Dışişleri Bakanı Fidan, TRT Haber'de gündemi değerlendirdi Açıklaması

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki görüşmelerde iki ülke arasındaki ilişkilerin her alanda ilerletilmesi konusundaki iradenin yenilendiğini belirterek, ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası ( Caatsa ) ve F-35 ile ilgili konulara ilişkin, "İnşallah yakında bir neticeye ulaşacağız, yani bunda bir sıkıntı olmayacağını düşünüyorum." dedi.
Bakan Fidan, Trt Haber'de gündemi değerlendirdi.
Jeostratejik ve küresel sarsıntıların, kafa karmaşasının, fikir ayrılıklarının, stratejik hedef farklılıklarının olduğu bir dönemde, NATO müttefiklerinin bir araya gelerek uzlaşmasının önemine değinen Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da aralarında olduğu belli başlı liderlerin önemli pozisyonlar ortaya koyarak belli kavramlar ve hedefler etrafında uzlaşmasının "tarihi bir başarı" olduğunu vurguladı.
Fidan, NATO üyelerinin savunma harcamalarının artması ve NATO Ankara Zirvesi sonuç bildirisindeki 50 milyar doları aşan yeni tedarik anlaşmasının imzalanmasının Türk savunma sanayisine etkisi hakkındaki soruyu şu şekilde cevapladı:
"Bu kararlar iyi ilerletilirse esas itibarıyla gerçekten çok olumlu etkilerini göreceğimizi düşünüyorum. Sanayinin en önemli iki tane alanından birincisi tedarik zincirlerinin kesintisiz çalışabilmesi ki bu tedarik zincirlerine başka ülkelerin sağladığı malzemeler de giriyor. Bunda sıkıntı olmaması lazım. İkincisi markete erişimde sıkıntının olmaması. Böylesine büyük bir ekosistem, ittifaka üye olan ülkeler bir araya geldiğinde bu anlayışla bir savunma sanayisi ekosistemi kurarlarsa hem tedarikte hem pazarda sorun olmaz. Dolayısıyla sanayinin kendi kendini yürütme, idame etme yeterliliği ortaya çıkar. Aksi takdirde sürekli sübvanse edilmesi gerekir. Bu sürekli sübvanse etme de her ülkenin tek başına karşılayabileceği bir durum değil."
Müttefiklerin kendi aralarında yaptığı 50 milyar dolarlık sözleşmeye işaret eden Fidan, "Buna benzer sözleşmeler savunma sanayimizin geleceği açısından fevkalade önemli. Çünkü Türk savunma sanayisine baktığınız zaman bizim için küçük ve orta ölçekli savunma araçları değil, çok yüksek stratejik öneme haiz teknolojiler ve silahlar üzerinde yoğunlaştığını da görüyoruz. Hava savunma sistemleri, füze sistemleri, jet uçakları, yeni nesil, ileri nesil, insansız hava araçları, sürü dronları ve siber araçlar gibi. Bunların belli bir kolektif çerçevede yapılabilir olması esas itibarıyla maddi külfeti de azaltır ve savunma direncini de yükseltir." dedi.
Fidan, Türkiye'nin ortaya koyduğu politikaların isabetli sonuçlar ürettiğini vurgulayarak, NATO'nun Rusya-Ukrayna Savaşı'na baktığında neye ihtiyacı olduğunu gördüğünü söyledi.
"(NATO) Türkiye örneğine baktığı zaman bu ihtiyaçların nasıl hayata geçirilebileceğini gördü." ifadesini kullanan Fidan, Türkiye'nin tek başına savunma sanayisi alanında yaptıklarının İttifak'ın bunu daha kolayca yapabileceği ve yapması gerektiği fikrine yol açtığını kaydetti.
Fidan, bir şeyin hayata geçmiş olmasının onunla ilgili politika üretilmesini daha kolay hale getirdiğinin altını çizerek, "Türkiye de bu noktada aslında örneklik teşkil etmesi açısından da NATO'ya çok ciddi bir katkı sunmuş oldu." diye konuştu.
