İran Savaşı: Dayanıklılık ve Strateji Çıkmazı

İran savaşının başlamasının üzerinden yedi ay geçmiş olmasına ve ülke ekonomisi ile altyapısı üzerindeki büyük baskıya rağmen, yetkililer savaşı sona erdirmek için hala acele etmiyor gibi görünüyor. Tahran, Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşın temposunu tek başına belirleyemeyeceğini göstermek isteyebilir. Ayrıca ABD için askeri, ekonomik ve siyasi maliyetleri artırmayı ve nihayetinde Washington'ı taleplerinin bir kısmını kabul etmeye daha da yaklaştırmaya çalışabilir.Ancak her şey şu kritik sorunun cevabına bağlı: İran bu savaşı ne kadar süre devam ettirebilir?İran savaşı uzatma konusunda ne kadar imkana sahip?İran'ın savunma sanayisinin ve füze üretim tesislerinin bazı bölümleri hedef alındı, ancak hasarın boyutunu bağımsız rakamlarla belirlemek mümkün değil. İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Chatham House son değerlendirmesinde, İran'ın mevcut füze stoklarına ilişkin güvenilir bir tahminin bulunmadığını belirtiyor.İran'ın balistik füze dalgaları zamanla küçüldü. Ancak savaşı sürdürme yeteneği yalnızca füze sayısıyla ölçülmez: İnsansız hava araçları ve seyir füzeleri daha kolay ve hızlı üretiliyor; şimdiye kadar öldürülen komutanların yerine yenileri getirildi ve komuta yapısı bozulmadan kaldı.George Washington Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler öğretim üyesi Mohammad Ghaedi, BBC Farsça'ya verdiği demeçte, "İran muhtemelen uzun bir süre daha -daha düşük bir yoğunlukta da olsa- füze fırlatma kabiliyetini sürdürebilir ve Hürmüz Boğazı'nda hala karışıklığa yol açabilir" diyor.



İranlı yetkililer, uzun sürecek bir çatışmanın ABD'ye de zarar verebileceğine inanıyor.ABD'nin savunma stoklarının bir kısmı İran füzeleri ve insansız hava araçlarını önlemek için tüketildi ve bu mühimmatın hızla yenilenemeyeceği konusunda uyarılar yapıldı. Ghaedi ayrıca, "savaşın petrol fiyatları üzerindeki etkisi ve ABD iç siyasi değerlendirmeleri, Tahran'da Washington'ı bazı koşullarını kabul etmeye zorlayabileceği umudunu yarattı" diyor. İçeride, Başkan Donald Trump'ın Cumhuriyetçi seçmenler arasındaki desteği nispeten güçlü kalmaya devam ediyor ancak anketler, Amerikalıların çatışmaya karşı hoşnutsuzluğunu ve Trump'ın savaş hedeflerine ulaşamadığına dair endişelerini göstermeye devam ediyor.Tahran'ın hesaplaması doğruysa amaç mutlaka ABD'yi askeri olarak yenmek olmayabilir; daha uzun ve daha pahalı bir savaş, başlı başına bir baskı yöntemi olabilir. Şimdilik, yalnızca askeri sınırlamaların İran'ı savaşı durdurmaya zorlayacağına dair bir işaret yok.



İran ekonomisi ne kadar daha dayanabilir?Savaş başlamadan önce bile İran ekonomisi yüksek enflasyon, yetersiz yatırım, para birimi riyalin değer kaybı ve yapısal dengesizliklerle karşı karşıyaydı. Dünya Bankası'nın tahminine göre, İran ekonomisi 2025-26 mali yılında yaklaşık %2,7 oranında küçüldü ve bu dönemin sadece son haftaları savaşa denk geldi.Savaş yeni baskılar yarattı. İran İstatistik Merkezi'nin verilerine göre, 12 aylık enflasyon %62'ye ulaştı.Savaşın etkilerine daha fazla maruz kalan güney illerinde durum daha kötü. Örneğin, Hürmüzgan'da enflasyon %101'i aştı.İran çalışma bakan yardımcısına göre, savaş iş piyasasında bir milyondan fazla iş kaybına, toplamda yaklaşık iki milyon kişinin doğrudan veya dolaylı olarak işsiz kalmasına neden oldu.Uluslararası Para Fonu da İran ekonomisinin 2026'da yaklaşık %5,4 oranında küçüleceğini ve enflasyonun yıl sonunda %69'a yaklaşacağını öngörüyor.Savaşın süresi ve ticaret ile petrol ihracatındaki aksamaların boyutu büyük bir etki yaratacak. Hürmüz Boğazı hem bir kaldıraç hem de bir kırılganlık noktası: Bu güzergah boyunca yaşanan aksama, ABD ve küresel enerji piyasası için savaşın maliyetini artırabilir. ABD'nin deniz ablukası ve gemi taşımacılığına getirdiği kısıtlamalar, İran'ın petrol ihracatını zorlaştırsa da ekonomik baskı, değişimi zorunlu kılmayacaktır.Öğretim üyesi Ghaedi'ye göre otoriter hükümetler son derece zor ekonomik koşullarda bile yıllarca ayakta kalabilir. Enflasyon, işsizlik ve yapısal dengesizlikler hoşnutsuzluğu artırabilir, ancak bunlara yaygın protestolar veya hükümet içindeki bölünmeler eşlik etmedikçe Tahran'ın askeri politikasını değiştiremez.



