Hollanda'da haftada dört gün çalışmanın etkisi ne oldu?

Hollandalılar sessizce haftada dört gün çalışma sistemini benimsedi. Peki bunun etkisi ne oldu ve bu sistem sürdürülebilir mi?

Amsterdam merkezli küçük işletme Positivity Branding'in kurucu ortağı Gavin Arm, "Çocuklarınız sadece bir kez çocuk oluyor" diyor.

Arm, "Çoğu insan bir şirket yönetiyorsa kendini tamamen işe veriyor ve başarılı olmak için durmadan çalışıyor. Hatta muhtemelen bunu çocukları için yapıyorlar" diye konuşuyor ve ekliyor:

"Ama sonra yaşlandıklarında geriye bakıp 'Hayatlarının o dönemini kaçırdım' diyorlar ve bu çok kötü. Biz böyle olmak istemiyoruz."

Arm ile Amsterdam'ın hareketli De Pijp semtindeki firmanın şirin ofisinde konuşuyoruz.

Şehir merkezinin güneyindeki bu semt hareketli pazarları, bohem tarihi ve yoğun yeniden inşa süreciyle biliniyor.

Arm'ın meslektaşı Bert de Wit ile birlikte kurduğu işletmesi, şirketlere marka kimliği ve ambalajlama konusunda danışmanlık hizmeti veriyor.

Yedi yıl önce hem kendileri hem de çalışanları dört günlük mesaiye geçtiler.

Personelin maaşlarında kesinti yapılmadı ve çalıştıkları dört günde de daha uzun saatler mesai yapmaları gerekmedi.

De Wit, "Bunun özünde iş-yaşam dengesi vardı" diyor. Çalışanlarının aynı ücret karşılığı daha az iş yaptığı tezine de katılmıyor.

Bunun yerine durumu, "daha çok değil, daha akıllıca çalışma" ile açıklıyor.

"Diğer ülkelerde insanlar işyerinde çok zaman geçirebilirler ama bu çok çalıştıkları anlamına gelmez. Kültürü ve zihniyeti değiştirmek en büyük zorluk" diyor De Wit.

Hollanda'nın en büyük sendikası hükümet nezdinde lobi yapıyor

Haftada dört gün çalışmak, Hollanda genelinde yıllardır yaygınlaşmış durumda ve ülkede büyük şirketler bile bu uygulamaya geçti.

Hollanda'nın en büyük sendikası FNV, bunu resmi tavsiye haline getirmesi için hükümet nezdinde lobi yapmaya devam ediyor.

Ayrıca, çalışma saatlerinin azaltılmasını talep etmek zaten Hollandalı çalışanların yasal hakkı.

Hollandalı yazılım şirketi Nmbrs'nin insan kaynakları müdürü Marieke Pepers, "Zihnimizi boşaltmak için zamana ihtiyacımız var. En iyi fikirleri köpeğimi gezdirirken buluyorum" diyor.

Pepers, her hafta Cuma günleri izin alıyor.

"Kimse benden bir şey beklemiyor, daha iyi bir durumdayım ve şirket de öyle" diye konuşuyor Pepers. Şirketin haftada dört günlük mesaiye geçmesinden bu yana "personel hastalıklarının azaldığını ve işe bağlılığın arttığını" söylüyor. Ancak bu fikrin başlangıçta kabul görmesinin zor olduğunu ekleyerek:

"Yatırımcıları ikna etmemiz gerekiyordu. Kendi çalışanlarımız da ilk başta şüpheciydi, 'Zaten işimi beş günde bile bitiremiyorum' diyorlardı.

"Bazı insanlar baskı altına girdiklerini hissediyordu ama işlerimizi önceliklendirme konusunda çok eleştirel olmalıyız. Mesela toplantıları azalttık."

Hollandalılar haftada ortalama 32,1 saat çalışıyor

Hollanda'nın dört günlük çalışma haftasını sessizce benimsemesi uluslararası alanda dikkat çekti.

Hollandalılar haftada ortalama 32,1 saat çalışıyor. Bu oran Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkeler arasında en düşük rakam ve AB ortalaması olan 36 saatin önemli ölçüde altında.

Aynı zamanda, Hollanda ekonomik üretimi veya kişi başına düşen Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'da hem Avrupa'nın en yüksekleri arasında hem de Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) üyesi ülkeler arasında zirveye yakın olmaya devam ediyor.

Bu durum da zengin ülkelerin rekabetçi kalabilmek için uzun çalışma saatlerine ihtiyaç duyduğu varsayımına meydan okuyor.

Peki haftada dört gün çalışılması ülke ekonomisi adına haber başlıklarında göründüğü kadar başarılı bir uygulama mı?

Hollanda, OECD ülkeleri arasında en çok yarı zamanlı çalışana sahip ülke

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) Hollanda masasından ekonomist Daniela Glocker, "Hollanda'nın yüksek verimliliğe sahip olduğu ve daha az saat çalıştığı doğru fakat son 15 yılda verimliliğin artmadığını da görüyoruz" diyor ve ekliyor:

"Dolayısıyla Hollandalılar yaşam kalitelerini korumak istiyorlarsa, üretkenliklerini ya da işgücü arzlarını artırmak zorundalar"

Glocker, mevcut çalışanların mesai yaptıkları gün başına daha fazla mal ve hizmet üretmeye başlamaları gerektiğini, aksi takdirde ülkenin iş piyasasına girecek ek insanlara ihtiyaç duyacağını, bunun da örneğin göçü artabileceğini vurguluyor.

Hollanda'da iş gücünün yaklaşık yarısı, tam zamanlı çalışmıyor. OECD ülkeleri arasında en çok yarı zamanlı çalışan Hollanda'da.

Yüksek ücretler ve vergiler nedeniyle fazla mesai çok cazip değil ve bu nedenle aileler genelde zamanı, daha fazla paraya tercih ediyor.

Hükümetin analizine göre her dört kadından üçü ve her dört erkekten biri haftada 35 saatten az çalışıyor.

Sendikalar, "bir gün daha az çalışmanın" enerji, üretkenlik ve toplum için iyi olabileceğini; haftada dört günlük çalışma düzeninin normalleşmesiyle, aksi takdirde tamamen çalışmayı bırakabilecek insanların işte tutulabileceğini savunuyor.

Ancak OECD, bu durumun artan zorlukları da beraberinde getirdiği uyarısında bulunuyor. Çoğu ülke gibi Hollanda da yaşlanan bir nüfusla karşı karşıya, dolayısıyla daha fazla insan emekli olurken daha az insan istihdam piyasasına katılıyor.

OECD'den ekonomist Nicolas Gonne, "Hollandalılar zengin ve daha az çalışıyorlar ancak soru bunun ne kadar sürdürülebilir olduğu" diyor.

Gonne, "Az sayıda işçiyle yapabileceğiniz şey belli. Hollanda'nın her anlamda kısıtlamalarla karşı karşıya olduğunu görüyoruz; bunu hafifletmenin yolu işgücü arzını genişletmek" diye konuşuyor.

İstihdam arzını artırmanın bir yolu, daha fazla Hollandalı kadının tam zamanlı çalışmasını sağlamak olabilir.

Ülkede kadın istihdamı oranı yüksek ama Hollandalı kadınların yarısından fazlası yarı zamanlı çalışıyor. Bu oran, OECD ortalamasının yaklaşık üç katı.

Uygun fiyatlı çocuk bakımına erişim önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Yüksek gelir vergisi ve karmaşık sosyal yardımlar da, özellikle haneye ikinci geliri getirenleri daha uzun saatler çalışmaktan caydırabiliyor.

Hollanda İstatistik Ofisi'nden (CBS) Peter Hein van Mulligen, Hollanda toplumunda kök salmış olan ve kadınların katılımı önünde bir engel teşkil eden "kurumsallaşmış muhafazakarlığa" işaret ediyor.

2024'te yapılan bir araştırmaya göre Hollanda'da her üç kişiden biri küçük çocuğu olan annelerin (Üç yaş ve altı) haftada bir günden fazla çalışmaması gerektiğini düşünüyor. Yaklaşık yüzde 80'i de haftada en fazla üç gün çalışılması gerektiğini söylüyor.

Babalar için bu oranlar sırasıyla yüzde 5 ve yüzde 29.

Van Mulligen, "Oldukça büyük bir fark" diyor.

FNV sendikasından Yvette Becker de haftada dört gün çalışmanın cinsiyetler arası uçurumun kapanmasına yardımcı olabileceğini söylüyor:

"İşe daha az devamsızlıkla üretkenlik yönünden kazanırsınız."

Amsterdam merkezli küçük işletme Positivity Branding'e geri dönelim.

Bert de Wit, haftada dört gün çalışmanın özellikle eğitim ve sağlık gibi personel sıkıntısı çekilen sektörler için istihdamı "daha cazip" hale getirdiğini söylüyor.

De Wit, "Bu meslekleri çok daha cazip hale getirmenin ve üretkenliği yeniden artırmanın bir yolu olabilir" diyor.

Kurucu ortağı Gavin Arm da dört gün çalışmayla ilgili düşüncelerini, "Daha mutlu musunuz? Hayatınızdan daha fazla zevk alıyor musunuz? İşte bütün mesele bu" diyerek özetliyor.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.