Suudi Arabistan'da idam sırasını bekleyen umutsuz mahkumlar BBC'yi arıyor

Genç Etiyopyalı adam, Suudi Arabistan'da idam edilmeyi beklediği hücresindeki cezaevi odasındaki telefondan BBC'ye ulaşmayı başardığında sesinde büyük bir umutsuzluk vardı. Kimliğini korumak için adını değiştirdiğimiz Habtom, üç yıldan uzun süredir ülkenin güneyindeki Hamis Muşayt kentindeki bir cezaevinde tutuluyor.Arkasında bağıran koğuş arkadaşlarının gürültüsü arasında yardım isterken, hükümetinin kaderini değiştirmek için çok az şey yapıyor gibi görünmesine öfkeli olduğu hissediliyordu.O ve diğer bazı mahkumlar, daha iyi bir yaşam bulma umuduyla ülkelerindeki savaş ve yoksulluktan kaçmıştı.Ancak Cibuti ve Yemen üzerinden geçen bu yolculuğu hapisle sonuçlandı.Suudi Arabistan'da uyuşturucu kaçakçılığı suçlamaları nedeniyle idam edilme ihtimaliyle karşı karşıya olan ve sayıları giderek artan Etiyopyalı mahkumların arasında buldu kendini.Hikayelerini anlatmak için can atan bazı mahkumlar, BBC'nin Tigrinya dil servisinin cep telefonu numarasını bulmayı başardı.Cezaevinde idam cezasının infazını bekleyen onlarca, belki de 200 kadar Etiyopyalıdan yedisiyle konuştuk.Benzer durumda olan Pakistanlılar, Sudanlılar ve Ürdünlüler de var. Bu yılın ilk yedi ayında 17 Etiyopyalı idam edildi. Bu sayı Suudi olmayanlar arasında en yüksek rakam.Bu idamların beşi 27 Temmuz'da gerçekleşti.Uluslararası Af Örgütü'nün araştırmasına göre iki yıl önce sadece iki Etiyopyalı idam edilmişti; bu sayı 2025'te 35'e ulaştı.Artışın nedeni net değil ancak bu durum, Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinden ayrılan insan sayısındaki artışla bağlantılı olabilir.Tigray'daki iki yıllık iç savaş 2022'nin sonlarında sona ermiş, geride büyük bir yıkım bırakmıştı.Uluslararası Af Örgütü araştırmacısı Dana Ahmed BBC'ye, "Bu durum aynı zamanda Suudi Arabistan'ın son yıllarda uyuşturucuyla ilgili suçlar için ölüm cezasını daha geniş ölçüde kullanmasıyla da bağlantılı olabilir" diyor.



BBC'nin görüştüğü kişilerin çoğu gibi Tigraylı olan Habtom, bir tür kenevir ürünü olan haşiş kaçakçılığından suçlu bulundu.Suudi Arabistan'da hakimin takdirine bağlı olarak suçlu bulunmak ölüm cezasına yol açabiliyor.Ancak Reprieve, İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) ve Uluslararası Af Örgütü gibi insan hakları kuruluşları, bu tür davalarda usule nadiren uyulduğunu söylüyor.Uluslararası Af Örgütü'nden Ahmed'e göre sanıklara avukat erişimi ya da mahkeme evrakları verilmiyor; sağlandığında ise çeviri hizmetleri yetersiz kalabiliyor.Teorik olarak temyiz hakkı bulunsa da, avukatları olmadığı için başvuru yapamıyorlar ve "ardından ceza otomatik olarak onanıyor" diyor: "Mahkumiyet kararından Yüksek Mahkeme incelemesine ve kralın onayına kadar tüm yargı süreci boyunca neredeyse tam bir şeffaflık eksikliği var."İdam mahkumları ve aileleri kaderlerinin ne olacağı konusunda karanlıkta bırakılıyor."Habtom, bir avukatla görüşme ya da kendini savunma fırsatı verilmediğini söylediAyrıca neyi imzaladığını anlamadan, cezayı kabul ettiğini belirten Arapça bir belgeyi imzalamaya zorlandığını söyledi.BBC'nin konuştuğu diğer mahkumlar da hukuk sistemiyle ilgili benzer hikayeler anlattı.İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün mülteci ve göçmen haklarından sorumlu kıdemli danışmanı Nadia Hardman da davalarla bağlantılı kişilerle temas kurduğunu ve bilgi edindiğini aktardı; "toplu cezalar, hiçbir usul güvencesi içermeyen toplu yargılamalar ve cezanın ne zaman infaz edileceğini bilmeden bekleyen tutuklular" olduğunu söyledi.Suudi makamları, hukuki sürecin adil olmadığı yönündeki iddialarla ilgili BBC'nin yorum talebine yanıt vermedi. Ancak her idamın ardından resmi haber ajansı aracılığıyla bir açıklama yayımlanıyor.Bu açıklamalar soruşturma, dava, temyiz, Yüksek Mahkeme kararı ve ardından kraliyet kararnamesinden oluşan açık bir süreci ortaya koyuyor.Açıklamada ayrıca cezanın, vatandaşları "uyuşturucu belasından" ve bunun verebileceği zararlardan koruma kararlılığını yansıttığı belirtiliyor.Habtom, cezaevi hücresindeki duvara monte telefon aracılığıyla ailesiyle zaman zaman iletişim kurabildiğini, ancak onlara idam hücresinde olduğunu söylemediğini anlatıyor: "Şimdi öğrenmelerindense öldükten sonra haber verilmesini tercih ederim."Liseyi bitirmeyi, üniversiteden mezun olmayı ve anne babasını desteklemek için bir iş bulmayı hayal etmişti. Fakat Tigray savaşı bu planları sona erdirdi."Hedefim yok edildi, bu yüzden göç etmeye karar verdim" diyor.Habtom, 2021 yılında Suudi Arabistan'a yaptığı tehlikeli yolculuktan sağ çıktıktan sonra düşük ücretli bir çobanlık işi buldu.Ancak işverenleri ona ve başkalarına daha fazla para kazanma fırsatı teklif etti.



Kendilerinden bir paket teslim etmeleri istendiğini, ancak yolda polis tarafından durdurulduklarını ve Afrika Boynuzu'nda yaygın olarak kullanılan doğal bir uyarıcı olan khat yaprağıyla yakalandıklarını söylediler.Resmi Suudi açıklamalarının tamamında haşiş kaçakçılığından söz edilirken, BBC'nin konuştuğu kişiler khat taşıdıklarını anlattı.Habtom, "Ne taşıdığımızı bilmiyordum. Daha sonra bunun khat olduğunu söylediler. Khatın ne olduğunu bile bilmiyorum" diyor ve teklif edilen para nedeniyle bu işi kabul ettiğini söylüyor.Habtom "Bilmeden hata yaptığını" kabul ettiğini ve idam cezasının hapis cezasına çevrilmesini umduğunu ekliyor.Etiyopyalı mahkum arkadaşlarından üçü nisan ayında idam edildi. Haziran ayında ise dokuz kişi daha idam edildi.Nisan ayındaki infazlar, insan hakları kuruluşlarının ve Etiyopya Ortodoks Kilisesi'nin etkili lideri de dahil olmak üzere bazı önde gelen Etiyopyalı isimlerin tepkisine yol açtı.Patrik Abune Mathias, hükümete Suudi makamlarıyla müzakere etme çağrısında bulundu ve mahkümları "sesi duyulmayan çocuklar" olarak nitelendirip onların "ölümün gölgesinde" yaşadığını söyledi.HRW, Nisan'da yayımladığı raporda Suudi makamlarına Etiyopyalı göçmenlerin idamlarını derhal durdurma ve tüm davaların uluslararası hukuka uygun şekilde yürütülmesini sağlama çağrısı yaptı.Ayrıca Etiyopya Dışişleri Bakanlığı'ndan acilen devreye girmesini ve konsolosluk desteği sağlamasını istedi.Suudi Arabistan'daki Etiyopyalıların güvenliği konusu, Mayıs'ta Addis Ababa'da Etiyopya Dışişleri Bakanı Gedion Timothewos ile Suudi Arabistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Valit Kuraji arasında yapılan görüşmede de gündeme geldi.Bunu Haziran'da Etiyopya Büyükelçisi Tafa Tulu Dadi'nin cezaevini ziyareti izledi.Ancak mahkumlar, durumlarını anlatmak için yeterli süre verilmediğini düşünüyor.Ayrıca ziyaretin etkisinin sınırlı kaldığı görüldü: Sonraki hafta daha fazla Etiyopyalı idam edildi.Afrika Birliği İnsan Hakları Komisyonu da Etiyopya'yı, Suudi Arabistan'da idam tehdidiyle karşı karşıya olan vatandaşlarının yaşamlarını korumaya çağırdı.BBC, Suudi Arabistan'daki Etiyopyalı yetkililer ve Addis Ababa'daki hükümetle yorum almak için temasa geçti ancak yanıt alamadı.Etiyopya Dışişleri Bakanlığı ölüm cezasına doğrudan değinmeden, 13 Temmuz'da yayımladığı açıklamada Suudi makamlarla düzenli temas halinde olduğunu ve "zor koşullarla karşı karşıya olan Etiyopya vatandaşları için uygun çözümler üzerinde çalışıldığını" belirtti.Açıklamada ayrıca "bugüne kadar" yaklaşık 2.000 Etiyopyalının "kraliyet aflarından yararlandığı" ifade edildi, ancak suçlar veya cezalar hakkında bilgi verilmedi.



