Venedik Bienali'ne günler kala Rusya ve İsrail gerilimi: Jüri toplu istifa etti

Dünyanın önde gelen uluslararası sanat etkinliklerinden Venedik Bienali'ne Rusya ve İsrail'in katılımı ile ilgili tartışmalar üzerine açılışa günler kala jüri toplu olarak istifa etti.

Rusya, 2022'deki Ukrayna işgali sonrası Avrupa çapında kültürel etkinliklerden dışlanmış ve Venedik Bienali yönetimi de aynı yıl, "etkinliklerinde Rus hükümetiyle bağlantılı herhangi bir sıfatla resmi delegasyonların, kurumların ve şahsiyetlerin varlığını kabul etmeyeceklerini" açıklamıştı.

Bu sene ise 9 Mayıs'ta başlayacak 61. Venedik Bienali'nde Rusya pavyonunun yeniden açılması planlanıyor.

Ukrayna, bu karar üzerine bienalin "savaş suçlarını aklama sahnesine" dönüşmemesi çağrısı yaparken Avrupa Birliği (AB) de bienale sağlanan fonu çekebileceği uyarısı yaptı.

İtalya'da iktidardaki sağ koalisyon hükümeti tarafından 2024'te Bienal Vakfı başkanlığına getirilen Pietrangelo Buttafuoco ise tepkilere karşılık olarak, sanatın diyalog zemini olması gerektiğini ve "sansüre" karşı olduğunu söyledi.

İtalya Kültür Bakanı Alessandro Giuli ve Başbakan Giorgia Meloni, kendilerinin bu karara katılmadığını ancak katılımcı ülkelerle ilgili kararı bienal yönetiminin özerk olarak aldığını belirtti.

Rusya'nın yanı sıra İsrail'in katılımı da tartışmalara neden oluyor. 2024'teki son bienalde İsrail pavyonu, Gazze'deki operasyonlar nedeniyle sanatçıların isteği üzerine kapalı kalmıştı.

'İnsanlığa karşı suç' unsuru

Kültür Bakanlığı bu hafta, Venedik'e müfettiş göndererek incelemelerde bulundu.

Bienal jürisi de önce ödüllerden, "liderleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından insanlığa karşı suçlarla suçlanan ülkeleri", yani İsrail ve Rusya'yı, dışlama kararı aldı. Bu karar da tartışmalara yol açınca uluslararası jüri 30 Nisan'da toplu olarak istifa etti.

5 kişilik jüri heyeti istifa açıklamasında, insanlığa karşı suçlarla itham edilen ülkelerin Altın Aslan ödülleri değerlendirilmesine alınmamasına dair 22 Nisan tarihli kararlarına ithafta bulundu.

Brezilyalı sanat yönetmeni Solange Oliveira Farkas başkanlığındaki jürinin istifası üzerine ödül töreni açılış tarihi olan 9 Mayıs'tan kapanış tarihi 22 Kasım'a ertelendi.

Ayrıca, ziyaretçilerin oylarıyla verilecek yeni bir "Ziyaretçi Aslanı" ödülü tesis edildi. Bu ödül kategorisine Rusya ve İsrail'in de dahil edilmesi bekleniyor.

İtalya basını, bienalin açılışına günler kala yaşanan bu krizi "eşi görülmemiş" bir gerginlik, "kaos" ve "fiyasko" gibi ifadelerle baş sayfalara taşıdı.

Salvini'den destek

Başbakan Meloni dün yaptığı açıklamada, Rusya'nın katılımına karşı olduğunu ancak kararın bienal yönetimine ait olması gerektiğini yineledi, "(Bienal Başkanı) Buttafuoco çok yetenekli biri ama ben olsam aynı tercihleri yapmazdım" dedi.

Daha önce de Rusya'nın katılımına destek veren Başbakan Yardımcısı Matteo Salvini ise festival başkanının kararına katıldığını söyledi.

