Tarihi Mezarlık Yeniden Düzenlendi

Çanakkale'nin merkeze bağlı Kumkale beldesinde bulunan ve Çanakkale Savaşları'nda Mehmetçiğin kendisine siper edindiği 400 yıllık Türk mezarlığı, Güney Marmara Kalkınma Ajansı'nın (GMKA) desteklediği restorasyon ve çevre düzenleme projesiyle yenilendi.

1915'teki Çanakkale Savaşları sırasında Kumkale'de yaşanan muharebelerde, Mehmetçiğin içine siper kazarak Fransızlara karşı savaştığı tarihi mezarlığın ayağa kaldırılması için Çanakkale Valiliği harekete geçti. Valiliğin hazırladığı ve GMKA tarafından desteklenen projeyle 27 bin metrekarelik alanda bulunan 400 yıllık Türk mezarlığı restore edildi, çevre düzenlemesi yapıldı.

Proje yöneticisi Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Burhan Sayılır, gazetecilere yaptığı açıklamada, tarihi mezarlığın deniz kenarında kalan bölümünde 1915 öncesinde 2 bin haneli Kumkale nahiyesinin bulunduğunu ve mezarlığa da burada yaşayanların defnedildiğini söyledi.

Yılların verdiği tahribata, 1915 muharebelerindeki tahribatların da eklenmesi sonucunda mezar taşlarının bazılarının kırıldığını, bazılarının yıkılarak toprak altında kaldığını belirten Sayılır, çalışmaya başladıklarında toprak yüzeyinde yaklaşık 50 taşın görülebildiğini bildirdi.

Sayılır, "Toprak altındaki taşları da gün yüzüne çıkardık ve toplam 400 taş tespit ettik. Bunların hepsinin temizliğini yaptık. Kırık taşların parçalarını birleştirerek tamirini gerçekleştirdik ve ayağa diktik. Mezarlığın çevresi taşların çalınması veya tahribat görmesinin engellenmesi açısından taş duvar ve telle çevriliyor. Girişine kapı, tanıtım levhaları ve bekçi konulacak. Burası artık terk edilmiş bir mezarlık görüntüsünden kurtulacak. Yerli ve yabancı turistlerin ziyaretine açık olacak. Her şeyden önemlisi de tarihimize ve ecdadımıza yakışır bir alan haline gelecek. Bu, kültürel değerlerimizin ortaya çıkarılması açısından da çok önemli bir çalışma" diye konuştu.

-"Mehmetçik, mezarlığı siper edindi"-

Yrd. Doç. Dr. Burhan Sayılır, Çanakkale Savaşları sırasında, Kumkale'de Türk askerinin, Fransız askerlerinin yoğun ateşi karşısında hayatta kalabilmek için tarihi mezarlığı kendilerine siper edindiğini söyledi.

"1915 yılındaki Kumkale muharebeleri sırasında Türk askerleri, yaşanan yoğun muharebeler esnasında bu mezarlığa çekilmiş, bir gecede mezarlık içinde siperler ve mevziler kazılmış ve buradan çarpışmalara devam etmiştir" diyen Sayılır, şu bilgileri verdi:

"Bu çarpışmalar esnasında siperlerde, mevzilerde birçok askerimiz de şehit olmuştur. Mezar taşlarının bir çoğunda muharebenin izlerini görmek mümkündür. Çoğunda mermi izleri vardır. Biz bu siperleri ziyaretçilerin Kumkale muharebelerini daha iyi anlamalarını sağlamak için belirgin hale getirdik. Ziyaretçiler, Türk mezar kültürünün önemli örneklerini görmelerinin yanında siperler ve mevziler içinde gezerek 1915 Çanakkale Ruhu'nu da yaşamış olacaklar. Dolayısıyla ölüm ve yaşamın iç içe geçtiği mezarlık bu yönü ile de yakın tarihimizi yaşamamıza da ev sahipliği yapacaktır. Hem yakın dönem 1915 Çanakkale Kumkale muharebelerini, hem de 1600'lerden itibaren defin yapılan 400 yıllık bir mezarlığın örneklerini görme şansına sahip olacak. Bu nedenle mezarlığın turizme kazandırılması çok önemliydi."

-"Veri tabanı oluşturulacak"-

Burhan Sayılır, mezar taşlarının doğal tahribatın yanı sıra, define arayıcıları tarafından da tahrip edildiğine dikkati çekti.

Tahrip edilen mezar taşlarını tamir ettiklerini belirten Sayılır, şunları kaydetti:

"Kazılan yerleri ise yeniden toprakla doldurduk. Maalesef define arayıcıları bazı taşları yanlış yorumlayarak define arıyor. Oysa kadınlara ait mezar taşlarının çoğu süslüdür, çiçeklidir. Gül konur, sarmaşık konur, ayak taşlarında hurma ağacı olur, çünkü cennet bitkisidir. Kumkale mezarlığındaki taşlar İstanbul mezar taşlarından çok farklı değil. Bu da bize Kumkale beldesinin aslında sosyo kültürel ve ekonomik olarak güçlü ve gelişkin bir yer olduğunu gösteriyor. Çünkü bu tip taşlar daha çok büyük şehirlerde, merkeze yakın yerlerde görülen taşlardır. İşçilik ve kullanılan mermerler bu açıdan önemli. Böyle bir kültürel varlığın Çanakkale'de olması büyük bir şanstır. Taşların her birisinin nüfus kağıdı sayılabilecek envanter çalışması yapacağız. Tek tek hepsini okuyup katalog haline getirip, kitap olarak yayınlayacağız. Kayıtları veri tabanına koyacağız ve bir daha çalınma veya kaybolma gibi bir durumda elimizde bu taşların bir kaydı olacak."

- ÇANAKKALE