Diplomatik girişimlerin sonucunu beklerken BBC ile konuşan mahkumlar, aşırı kalabalık cezaevlerinde zorlu koşullara katlandıklarını söylüyor.Cezaevinin başka bir bölümünde bulunan ve adını değiştirdiğimiz Desta, kendi koğuşunda 90 kişi için tasarlanmış bir alana 200 kişinin sıkıştırıldığını, 45 ranza olduğunu anlatıyor.Gündüzleri mahkumların boğucu koşullarda yan yana sıkışmış halde yerde oturduğunu, gece sıcaklık düştüğünde ise çarşaf yerine çöp poşetleriyle örtündüklerini söylüyor.Desta "İdam stresi ve aşırı kalabalık koşullar bizi hastalığa ve kaygıya açık hale getiriyor" diyor ve ekliyor: "Gardiyan kapıyı yalnızca yiyecek getirmek için açıyor, ağzını ve burnunu maskeyle kapatıyor. Kapının açıldığı tek an bu. Yemeği verdikten sonra hızlıca kapıyı kilitleyip gidiyor."Onlara soru sormak veya konuşmak mümkün değil. Sorsanız bile ağır şekilde dövülüyorsunuz."Üç yıldan fazla süre önce Yemen'den sınırı geçmeye çalışırken yakalandığını ve uyuşturucu kaçakçılığıyla suçlandığını anlatıyor: "Dört Etiyopyalıydık ve yanımızda bir Yemenli vardı. Güvenli yolu bildiği için sınırı güvenle geçirmemize yardım edebileceğini söyledi. Karşılığında khat içeren paketleri taşımamızı istedi ve hatta bize para ödemeyi vaat etti."Ne yazık ki sınırı geçtikten kısa süre sonra polis tarafından yakalandık. Bize ateş açtılar. Yemenli adam kaçtı ama biz kaçamadık. Şaşkındık ve nereye gideceğimizi bilmiyorduk."BBC'ye konuşan herkes gibi Desta da ölüm cezasına çarptırılacağını hiç beklemediğini ve cezaevinde yattıktan sonra ülkesine döneceğini düşündüğünü söylüyor.Ancak o da ölüm cezası gerektiren suçlamaları içeren Arapça bir belgeyi imzalamaya zorlandığını aktarıyor.Daha sonra mahkemeye çıktığında suçlamalara itiraz etmesine izin verilmediğini ve hukuki temsil hakkından yararlanamadığını belirtiyor.Desta, "İlk gün hakimin karşısına çıktığınızda 'Suçlamaları kabul ediyor musun?' diye soruyor. İkinci duruşmada ise sizi idama mahkum ediyor" diyor.Ailesine bakmakta zorlanan bir tuğla işçisi olan Desta, çatışmalar evine yaklaşırken savaş sırasında Tigray'dan ayrılmıştı.Şimdi yeniden hayatından endişe ediyor. Kendisi, Habtom ve idam cezasını bekleyen onlarca kişi dışarıdan yardım istiyor.Habtom, "Bir mahküm diğerini teselli edemiyor. Ağlamaktan başka seçeneğimiz yok. Ne zaman olacağını bilmesek de sıramızı bekliyoruz" diyor: "Büyük bir korku içinde yaşıyoruz ve bize verilen yemekleri bile yiyemiyoruz."Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .