Uzmanlara göre kriptoda kazanan hep aynı şey: Hikaye

Davranışsal finansın öncülerinden ve Santa Clara Üniversitesi'nde finans profesörü olan Meir Statman, bunu tek bir cümleyle özetliyor: "Yatırımlar hızla değişir. İnsan doğası ve insanın özlemleri sabit kalır." Statman'a göre bu durum, her kripto döngüsünün DeFi'den memecoinlere ve merkeziyetsiz hesaplamaya kadar temeller yerine bir sonraki popüler anlatının peşinden gitmesinin nedenini açıklıyor.

Sektör yıllardır kurumsal yatırımcılardan, gelir üreten protokollerden ve gerçek dünya kullanım alanlarından oluşan bir ekosisteme dönüşüyor. Yine de yatırımcı ilgisi, olağanüstü getiri vaat eden bir sonraki parlak şeye kayıyor. Talos'un uluslararası piyasalar başkanı Samar Sen'e göre kripto hâlâ genç bir varlık sınıfı ve genç piyasalarda fiyat keşfi analizden çok dikkatle şekilleniyor. Sen'e göre yeni bir anlatı, yatırımcılara hızla değerlendirebilecekleri basit bir hikâye sunuyor. Yerleşik bir protokolün temellerini, kullanımından gelirine ve token tasarımına kadar değerlendirmek ise gerçek bir emek istiyor.

POKEMON KARTI, KRİPTO VE TEKNOLOJİ HİSSESİ

Yakın tarihli bir araştırma, Ocak 2021 ile Nisan 2026 arasında kripto paralar, hisseler, borsa yatırım fonları ve koleksiyon ürünleri arasında varsayımsal 10 bin dolarlık yatırımları karşılaştırdı. Araştırmaya göre ambalajı açılmamış bir Pokemon kartı kutusu Bitcoin'den daha iyi performans gösterdi. Sınırlı sayıda üretilen bir çift spor ayakkabı ise Dogecoin'in getirisine neredeyse denk geldi. Aynı dönemde, yapay zeka manşetleri yatırım gündemine hâkimken bazı popüler yapay zeka fonları borsa genelinin gerisinde kaldı.

Statman'a göre bir Pokemon kartı, bir dijital varlık ve bir teknoloji hissesi aynı şeyle hareket ediyor. Profesöre göre yatırımcılar yalnızca en iyi varlığı aramıyor, hayatlarını değiştirecek bir sonuç için adeta bir piyango bileti satın alıyor. Statman'a göre yatırımcılar kriptonun değil, dönüşümün peşinde.

YATIRIMCILAR KRİPTONUN DEĞİL DÖNÜŞÜMÜN PEŞİNDE

Geleneksel finans genellikle yatırımcıların riski en aza indirirken getiriyi en üst düzeye çıkarmak istediğini varsayıyor. Statman ise insanların çoğu zaman çok farklı bir nedenle yatırım yaptığını savunuyor. Magazine ile paylaştığı yayımlanmamış bir çalışmasında Statman, birçok yatırımcının servetini zihinsel olarak iki katmana ayırdığını belirtiyor. Birincisi, yaşam standardını korumak ve yoksulluğa düşmemek için tasarlanan "yoksul olmama" katmanı. İkincisi ise ev almak, finansal bağımsızlık kazanmak ya da koşullarını kökten değiştirmek gibi dönüştürücü hedefler için ayrılan "zengin olma" katmanı.

Statman'a göre bu çerçevede yoğunlaştırılmış yatırımlar mutlaka mantıksız sayılmaz. Çünkü çeşitlendirilmiş yatırım istatistiksel olarak akıllıca olsa da sınırlı sermayesi olan birine bu hedeflere ulaşma konusunda gerçekçi bir şans hiçbir zaman sunmayabiliyor. Araştırma şirketi MarketWise'ın kıdemli yazarı James Royal, "Varlık sınıfı değişebilir, ama davranış neredeyse hiç değişmiyor. Yatırımcıların sadakati kriptoya, hisselere ya da koleksiyonlara değil, bir sonraki kârlı getiriye" diyor. Statman ise bir asır önce demiryolu hisselerinin bugünkü rolü memecoinlerin oynadığını, yatırımcıların aynı özlemleri yeni bir varlık sınıfı üzerinden dile getirdiğini belirtiyor. Royal'a göre bu, yatırımcıların risk arayışından değil, kaçırma korkusundan besleniyor: "Yatırımcılar illa riskin peşinde değil, ama bir sonraki hayat değiştiren getiriyi kaçırma korkusu yaşıyorlar ve bu, onları hafife alınan bir kayıp riskinin yoluna sürükleyebiliyor."

HİKAYELER NEDEN TEMELLERİ YENİYOR?

Yatırımcılar basit bir getiriden çok dönüşüm arıyorsa, bu durum anlatıların özellikle kriptoda neden sık sık temellerin önüne geçtiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Merkeziyetsiz finans sektörü bunun tipik bir örneği. Aave ve Uniswap gibi en büyük protokoller kayda değer gelir üretmesine, milyarlarca dolarlık mevduat çekmesine ve devasa işlem hacimleri işlemesine karşın tokenleri, en yeni çılgınlığın etrafında kurulan anlatıların yakaladığı heyecanı yakalamakta zorlanıyor. Aave'nin tokeni yakın zamanda 98 dolar dolayında işlem gördü. Bu seviye, 2021 zirvesinin yaklaşık yüzde 85 altında kalıyor. Buna karşın protokolün kilitli toplam değeri 14 milyar doları aşıyor ve Ekim 2025'teki boğa piyasası zirvesinde 37 milyar doları geçmişti.

Piyasa verisi sağlayıcısı Kaiko'nun araştırma analisti Thomas Probst, varlıkların kısa vadede öne çıkabileceğini, fakat temellerin uzun vadede her zaman daha önemli olduğunu söylüyor. Probst'a göre dayanıklılık, likidite ve oynaklık gibi piyasa temelleri kritik rol oynamayı sürdürüyor. Bir varlığın zaman içinde kalıcı olması, piyasa yapısının sağlamlığına da bağlı. Royal ise yatırımcıların büyük bir teknolojik atılımı büyük bir yatırım fırsatıyla karıştırma eğiliminde olduğunu, bunun da yapay zeka fonlarının neden düşük performans gösterdiğini açıklayabileceğini belirtiyor. Yönetici, "Asıl beceri heyecan verici yatırımları saptamak değil, iyimserliğin fiyata çoktan yansıdığı anı fark etmek" diyor. Nitekim araştırmaya göre Ocak 2021'de Bitcoin alan biri, 10 bin dolarlık yatırımını Nisan 2026'da 24 bin doların üzerine, yani yüzde 141 kazançla taşıdı. Aynı yatırımı Ekim 2025'teki döngü zirvesinde yapan biri ise nisan ayına kadar bu tutarı yüzde 38 kayıpla 6 bin doların biraz üzerine düşmüş halde gördü.

KURUMLAR FARKLI BİR OYUN OYNUYOR

Sen'e göre kurumsal yatırımcılar meseleye tümüyle farklı bir açıdan yaklaşıyor. Yöneticiye göre kurumsal görev tanımları spekülatif ve olağanüstü getirilerin peşinden gitmeye izin vermiyor. Kurumlar yukarı yönlü potansiyele bakmadan çok önce riske göre düzeltilmiş performansı, likiditeyi, saklama düzenlemelerini ve operasyonel dayanıklılığı değerlendiriyor. Bu durum, kurumların yeni anlatılara tümüyle bağışık olduğu anlamına gelmiyor. Yine de kurumlar bir tokenin 100 kat değerlenip değerlenmeyeceğinden çok, altyapının anlamlı bir sermaye tahsisini destekleyip desteklemediğine bakıyor.

Sen'e göre DeFi, yapay zeka ve memecoin gibi temaların çoğu gerçek bir değişimle, daha önce mümkün olmayan bir teknik açılım ya da yeni bir kullanım alanıyla başlıyor. Ancak anlatı spekülatif parayı çekmeye başladığında fiyatlar çoğu zaman temellerden daha hızlı hareket ediyor. Yöneticiye göre süreç ve disiplinle hareket eden kurumsal sermaye, çoğu zaman ilk anlatının bir adım gerisinde, düzeltmenin ise bir adım önünde kalıyor. Statman'a göre hayat değiştirecek bir sonraki yatırım arayışının ve insanın koşullarını iyileştirme arzusunun ortadan kalkması pek olası değil. Bir sonraki 100 kat token elbette var oluyor ve yatırımcılar, olasılıklar ile temeller yanlış yerde arandıklarını söylese bile onu aramayı sürdürecek.