Tahran'da anlaşmazlık: Savaş ne kadar daha devam etmeli?Tahran, izlenecek en iyi yol konusunda fikir birliğine varmış değil.İran Meclis Başkanı ve müzakere heyetinin başı Muhammed Bekir Kalibaf, daha önce İran'ın "yıpratma çatışmalarına" hapsolmaması gerektiği konusunda uyarıda bulunmuş ve müzakerelere karşı çıkanları eleştirmişti. Ancak meclisteki sertlik yanlısı Tahran temsilcisi Amirhossein Sabeti, ABD'nin İran'ın tüm şartlarını kabul edip anlaşmayı imzalasa bile savaşın yine de çıkacağını söylemişti.Bu anlaşmazlık basitçe "savaş yanlısı" ve "barış yanlısı" kamplarla açıklanamaz: Kalibaf ayrıca İran'ın haklarını güvence altına almayan bir anlaşmayı kabul etmeyeceğini de söylüyor. Anlaşmazlık daha çok, süregelen baskının Tahran için ne kadar süreyle daha fazla nüfuz yaratabileceği ve maliyetlerinin faydalarından daha ağır basmaya başladığı nokta ile ilgili.Kamuoyu ne düşünüyor? Savaşın devam etmesi konusundaki görüşleri hakkında bağımsız ve güvenilir bir kamuoyu yoklaması yok ve sosyal medya toplumun tamamını temsil etmiyor. Ancak İran uzmanı ve Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü'nde (SWP) misafir araştırmacı olan Hamidreza Azizi BBC ile yaptığı bir röportajda, İslam Cumhuriyeti için "en tehlikeli cephenin" nihayetinde iç cephesi olabileceğini öne sürüyor. Azizi'ye göre bunun nedeni yüksek enflasyon, ekonomik sorunlar ve ülkenin altyapısına binen baskı.



Çıkış stratejisi gerektiren bir savaşUzun süren bir savaş, İran için bölgesel maliyetler de doğurabilir. Tahran son yıllarda, özellikle Suudi Arabistan olmak üzere Körfez Arap devletleriyle ilişkilerini onarmaya çalıştı. Bu ülkelerdeki üslere, altyapıya ve nakliye yollarına yönelik devam eden saldırılar bunu tersine çevirebilir.Bu devletler şimdiye kadar gerilimleri azaltmaya ve müzakerelere geri dönmeye çalıştılar. Ancak kendilerini İran veya onunla bağlantılı güçlerin saldırılarına maruz kalma riski altında gördükçe, ABD ile ve potansiyel olarak İran'a karşı savunma işbirliğini güçlendirme motivasyonları da artıyor.Uzun süren bir savaşın ABD üzerindeki baskısı, Tahran için ancak bu baskıyı müzakere masasında tavizlere dönüştürebilirse siyasi değer kazanır. İran'a savaşa kabul edilebilir bir son verebilecek bir anlaşmanın nasıl olması gerektiği veya böyle bir anlaşmaya nasıl ulaşılabileceği hala belirsizliğini koruyor.Azizi'ye göre, "İran'ın stratejisinde eksik olan şey, savaş sırasında elde edilen nüfuzun kalıcı bir siyasi anlaşmaya nasıl dönüştürülebileceğine dair net bir açıklama": "Tahran, küresel enerji arzını sekteye uğratabileceğini ve ABD ile müttefiklerine maliyet yükleyebileceğini gösterdi."Ancak, ABD ve Körfez ülkeleriyle sürekli bir çatışma halinde nasıl kalabileceği konusunda belirsizlik var."Şu ana kadar askeri, ekonomik veya siyasi kısıtlamaların hiçbiri tek başına İran'ın savaşa devam etmesini engellemedi. Ancak savaş ne kadar uzun sürerse, iç ekonomik baskı o kadar artacak, İran'ın bölgesel ilişkileri o kadar zarar görecek ve bu maliyetleri telafi edecek bir anlaşmaya varmak o kadar zorlaşacaktır.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .