİKTE TEMSİL ETTİĞİNİ DÜŞÜNENLERİN ORANI YÜZDE 80 Araştırmanın ‘namusa ilişkin tutum ve anlayışlar' ile ilgili kısmında ortaya çıkan sonuçlar, namusu kadın ve erkeğin birlikte temsil ettiğine dair düşüncenin giderek yaygınlaştığını ortaya koydu. Buna göre, ‘namusu hem kadın hem de erkek temsil eder' diyenlerin oranı genelde yüzde 77,9, Trabzon'da ise yüzde 80,9 olurken, namusu sadece kadın temsil eder diyenlerin oranı da genelde yüzde 20,7, Trabzon'da ise yüzde 17,8 oldu.

Eşe sadakatsizliğe verilecek tepkinin ne olacağı ile ilgili soruya "Boşanırım" diyenlerin oranı genelde yüzde 59, Trabzon'da ise yüzde 55,7, "Konuşur yanlışından vazgeçirmeye çalışırım" diyenlerin oranı genelde yüzde 13, Trabzon'da ise yüzde 17, "Öldürürüm" diyenlerin oranı ise genelde yüzde 8, Trabzon'da da yüzde 8,4 olarak gerçekleşti.

AİLENİN REİSİ ERKEKTİR DİYENLERİN SAYISI AZALIYOR Aile yapısı ile ilgili alt başlıkta soruların sorulara verilen cevaplar, ailesini çekirdek aile olarak tanımlayanların sayısının yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Genelde yüzde 75,9, Trabzon'da ise yüzde 72,1'lik kısım ailesini çekirdek aile olarak tanımlarken, aile reisinin kim olduğu konusunda da şu sonuçlara ulaşıldı:

"Ailenin reisi hem kadın hem de erkektir' diyenlerin oranı genelde yüzde 56,3, Trabzon'da ise 56,1, ‘ailenin reisi erkektir' diyenlerin oranı genelde yüzde 40, Trabzon'da ise yüzde 39,8" Araştırmanın cinsellik ve cinsel hayat başlığı kısmında eşler arasında cinsellikten kaynaklanan sorunların genelde yüzde 26,9, Trabzon'da ise yüzde 22,6 olduğu sonucuna ulaşıldı.

Boşanma başlığı altında sorulan sorulara verilen cevaplar ise boşanmaların sebebini eşe sadakat duygusunun zayıflaması, namus anlayışının yıpranması ve yeni hayat tarzının eşler arasındaki saygı ve sevgiyi azaltması ve ekonomik sıkıntılardan kaynaklandığını düşünenlerin sayısının yüksek olduğunu gösterdi. Buna göre, Türkiye'de son yıllarda boşanma sayısındaki artışların, eşe sadakat duygusunun zayıflaması ve namus anlayışının yıpranmasından kaynaklandığını düşünenlerin oranı genelde yüzde 17,4, Trabzon'da yüzde 16, yeni hayat şartlarının eşler arasındaki sevgi ve saygıyı azaltmasından kaynaklandığını düşünenlerin oranı genelde yüzde 14,2, Trabzon'da yüzde 19,6, ekonomik sıkıntıların artmasından kaynaklandığını düşünenlerin oranı genelde yüzde 16,4, Trabzon yüzde 11,8, aile bağlarının zayıflamasından kaynaklandığını düşünenlerin oranı genelde yüzde 10,7, Trabzon yüzde 16,8, kadınların geçmişe kıyasla daha özgür ve ekonomik açıdan da daha bağımsız olmasından kaynaklandığını düşünenlerin oranı genelde yüzde 15,6, Trabzon'da yüzde 11, televizyon ve gazetelerin kışkırtıcı yayınlar yapmasından kaynaklandığını düşünenlerin oranı genelde yüzde 12, Trabzon'da yüzde 13,8 olarak gerçekleşti.

BOŞANMA SEBEPLERİNDE İHANET VE SADAKATSİZLİK İLK SIRADA Eşten boşanma sebeplerinin neler olduğuna dair sorulara araştırmaya katılanların verdiği cevaplar ve oranları şu şekilde oluştu:

"İhanet ve sadakatsizlik genelde yüzde 24,5, Trabzon'da yüzde 23,6, aşırı alkol ve kumar genelde yüzde 17, Trabzon'da yüzde 19,7, eşler arası sevgisizlik genelde yüzde 16,5, Trabzon'da yüzde 18,2, fiziki şiddet genelde yüzde 17,9, Trabzon'da yüzde 16,1" Araştırmanın aile içi şiddetle ilgili kısmında, erkek karısını hiçbir gerekçeyle dövemez diyenlerin oranı genelde yüzde 72,2 olurken, bu oran Trabzon'da yaklaşık 10 puanlık bir farkla yüzde 81,4 olarak gerçekleşti. Erkek bazı gerekçelerle eşini dövebilir diyenlerin oranı ise genelde yüzde 16,6 olurken, bu oran Trabzon'da yüzde 10,5'te kaldı.

Fiziksel şiddetin failinin kim olduğu ile ilgili soruya, araştırmaya katılanlar, genelde yüzde 35,8, Trabzon'da yüzde 32,7 ‘baba', genelde yüzde 15,1, Trabzon'da yüzde 14,3 ‘anne', genelde yüzde 13,5, Trabzon'da yüzde 15 ‘öğretmen', genelde yüzde 13,6, Trabzon'da ise yüzde 8,8 ‘eş' diye cevap verdi.