Trump-Erdoğan görüşmesi
Fidan, Trump'ın Türkiye'ye 7 Temmuz'daki resmi ziyaretinin NATO Ankara Zirvesi'nden ayrılması gerektiğini belirterek, programın tamamında yaklaşık 6 saat süren bir diyalog olduğunu söyledi.
Trump'ın, kendisinin de ifade ettiği gibi, Cumhurbaşkanı Erdoğan için zirveye geldiğini anımsatan Fidan, "Onu kendisi söyledi, bu önemli bir husus. Biz çoğu zaman ifade ediyoruz, bazı çevreler bunu anlamamakta ısrar ediyorlar ama Cumhurbaşkanımızın uzun erimli liderliği ve dünya liderleri arasında bulunduğu yer, Türkiye'nin imajı, bakın neleri beraberinde getiriyor. Bu fevkalade önemli bir şey. Bu derece güçlü bir liderlik artık Türkiye'nin milli bir değeri ve bizim bir uluslararası kabiliyetimiz haline geldi. Şimdi bu Türk diplomasisi için muazzam bir katkı. Trump'ın da bunu ifade ediyor olması aslında bunu bir şekilde perçinliyor." ifadelerini kullandı.
Fidan, Trump'ın Cumhurbaşkanı Erdoğan'a liderden lidere olan ilişki seviyesinde verdiği öneme dikkati çekerek, bunun hükümete, ABD sistemine ve Türkiye'ye yansımaları olduğunu dile getirdi.
İkili görüşmede her iki liderin de ABD ile Türkiye arasındaki ilişkilerin her alanda ilerletilmesi konusundaki iradeleri yenilediğini aktaran Fidan, "Var olan sorunların kaldırılması, çözülmesi alanındaki iradeler de yenilendi. Bizlere bu konuda büyük işler düşüyor bakanlar olarak, uygun çözümler bulmakla alakalı." dedi.
Fidan, özellikle sanayi alanında işbirliğine ilişkin yeni düşüncelerin ortaya atıldığını kaydederek, ticaret alanında daha fazla ne yapılabileceği üzerine konuşulduğunu söyledi.
Trump Türkiye'deyken, bölgedeki Lübnan, Filistin, Suriye, İran'la yürüyen müzakereler ve Rusya-Ukrayna Savaşı gibi son derece önemli olan meseleleri de görüşme imkanı bulduklarını anlatan Fidan, "Bütün bunların hepsinde Türkiye gibi Amerika da başat aktör ve iki liderin bu konuda bir senkronizasyon içerisinde bulunması, bir ortak anlayışla pratik ortaya dökmeleri fevkalade önemli stratejide. Bu görüşmenin bence ikinci önemli ayağı da bölgesel ve uluslararası sorunlarda nerede duruyoruz meselesine liderlerimizin karşılıklı verdiği cevap oldu ve burada oluşturulan anlayış birliği oldu." diye konuştu.
"Beklentimiz müttefikler arasında yaptırım olmaması"
Fidan, Trump ile Erdoğan arasındaki görüşmede CAATSA yaptırımlarının gündeme gelmesine ve Türkiye'nin beklentisine ilişkin, "Beklentimizi aslında Sayın Trump ifade ediyor. Biz baştan beri hiçbir şekilde müttefikler arasında yaptırım olmasını istemiyoruz. Bunlar siyasi veya idari kararlar olmamalı. Teknik olarak firmalar, kurumlar alışverişte anlaşırlar, anlaşamazlar o başka bir konu. Ama en başta seçilmiş siyasal liderlik ve kongre, bizde parlamento, bu konuda engelleyici bir rol oynamamalı müttefikler arasında. Türkiye baştan beri liderliğiyle, parlamentosuyla bu fikirde." ifadelerini kullandı.
Uzun zamandır ABD ve Avrupa'da Türkiye'ye yönelik ilan edilmemiş ve edilmiş yaptırımlar bulunduğuna işaret eden Fidan, bunları sistemli şekilde kaldırmaya yönelik çok ciddi diplomatik çalışmaları olduğunu ve Avrupa'da artık bunu bir sorun olmaktan çıkardıklarını belirtti.
