Ukrayna dünyanın taşıyıcı anne merkezi ama bu yakında son bulabilir

Karina altı aylık hamile, ancak karnındaki kendi bebeği değil.

Doğu Ukraynalı Karina 22 yaşında ve Çinli bir çiftin yumurta ve sperminden oluşan bir embriyoyu karnında büyüten bir taşıyıcı anne.

Karina 17 yaşındayken, şehri Bahmut, Rus işgalinin ilk aşamasında en şiddetli çatışma alanlarından biriyken evi yıkıldı.

Şehrin büyük bir kısmı enkaz ve küle dönüştüğünde, o ve partneri Kiev'e taşındılar, ancak düzenli bir iş bulmakta zorlandılar.

Bir gün Karina bir dükkana girdiğinde, bir buçuk yaşındaki kızları için ekmek ve bez alacak kadar parayı zar zor bulurken, ücretli taşıyıcı anneliğe yönelmeye karar verdi.

Savaş yaşanmasaydı asla taşıyıcı anne olmayacağını söylüyor. Savaş, milyonlarca insanın işini kaybetmesine, enflasyonun yükselmesine ve Ukrayna'nın milli gelirinde keskin bir düşüşe yol açtı.

Kiev'in dış mahallelerinde taşıyıcı anne kliniğinin verdiği bir dairede yaşayan Karina Teresenko "Başlangıçta taşıyıcı anne olmak beni kızdırdı ve hayal kırıklığına uğrattı, ama şimdi bunu kabullendim" diyor.

Ukrayna'daki ortalama yıllık maaşın yaklaşık iki katı olan 17 bin dolar kazanacak, ancak paranın büyük kısmını doğumdan sonra alacak.

Karina'nın 21 bin dolar alması gerekiyordu, ancak hamile olduğu ikizlerden biri ölünce, sözleşmesinde söylendiği gibi ücreti kesildi.

İlk tereddütlerine rağmen, Karina şimdi bir ev satın almak için para biriktirmek amacıyla vücudunun izin verdiği kadar çok taşıyıcı annelik yapmayı planlıyor.

Ancak bu seçenek yakında ortadan kalkabilir.

Savaştan önce Ukrayna, ABD'nin ardından dünyanın ikinci büyük ticari taşıyıcı annelik merkezi olarak gösteriliyordu.

BBC'ye konuşan uzmanlar, savaşın taşıyıcı anneliği önemli ölçüde etkilediğini ama neredeyse savaş öncesi seviyelere geri döndüğünü söyledi.

Ancak Ukrayna parlamentosu şu anda taşıyıcı annelik sektörüne daha sıkı denetim getirecek ve sektöre başvuranların % 95'ini oluşturan yabancıların erişimini fiilen yasaklayacak bir yasa tasarısını görüşüyor. Öneriler Ukrayna parlamentosunda yaygın destek görüyor.

Tasarı, üremeyi bir meta haline getirmek ve yoksul, savunmasız kadınları sömürmekle suçlanan bir sektörü daha sıkı bir şekilde denetlemeyi amaçlıyor.

Tasarının destekçileri ayrıca, savaş nedeniyle doğum oranlarının düştüğü bir dönemde Ukraynalı kadınların yabancılar için taşıyıcı annelik yoluyla bebek sahibi olmaması gerektiğini savunuyorlar. Fakat taşıyıcı annelik yoluyla doğan bebek sayısı doğumların küçük bir oranını oluşturuyor.

Kadın hakları savunucusu Maria Dimitrieva "Savaş nedeniyle çaresiz kadınların sayısı artıyor ve klinikler onlara bu fırsatı sunuyor çünkü Batılı çiftler ucuza bebek almak istiyor" diyor.

Dimitrieva etik gerekçelerle taşıyıcı anneliğe tamamen karşı çıkıyor ve önerilen yasanın yeterince ileri gitmediğini düşünüyor.

Uygulamanın Ukrayna'da tamamen yasaklanması gerektiğine inanıyor.

Taşıyıcı annelik kliniklerinin sosyal medya reklamlarını örnek göstererek, yoksul kadınları açıkça hedef almakla suçluyor.

