BM Misyonu: Sudan'da keyfi gözaltı ve işkenceler sivillerin durumunu ağırlaştırıyor

Birleşmiş Milletler (BM) Sudan için Uluslararası Bağımsız Araştırma Misyonu, Sudan'da devam eden çatışmalarda tarafların keyfi gözaltı, işkence ve zorla kaybetme uygulamalarını artırdığını, bunun siviller açısından giderek derinleşen bir koruma krizine yol açtığını bildirdi.
BM İnsan Hakları Konseyine sunulan güncel değerlendirme raporunda, Sudan'da çatışan tarafların uluslararası insan hakları hukuku ile uluslararası insancıl hukuku ihlal etmeyi sürdürdüğü belirtildi.
Sudan'da devam eden çatışmalarda tarafların keyfi gözaltı, işkence ve zorla kaybetme uygulamalarını artırdığı aktarılan raporda, bunun siviller açısından giderek derinleşen bir koruma krizine yol açtığını kaydedildi.
Raporda, çatışmanın taraflarının karşı tarafla bağlantılı olduğu düşünülen kişileri sistematik biçimde keyfi olarak gözaltına aldığı, bu kişilerin çoğu zaman hukuki dayanak olmaksızın yargı denetimi dışında tutulduğu ifade edildi.
BM Sudan için Uluslararası Bağımsız Araştırma Misyonu Başkanı Mohamed Chande Othman, raporda yer verilen değerlendirmesinde, sivillerin çatışmanın en ağır yükünü taşımaya devam ettiğini belirterek, "Siviller yalnızca doğrudan saldırı ve şiddete değil, aynı zamanda hayatın her alanına yayılan baskı, keyfi gözaltı ve korku ortamına maruz kalıyor." ifadelerini kullandı.
Othman, mevcut eğilimlerin sürmesi halinde Sudan'daki insan hakları krizinin daha da derinleşeceği uyarısında bulundu.
Sivillerin hareket özgürlüğü kısıtlanıyor
Raporda, farklı tarafların kontrol ettiği bölgeler arasında seyahat etmeye çalışan sivillerin kontrol noktalarında gözaltına alınma, kötü muamele görme veya karşı tarafı desteklemekle suçlanma riskiyle karşı karşıya kaldığı kaydedildi.
BM Misyonu Üyesi Joy Ngozi Ezeilo, "Fiilen hareket özgürlüğü suç haline getirilmiş durumda. Siviller güvenliklerini, özgürlüklerini ve ekonomik varlıklarını sürdürebilmek için taraflardan birine bağlılık göstermeye zorlanıyor." değerlendirmesinde bulundu.
Ezeilo gazeteciler, insan hakları savunucuları, insani yardım çalışanları, siyasi aktivistler, dini liderler ve sivillerin gözaltı, işkence ve zorla kaybetme vakalarının başlıca hedefleri arasında yer aldığını bildirdi.
HDK'ye yönelik fidye ve zorla kaybetme suçlamaları
Raporda, Hızlı Destek Kuvvetlerinin (HDK) gözaltına aldığı kişilerin ailelerinden serbest bırakılmaları karşılığında yüksek miktarlarda para talep ettiğine ilişkin vakaların belgelendiği aktarıldı.
Bu uygulamaların özellikle El Faşir, El Ubeyd, Dilling ve Kadugli gibi bölgelerde ticaret yapan sivilleri hedef aldığı aktarılan raporda, bunun, yerel ekonomilere zarar verdiği ve gıda güvensizliğini artırdığı belirtildi.
Raporda, Mayıs 2026'da Batı Darfur'un El Geneina kentinde HDK askeri istihbaratı tarafından gözaltına alınan en az 70 kişinin akıbetinin bilinmediği kaydedildi.
Gözaltına alınanlar arasında insani yardım çalışanlarının da bulunduğu belirtilen raporda, söz konusu kişilerin aileleri ve avukatlarıyla görüştürülmediği ifade edildi.
BM Misyonu Üyesi Mona Rishmawi, insani yardım çalışanlarının zorla kaybedilmesinin ciddi endişe yarattığını belirterek, bunun yardım faaliyetlerini sekteye uğrattığını ve sivillerin durumunu daha da kötüleştirdiğini söyledi.
Raporda, Sudan Silahlı Kuvvetlerinin de "sivil liderler, siyasi muhalifler, avukatlar, insan hakları savunucuları, gazeteciler ve insani yardım çalışanlarını HDK ile işbirliği yaptıkları şüphesiyle gözaltına aldığı" ifade edildi.
"Gazetecilerin baskı, gözaltı ve internet erişimi kısıtlamalarıyla karşı karşıya kaldığı" belirtilen raporda, "adil yargılanma hakkına ilişkin ciddi ihlaller yaşandığına dair güvenilir bilgiler elde edildiği" kaydedildi.
Raporda, gözaltındaki kişilerin avukatlara erişimde gecikmeler yaşadığına, zorla itirafa maruz bırakıldığına ve bazı durumlarda beraat ettikleri suçlamalar nedeniyle yeniden yargılandığına ilişkin bulgulara ulaşıldığı aktarıldı.
Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana ordu ile HDK arasında devam eden çatışmalar nedeniyle binlerce kişi hayatını kaybederken, milyonlarca kişi de yerinden edildi.