Fidan, ABD'de idari kararlarla alınabilecek konuların da sorun olmaktan çıktığını ancak yasayla bağlanmış bir iki tane konu olduğunu aktararak, "CAATSA bunlardan biri. F-35'le ilgili konu da bunlardan biri. Şimdi bu irade burada olduğu sürece iki liderde de, biz bakanlar olarak bunları çözme konusunda da uygun adımları atıyoruz. İnşallah yakında bir neticeye ulaşacağız, yani bunda bir sıkıntı olmayacağını düşünüyorum." dedi.
Türkiye'nin dostu kadar hasmının da çok olduğunu ve zaman zaman sevmeyeninin de olabildiğini dile getiren Fidan, şunları kaydetti:
"Bazı ülkelerin Amerika nezdinde lobi faaliyetlerinde bulunduğunu da açıkçası görüyoruz. Şimdi Türkiye'nin bu kadar saygınlık kazandığı, etki ürettiği bir yerde başkaları da farklı şekilde harekete geçiyorlar. Amerikan siyasetinin yine yani Türkiye'nin önemiyle onlara etki eden negatif manadaki aktörlerin çabası arasında bir ikilem içerisinde kalacağı bir sürece giriyoruz. Bunu yönetmek de diplomasinin işi, zaten bizler de bunun için varız. İnşallah bunu daha ileri bir şekilde çözeceğiz."
Fidan, dışişleri bakanlığı görevine başladığından bu yana 4-5 önemli başlığı kendisine ödev olarak gördüğünü ve bunlardan birinin de Türkiye'nin hiçbir konuda yaptırıma tabi olmaması olduğunu anlattı.
Bunun için de bütün kurumlardan nitelikli verileri alıp kimin hangi konuda sıkıntı çektiğini gördüklerini aktaran Fidan, envanter oluşturmalarının ardından ülkeler nezdinde çok sistemli çalışmaya başladıklarını söyledi.
Fidan, birçok çalışmanın perde gerisinden sessizce yürütülmesinin önemine değinerek, bunları açıktan diğer ülkeleri de belli noktalarda zor durumda bırakacak şekilde yürütmemeleri gerektiğini ifade etti.
"Türkiye güvenilir, güçlü ve bölgesinde etkin bir ülke"
Ülkelerin teker teker bu konuda pozisyonlarını değiştirdiklerini kaydeden Fidan, "Çünkü bizim ortaya koyduğumuz çok ciddi nitelikli bir ortaklık var her alanda. Türkiye güvenilir, güçlü ve bölgesinde etkin bir ülke. Yani böyle bir ülkeyle siz ortak müttefik olmayacaksınız da kiminle olacaksınız?" dedi.
Fidan, ikinci olarak uygun politikalar geliştirdiklerine işaret ederek, ülkelerin Türkiye'nin kendi milli güvenliğinden asla ve asla taviz vermeyeceğini anlaması gerektiğinin altını çizdi.
Birçok konuda uzlaşabileceklerini ancak milli güvenliğin Türkiye için birinci derecede önemli bir konu olduğunu vurgulayan Fidan, "Eğer biz kendi müttefiklerimizle belli yetenekleri elde etme veya geliştirme konusunda sıkıntı yaşıyorsak biz orada beklemeyiz, biz alternatif alanlara da döner bakarız. Müttefiklerimiz bunu da gördüler, aslında Türkiye alternatifsiz bir ülke değil. Gerçekten artık daha sağlıklı düşünülmesi gerekiyor. Biraz da normal politikanın etkisinden kurtulması gerekiyor." ifadelerini kullandı.
Fidan, Türkiye'deki siyasal bölünmenin, Avrupa parlamentolarına ithal edildiğini belirterek, "Bazen bizde muhalefette olan görüş başka bir Avrupa parlamentosunda ve ülkesinde iktidarda olabiliyor. Bu gerçekten çok etkili olabiliyor. Ülke parlamentolarında değil, Avrupa Birliği parlamentosunda da biz bunu görebiliyoruz." dedi.
Belli yerlerde yüksek stratejiyle iç siyaseti ayırabilme yeteneğinin de geliştirilmesi gerektiğini dile getiren Fidan, "Bunu uygun dille ve kavramlarla, stratejilerle karşı tarafa da anlatmak gerekiyor. Başka dış politika organları, konuları vardı, onlarla teati ederek götürdük. F-110 motorlarıyla ilgili kongrenin yasal bildirim süresi de dün itibarıyla doldu, yani inşallah bundan sonra bir sorun çıkmamasını bekliyoruz." ifadelerini kullandı.