Çocuğun anlamı ve öneminin taraflar için ne ifade ettiğini inceleyen kısımda ise şu sonuçlara ulaşıldı:

ÇOCUK HAYATIN TADI, HUZUR VE SEVGİDİR "Çocuk hayatın tadıdır' genelde yüzde 51,7, Trabzon'da yüzde 43,9, ‘çocuk huzur ve sevgidir' genelde yüzde 23,7, Trabzon'da yüzde 31,7, ‘çocuk neslin devamıdır' genelde yüzde 18, Trabzon'da yüzde 19" İdeal çocuk sayısıyla ilgili sorulara verilen cevaplarda ise ailelerin iki ya da üç çocuk sayısının ideal olduğunu düşündüklerini ortaya koydu.

Çocuğun aileye ekonomik katkı sağlayacağını düşünenlerin oranı ise genelde yüzde 41,1, Trabzon'da yüzde 49,9 gibi yüksek bir seviyede gerçekleşirken, araştırmanın en ilginç bölümlerinden olan ideal damat-gelin profili başlığı altında yapılan çalışmada şu sonuçlar ortaya çıktı:

"İdeal damat profili; ‘kariyer-iş sahibi olmalı' genelde yüzde 35,1, Trabzon'da yüzde 27,8, ‘saygın bir ailenin çocuğu olmalı' genelde yüzde 28,2, Trabzon'da yüzde 31,7, ‘dindar olmalı' genelde yüzde 21,7, Trabzon'da yüzde 22,2" "İdeal gelin profili; ‘saygın bir ailenin çocuğu olmalı' genelde yüzde 27,6, Trabzon'da yüzde 28,9, ‘kariyer-iş sahibi olmalı' genelde yüzde 21,7, Trabzon'da yüzde 18,9, ‘dindar olmalı' genelde yüzde 18,9, Trabzon'da yüzde 19,2, ‘ev işlerinden anlamalı' genelde yüzde 18, Trabzon'da yüzde 17,4" Çocukla iletişim başlığı altında sorulan sorulara alınan cevaplarda, çocukla sorunları hiçbir zaman konuşmayacağını söyleyenlerin oranı genelde yüzde 6,9 olurken, Trabzon'da bu oran yaklaşık 10 puan artışla yüzde 17,6 olarak gerçekleşti. Araştırmada çocukların en iyi iletişim kurdukları kişinin ise yüzde 70'ler civarında anne olduğu ortaya çıktı.

Çocuğun eğitiminde tercih edilen yöntemlerden ikna yöntemini benimseyenlerin oranı genelde yüzde 71,6, Trabzon'da ise yüzde 60,9 olurken, cezayı benimseyenlerin oranı ise genelde yüzde 15,2, Trabzon'da da yüzde 16,5 oldu.

ANNE-BABALAR ÇOCUKLARININ DİNİ BİLGİYE SAHİP OLMASINI İSTİYOR Araştırmada, çocuğun eğitiminde dini bilginin yerinin çok önemli olduğu sonucuna ulaşılırken, çocuğunun dini bilgiye sahip olmasını çok isteyen anne-babaların oranı genelde yüzde 61,1, Trabzon'da yüzde 76,2, çocuğunun dini bilgiye sahip olmasını isteyen anne-babaların oranı genelde yüzde 33,5, Trabzon'da ise yüzde 22,7 olarak gerçekleşti.

Boş zamanı değerlendirme başlığı altında sorulan sorulara verilen cevaplar ise şu şekilde oluştu:

"Gezmek; genelde yüzde 20,2, Trabzon'da yüzde yüzde 21,6, ‘TV seyretmek' genelde yüzde 20,8, Trabzon'da yüzde 16,7, ‘uyumak' genelde yüzde 15,7, Trabzon'da yüzde 14,3, ‘gazete okumak' genelde yüzde 11, Trabzon'da yüzde 11,5, ‘müzik dinlemek' genelde yüzde 9,7, Trabzon'da yüzde 12,7" İnternet kullanımıyla ilgili olarak, ‘sıklıkla internet kullandığını' söyleyenlerin oranı genelde yüzde 36,9, Trabzon'da ise yüzde 35,2 olurken, gazetede öncelikle okunan sayfalarla ilgili şu sonuçlara ulaşıldı:

"Her sayfasını okurum' diyenler genelde yüzde 45,1, Trabzon'da 40,9, ‘haber sayfalarını okurum' diyenlerin oranı genelde yüzde 10,5, Trabzon'da ise yüzde 17,3, magazin sayfalarını okurum' genelde yüzde 13,6, Trabzon'da yüzde 10,3, ‘spor sayfalarını okurum' genelde yüzde 11,1 Trabzon'da yüzde 12,5" Doç. Dr. Celalettin Vatandaş, araştırma sonuçlarının Türkiye'de aile yapısının bozulduğunu ve ailenin işlevlerini yerine getirmekte zorlandığını ortaya koyduğunu belirtirken, Trabzon'da da aynı problemlerin yaşandığını söyledi. Trabzon'daki aile yapısının Türkiye genelinde ulaşılan sonuçlarla kıyaslandığında daha iyi bir durumda bulunduğunu vurgulayan Doç. Dr. Vatandaş, bunun da geleneksel aile yapısı bağlarının sağlamlığı ve sosyal kontrol yapısının daha güçlü olmasından kaynaklandığının altını çizdi. Doç. Dr. Vatandaş, araştırma sonuçlarını, ilerleyen günlerde kitap haline getirerek yayınlanmayı düşündüğünü sözlerine ekledi.

(EK-MU-Y) 28.02.2008 16:39 TSİ