Geçmişte Rusya lideri Vladimir Putin'in partisi ile yakın ilişkileri olan Salvini "Dostum Buttafuoco'nun ödülleri etkinliğin başında değil, sonunda verme kararının harika olduğunu düşünüyorum. Aslan ödülleri, beş jüri üyesi tarafından değil, ziyaretçiler tarafından verilecek. Dolayısıyla özerk ve demokratik bir bienal olacak; bundan daha iyisi olamazdı" dedi.

Ukrayna: 'Aklama sahnesi olmamalı'

Ukrayna hükümeti, bienalin "savaş suçlarını aklama sahnesi" olmaması gerektiğini savunuyordu. Geçen Mart ayında Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha ve Kültür Bakanı Tetyana Berezhna bir açıklama yayımlayarak "Venedik Bienali, dünyanın en saygın sanat platformlarından biridir ve Rusya'nın Ukrayna halkına ve kültürel mirasımıza karşı her gün işlediği savaş suçlarını aklama sahnesi haline gelmemelidir" demişti.

Fransa, Almanya, İspanya ve Ukrayna da dahil olmak üzere 22 Avrupa ülkesinin kültür ve dışişleri bakanları Venedik Bienali Vakfı'na bir mektup yazarak Rusya'nın katılımının iptal edilmesini talep etmişti

Venedik Bienali Başkanı Buttafuoco, İtalya Kültür Bakanı Alessandro Giuli ve bienal yönetim kuruluna hitaben yazılan mektupta "Kültür, toplumların karşı karşıya olduğu gerçeklerden ayrı düşünülemez. Bu nedenle kültürel kurumlar yalnızca sanatsal önem değil, aynı zamanda ahlaki sorumluluk da taşırlar" deniliyordu.

Mektupta, "Ne yazık ki Rusya Ukrayna'ya karşı acımasız saldırgan savaşını sürdürmeye devam ediyor" denildi ve bu nedenle Rusya Federasyonu'nun Venedik Bienali'ne katılımının mevcut koşullar altında kabul edilemeyeceği belirtiliyordu.

Mektuba İtalya imza atmamıştı.

Başbakan Giorgia Meloni, muhalefette olduğu dönemde de iktidardayken de Ukrayna'ya destek ve Rusya'ya yaptırımlardan yana tavır sergiledi.

Ancak koalisyon ortaklarından Matteo Salvini liderliğindeki Lig Partisi, Ukrayna işgali öncesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in partisiyle güçlü bağlara sahipti.

Venedik Bienali başkanlığına Pietrangelo Buttafuoco atandığında, İtalya'daki "kültürel hegemonya" tartışmaları yeniden alevlenmişti.

Muhalefet, sıklıkla solu kültürel hegemonya kurmakla suçlayan hükümetin önemli kültürel pozisyonlara siyasi atamalar yaptığı eleştirileri yapmıştı.

Bu seneki Venedik Bienali'nde Türkiye pavyonunda Nilbar Güreş'in "Gözlerinizden Öperim" adlı sergisi yer alacak.

Türkiye pavyonunun koordinasyonunu İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) yürütüyor.

Kış Paralimpik Oyunları'nda Rusya bayrağı

Bu yıl Kış Olimpiyatları'na ev sahipliği yapan İtalya, Paralimpik Oyunlar'da da Rusya'nın temsili nedeniyle tartışmalara sahne olmuştu.

Kış Paralimpik Oyunları'nın 6 Mart'ta yapılan açılış töreninde Rusya, Ukrayna işgali sonrası ilk kez olimpiyatlar seviyesinde bayrakla temsil edilmişti.

Ukrayna da dahil yedi ülkenin takımları protesto için Verona kentinde yapılan törene katılmamış, gönüllüler tarafından temsil edilmişti.

Öte yandan bu karar İtalyan kurumlar tarafından değil, Uluslararası Paralimpik Oyunlar Komitesi tarafından alınmıştı.

Rusya'nın küresel çapta "sahnelere dönüşü" olarak yorumlanan bu karar için Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, "kirli" ve "korkunç" demişti.