"Hafta sonu itibarıyla ben bir çözüme ulaşılabileceğini düşünüyorum"
Fidan, ABD-İran arasında İsviçre'de Pakistan arabuluculuğunda mutabakat imzalandığını hatırlatarak, "O mutabakata baktığımızda, o 15 maddeye, gerçekten genel ifadelerle yazılmış birçok konu var. Şimdi boğazın açılması meselesi en önemli şartlardan biriydi ve taraflar bu şekilde hareket ettiler." dedi.
Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş regülasyonunun bir şekilde ortak anlayışa bağlanması gerektiğine dikkati çeken Fidan, şunları söyledi:
"Hafta sonu Umman'da bir araya gelecek Ummanlı mevkidaşıyla (Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el-Busaidi) Sayın Erakçi (İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi). Çünkü boğaza baktığınız zaman bir tarafında İran, bir tarafında Umman var. Şimdi İran'ın uluslararası sularda kendi hakkı var 12 mil. Umman tarafının var, bir de arada kalan yaklaşık 20 mile yakın başka bir alan var. Şimdi hangi alan kullanılacak, nasıl kullanılacak, burada bir farklılık var. Bunun detayına girmek istemiyorum. Buradan hareketle bir taraf kendinden habersiz bir şey yapıldığını düşündü, öbür taraf da İran geçişi engelliyor dedi ve çatışma başladı."
Fidan, taraflar arasında şu anda bir sessizlik sürecine girildiğini aktararak, "Ama bunun tekrar bir ortak anlayışa bağlanması gerekiyor. Hafta sonu itibarıyla ben bir çözüme ulaşılabileceğini düşünüyorum, bu geçişteki anlayış farklılığının izale edilmesi hususunda." diye konuştu.
"Hiç dikkatimizden kaçırmadığımız konulardan biri"
Rusya-Ukrayna Savaşı'nın sona erdirilmesi konusunda Türkiye'nin kesintisiz çalıştığını ifade eden Fidan, şunları kaydetti:
"Hiç dikkatimizden kaçırmadığımız konulardan biri. Bizi çok yakından ilgilendiriyor, direkt etkiliyor. Karadeniz'in güvenliği, seyrüsefer emniyeti sadece milli güvenlik, fiziki güvenlik ile ilgili değil, yani ticaretin direkt etkilendiğini görüyoruz. Giderek şu anda daha artan şiddetle ticari gemilere saldırılar var. Çünkü tam da korktuğumuz oluyor, baştan beri uyardığımız konular, giderek savaş yaygınlaşıyor. Yani bölgesel olarak yaygınlaşıyor, hedef olarak yaygınlaşıyor, yöntem olarak yaygınlaşıyor. Allah korusun daha ileri seviyelere taşınma durumu var."
Geçen ay Rusya'ya yaptığı ziyareti hatırlatan Fidan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve diğer Rus meslektaşlarıyla görüşme imkanı elde ettiğine değinerek, şöyle devam etti:
"Cumhurbaşkanımızın mesajlarını iletme imkanım oldu. ve aynı zamanda NATO Zirvesi yapılacağı için ve Amerikan Devlet Başkanı geleceği için Sayın Putin'in nerede durduğunu öğrenmek de önemliydi. Cumhurbaşkanımız o noktada bir fikir sahibi olmak istediler. Biz yaptığımız görüşmeleri Cumhurbaşkanımıza ifade ettik. O da Avrupalı liderlerle ve Sayın (ABD Başkanı Donald) Trump'la görüşürken aslında kendi yorumunu yaptı."
Fidan, yakın zamanda Ukrayna'ya da gideceğini belirterek, "Aynı türden görüşmeleri Ukraynalı muhataplarımızla da yapacağım. Bunu biz yaptığımız zaman aslında şimdi şöyle bir şey var, şimdi Avrupalılar savaşın bir tarafı ama Ruslarla görüşmüyorlar, Ruslar bir taraf ama Avrupalılarla görüşmüyorlar. Tabii iletişim kanalları var ama şimdi bu kadar hayati bir savaşta insanlar mümkün olduğunca fazla kanaldan fazla bilgi alıp kararlarını kesinleştirmek istiyorlar. Tek bir kanala, tek bir ifadeye veya tek taraflı kendi yaptıkları istihbari analizlere bağlı kalmak istemiyorlar." diye konuştu.
