AR-GE harcamaları 2016-2025'te 2,5 trilyon lirayı aşarak zirveye ulaştı

ZEYNEP DUYAR/MERT DAVUT - Türkiye'de AR-GE faaliyetleri için yapılan harcama 2016-2025 döneminde 2,5 trilyon lirayı geçti.
AA muhabirinin Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden yaptığı derlemeye göre, savunma, havacılık ve uzay gibi stratejik alanlarda teknolojik ilerlemeyi destekleyen AR-GE harcamaları, 10 yıllık dönemin sonunda en yüksek düzeyine ulaştı.
AR-GE harcamaları 2016'da 29 milyar 412 milyon lira seviyesindeyken 2021'de ilk kez 101 milyar 738 milyon liraya yükseldi. Söz konusu tutar 2022'de ise 198 milyar 670 milyon lira olarak gerçekleşti.
Harcamalar 2023'te 377 milyar 542 milyon lirayken 2024'te 651 milyar 822 milyon liraya çıktı. Geçen yıl ise söz konusu rakam tarihi seviyesi olan 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.
Böylece AR-GE harcamaları 2016-2025 döneminde 33 katına çıktı. Toplamda ise harcamalar 10 yılda 2 trilyon 550 milyar 292 milyon lirayı buldu.
Gayri Safi Yurt İçi AR-GE harcamasının Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki oranı 2016'da yüzde 1,12 iken 2025'te 63 trilyon 20 milyar 906 milyon liralık GSYH içindeki oranı yüzde 1,55 olarak gerçekleşti.
Personel sayısı arttı
Toplam AR-GE personeli sayısı söz konusu dönemde 178 bin 805 arttı. Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden personel sayısı 2016'da 139 bin 177 kişi iken 2025'te 317 bin 982 kişiye çıktı.
Kadın AR-GE personel sayısı, geçen yıl 108 bin 453 kişiyle toplam AR-GE personel sayısının yüzde 34,1'ini oluşturdu. Bu pay 2016'da 43 bin 48 kişiyle yüzde 31,4 seviyesindeydi.
Doktoralı ve eş değeri personelin oranı yüzde 31
Öğrenim durumuna göre AR-GE personeli sayısı geçen yıl itibarıyla incelendiğinde personelin yüzde 40,6'sının lisans eğitim düzeyine sahip olduğu görüldü. Bunu sırasıyla yüzde 31 ile doktora veya eş değeri, yüzde 19,4 ile yüksek lisans, yüzde 4,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1 ile lise ve altı kategorileri takip etti.
AR-GE harcamalarının geçen yıl itibarıyla en yüksek olduğu bölge İstanbul olarak kayıtlara geçti. Bu ili Ankara ve Kocaeli ile Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova bölgeleri izledi.
Yüksek teknoloji AR-GE harcamaları 10 yılda 45 katına çıktı
İmalat sanayisinde teknoloji düzeyine göre AR-GE harcamalarına bakıldığında, verilerin tutulmaya başlandığı 2015 yılından 2017'ye kadar orta-yüksek teknolojiye yapılan yatırımlarının başı çektiği görüldü. Sonraki yıllarda da yüksek teknolojiye yapılan harcama orta-yüksek teknoloji harcamalarının önüne geçerek ilk sırada yer aldı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Milli Teknoloji Hamlesi kapsamında yürüttüğü çalışmalarla yüksek teknoloji alanındaki AR-GE yatırımları da ivme kazandı. Bu kapsamda 2016'da yüksek teknolojide AR-GE harcaması 3 milyar 452 milyon lira iken bu rakam 10 yılda yaklaşık 45 katına çıkarak 154 milyar 24 milyon liraya yükseldi.
En fazla AR-GE yüksek teknolojide
İmalat sanayisindeki AR-GE harcamalarının teknoloji düzeylerine göre dağılımında, yüksek teknoloji grubundaki girişimler ilk sırada yer aldı.
Geçen yıl imalat sanayisindeki 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 47,7'sini yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimlerin gerçekleştirdiği görüldü.
Bu alandaki toplam AR-GE harcamasının yüzde 40,7'si orta yüksek, yüzde 7,2'si orta düşük ve yüzde 4,4'ü düşük teknoloji faaliyetindeki girişimlerce yapıldı.
2016-2025 yıllarında AR-GE harcamaları ve bu alanda çalışan personel sayıları şöyle:

Yıllar	Toplam harcama (Milyon TL)	İnsan kaynağı
2016	29.412	139.177
2017	36.862	158.563
2018	47.802	178.820
2019	56.978	194.952
2020	69.038	218.127
2021	101.738	243.905
2022	198.670	272.638
2023	377.542	290.850
2024	651.822	310.473
2025	980.428	317.982
TOPLAM	2.550.292