İran'ın Nükleer Tesisinde Yeraltı Güçlendirmesi

Yeni uydu görüntüleri, İran'ın nükleer tesislerinden birinin yakınındaki yeraltı kompleksini güçlendirdiği gösteriyor.

ABD merkezli bir düşünce kuruluşu olan Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü (ISIS) tarafından analiz edilen fotoğraflar, Kolang Gaz La Dağı'nda (diğer adıyla Kazma Dağı) tünel girişlerinin tahkim edildiğini gösteriyor.

Uzmanlar, bu tesisin İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini veya önemli malzemeleri korumak için inşa edilmiş olabileceğine işaret ediyor.

Bu tesisin kesin amacı ve faal olup olmadığı belirsizliğini koruyor.

Bu görüntülerle eş zamanlı olarak, İranlı ve ABD'li yetkililer nükleer anlaşma için bir süreç yürütüyor.

ABD Başkanı Donald Trump, dolaylı müzakereler devam ederken de İran'ı uzlaşmaya yanaşmaması halinde .

Bölgedeki gerginlik yüksek.

İran, nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu savunuyor. Nükleer silah geliştirme amacı gütmediğini iddia ediyor.

ABD, 2025 yaz ayında, İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaş sırasında, İran'daki üç yer altı nükleer tesisine saldırı düzenlemişti.

Trump bu saldırı emrini verdiği, Haziran 2025'te İran'ın nükleer silaha sahip olmasına sadece bir ay kaldığını da iddia etmişti.

Donald Trump, saldırıların İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesini "yok ettiğini" savunduktan sonra İranlı yetkililerin "yeni bir tesis kurmayı düşündüklerini" de söyledi.

Kazma Dağı, Haziran 2025'teki ABD ve İsrail hava saldırılarında hedef alınan yerlerden biri değildi.

Ancak yaklaşık 2 kilometre kuzeyindeki Natanz nükleer tesisi vuruldu.

10 Şubat tarihli bir uydu görüntüsünde, Kazma Dağı giriş alanlarından birinin üzerinde yeni dökülmüş beton olduğu görülüyor.

Hem ISIS de istihbarat analizi üzerine uzmanlaşan İngiltere merkezli Maiar'dan uzmanlar, bu tesiste beton dökümü için kullanılan bir pompa görüldüğü konusunda hemfikir.

Bir diğer tünel girişinde ise kaya ve toprak geri itilerek düzleştirilmiş.

Yakınlarda ayrıca yeni bir betonarme yapı da bulunuyor.

ISIS'teki uzmanlar, bu değişikliklerin tünel girişlerini güçlendirmek ve olası bir hava saldırısına karşı ek koruma sağlamak amacıyla yapıldığını söylüyor.

Kuruluş, ağır inşaat makineleri ve malzemelerinin varlığının, tesisin henüz faaliyete geçmeye hazır olmadığına işaret ettiğini de vurguluyor.

ISIS'in uydu görüntüleri değerlendirmesinde, "Geçmişte İran bu inşaatı ileri bir santrifüj montaj tesisinin yeniden inşasıyla ilişkilendirmişti. Fakat tesisin boyutları ve yüksek dağın sağladığı koruma burada uranyum zenginleştirmek gibi ek hassas faaliyetlerin planlandığı kaygılarını artırdı" denildi.

Uydu görüntüleri ayrıca, son haftalarda yakındaki Natanz nükleer tesisinde ve 125 kilometre kuzeydeki İsfahan nükleer kompleksinde onarım çalışmaları ve savunmaya yönelik güçlendirme faaliyetlerinin olduğunu gösteriyor.

ISIS tarafından incelenen uydu görüntülerine göre, İsfahan'daki tünel kompleksinin tüm girişleri toprakla kapatılmış durumda.

ISIS tünel girişlerinin bu şekilde toprakla doldurulmasının, herhangi bir hava saldırısının etkisini "azaltmaya" yardımcı olabileceğini belirtiyor.

Ayrıca, içeride bulunabilecek yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirmek veya imha etmek için yapılacak kara saldırılarına karşı savunmaya yarayacağını söylüyor.

İsfahan nükleer tesisinde de yeni bir çatı inşa edildi. Geçen yıl İsrail saldırısında hedef alınan binanın santrifüj üretiminde kullanıldığı düşünülüyor.

Haziran ayında hem İsrail hem de ABD'nin hava saldırılarında hasar gören Natanz nükleer tesisinde yer üstüne de çalışmalar görülebiliyor.

Aralık başı ile Ocak ayları arasında, zenginleştirme tesisindeki insansız hava araçlarından korunmak için yapılan hasarlı kafesin üzerine bir çatı inşa edildi.

ISIS , "çatının İran'ın aşağıda neler yaptığını gözlemlemeye çalışan herkesin görüşünü engellemek için eklendiği" değerlendirmesini yaptı.

ABD'deki George Washington Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Programı Direktörü Prof. Sina Azodi, İran'ın "saldırıların gerçekleşeceği varsayımıyla hareket ettiğini ve tesisleri olabildiğince korumaları gerektiğini" söylüyor.

"İran nükleer programı yok edilmedi. Açıkçası, programı yeniden inşa etmek için bilgiye, kapasiteye ve teknolojiye sahip olduğunuz sürece, her şeyi her zaman yeniden inşa edebilirsiniz."

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) başkanı Rafael Grossi, BBC'ye açıklamasında, İran ve ABD arasında yeni bir nükleer anlaşmanın mümkün ve acilen gerekli olduğunu söyledi.

Grossi Münih Güvenlik Konferansı'nda yaptığı açıklamada "Konuyla ilgili herkesle görüştükten sonra edindiğim izlenim, bir fırsat penceresine sahip olduğumuz yönünde fakat fırsat pencereleri oldukça ani ve sert bir şekilde kapanma eğilimindedir, bu nedenle anı yakalamamız gerektiğini düşünüyorum" dedi.

Grossi ayrıca, İran'ın elindeki tahmini 400 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun ABD'nin geçen Haziran ayında sığınak delici bombalar attığı yeraltı tünellerinde ve odalarında kaldığına inandığını söyledi. Bu miktar teknik olarak silah yapımında kullanılacak seviyeye bir adım uzaklıkta.

Grafikler: Tom Shiel

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.