Bazı ülkelerin liderleriyle konuşma fırsatı elde ettiğini söyleyen Fidan, "Dinlediğim analizler gerçekten ürkütücü. Kimsenin duymak istemeyeceği analizler de var. Ama bizim baktığımız yerden görüyoruz ki iki tarafa da, savaş alanına, aslında bu analizler çok gerçekçi olmayabiliyor." dedi.
Fidan, Türkiye'nin faaliyetlerinin her iki taraf için de karar almada, bir sonraki müzakere adımını atmada çok belirleyici olduğunu belirterek şunları söyledi:
"Aynı zamanda biz yaptığımız gözlemlerle ana müzakereci rolünü resmi olarak şu anda, bazen işte Türkiye geliyor, İstanbul'da yaptığımız gibi bazen Amerikalılara gidiyor, iki taraf nezdinde yaptırım kullanabildiği için Amerikalılarla da bu konuyu yakından müzakere etme ve görüşme imkanımız oluyor. Bu açıdan Cumhurbaşkanımızın bu inisiyatifi inanılmaz derecede önemli. Biz bunu mümkün olduğunca etkin ama sessiz yapmaya çalışıyoruz. Netice almak önemli ifade ettiğim gibi."
"İnanılmaz derecede başarılı bir organizasyondu"
NATO Zirvesi için "Hem organizasyonu hem içeriği itibariyle inanılmaz derecede başarılı bir organizasyondu." değerlendirmesinde bulunan Fidan, birçok kişiden inanılmaz derecede samimi ve içten tebrikler aldığını söyledi.
Fidan, Türkiye'nin zirveyi keyifli bir ortama dönüştürmeyi başardığını, organizasyondaki başarı ve gelenleri mutlu ve rahat hissettirmeyle alınan kararlardaki olumluluk arasında da doğrudan bir bağlantı olduğunu vurguladı.
Zirve öncesi binlerce insanın, farklı kurumların içinde yer aldığı bir organizasyonel başarı olduğuna dikkat çeken Fidan, şöyle devam etti:
"Aylardır süren hazırlık çalışmaları var. Keza zirve alanının NATO standartlarına uygun yeniden yapılması, öyle bir yaptı ki arkadaşlar. Cumhurbaşkanlığımız buna öncülük etti, şu ana kadar yapılan NATO zirve alanlarının hepsinin çok fevkinde bir yer oldu. Ben yemeklerle ilgili çok güzel yorumlar aldım, trafikle ilgili aldım, salonlarla ilgili aldım."
Fidan, bir yıldır binlerce kişinin zirvenin hazırlıklarını yaptığını, bütün resmi kurumlar ile gayriresmi kurumların inanılmaz bir bütünlük içerisinde organizasyon becerisi ortaya koyduklarını söyledi.
Liderlerin mehter marşıyla, yeniçerilerle karşılanması
Fidan, liderlerin mehter marşıyla, yeniçerilerle karşılanmasına liişkin de şöyle konuştu:
"O otantizmi görmeleri, o orijinalliği görmeleri önemli, bu bizim tarihimize ait çok kıymetli bir şey, bazılarının da yakından bildiği duyduğu konular onu yakından görmesi, yani bunun bizim dünyamızda yer alması ve bu etkinliğin bir parçası olması da bir o kadar açıkçası renkliydi. Yani olayı biz böyle sadece çok can sıkıcı insanları bunaltan ve burada nasıl karar alacağız diye stratejik konularla baş başa bıraktığımız bir alan olmaktan çıkartıp, zaten önemli alan o. Ama o alana gelirken onların psikolojileri, etrafında bulundukları atmosferleri önemliydi. Biraz gastronomi, biraz kültürümüz, biraz Ankara'nın güzelliği, Ankara'dan da çok etkilenen oldu bu arada. Bakın onu da ifade etmek gerekiyor."
(Bitti)