Bu yılın ocak ayında, yeni taşıyıcı anneler bulmak için bir klinik tarafından yayımlanan ve yapay zeka tarafından oluşturulan bir reklamda, bir kadının sobasını ısıtmak için odun mu, yoksa çocukları için kıyafet mi alacağına karar vermek zorunda kaldığı gösteriliyor. Bu da birçok Ukraynalının savaş sırasında çektiği zorluklara işaret ediyor.

Ukrayna'nın en büyük taşıyıcı annelik kliniği BioTexCom Üreme Merkezi'nin 2021'deki bir başka reklam kampanyasında ise taşıyıcı annelik yoluyla doğan bebeklerde "Kara Cuma indirimi" duyurusu yapılıyor.

BioTexCom, BBC'nin bu reklamların rahatsız edici olarak algılanıp algılanamayacağı konusundaki sorusuna karşılık reklamların taşıyıcı annelik konusuna dikkat çekmede etkili olduğunu söyleyerek kendilerini savundu.

Klinik, çalışma yöntemleri nedeniyle de eleştirilere maruz kaldı. 2018'de savcılık, kliniğin CEO'su Albert Tochilovskiy ve diğer iki eski çalışanı hakkında insan ticareti de dahil olmak üzere çeşitli suçlardan soruşturma başlattı.

Savcılık, ön soruşturmanın "uluslararası işbirliği" ve ülke dışından bilgi toplama amacıyla askıya alındığını belirtti.

BioTexCom ve Tochilovskiy, yasalara uygun hareket ettiklerini ve "iddiaları kesinlikle reddettiklerini" söylüyorlar.

Savcı, insan ticareti iddiasının ayrıntılarını vermedi, ancak BioTexCom BBC'ye yaptığı açıklamada, bunun bir çift ve bir bebek arasındaki DNA uyumsuzluğuyla ilgili olduğunu söyledi.

Klinik, çalışanlarının sorumlu olmadığını ve "sorunun başka bir ülkede gerçekleşen sperm toplama sırasında meydana geldiğini düşündüklerini" belirtiyor.

Şirket, insanların anne baba olma hayallerini gerçekleştirmelerine yardımcı olduğunu, kadınlara yasal para kazanma şansı verdiğini ve onlara tıbbi bakım, konaklama ve yiyecek sağladığını söylüyor.

Karina başlangıçta taşıyıcı anne olmak için BioTexCom'a başvurdu, ancak ilk görüşmelerinde kendisine soğuk davrandıklarını hissettiği için klinikle devam etmeme kararı aldı.

Geride bırakılan çocuklar

Biyolojik ebeveynlerin fikirlerini değiştirmesi sonucu doğumdan sonra terk edilen bebekler de var.

Ukrayna'da, doğumdan sonra bebeğin sorumluluğu yasal olarak ebeveyne ait ve herhangi bir nedenle çocuğu terk etmeleri kanuna aykırı.

Ancak bu kanunları sınır ötesinde uygulamak zor.

Şu anda beş yaşında olan Wei, 2021'de erken doğduktan sonra ciddi beyin hasarı geçirdi. Taşıyıcı annelik işlemi BioTexCom aracılığıyla yapılmıştı.

Şimdi Kiev'de devlete ait bir özel gereksinimli çocuklar yurdunda yaşıyor.

Wei BBC ziyaret ettiğinde, yurtta arkadaşlarıyla birlikte muz püresi yiyordu. Her öğünü birlikte yiyorlar.

Wei desteksiz oturamıyor, başını tutamıyor ve düzgün göremiyor. Hayatının geri kalanında 24 saat bakıma ihtiyaç duyacak.

Güneydoğu Asya'daki bir ülkeden gelen biyolojik ebeveynleri durumu hakkında bilgi edindikten sonra bebeği almadılar. Adeta ortadan kayboldular ve yetkililerle BioTexCom'un temas kurma girişimleri başarısız oldu.

Wei'nin taşıyıcı annesi de onu istemiyordu ve Ukrayna yasalarına göre bebeğe karşı hiçbir yasal yükümlülüğü yoktu.

Yasa değişikliği için baskı yapanlar arasında yer alan Ukrayna Sağlık Bakanlığı'ndan Valeria Soruchan, taşıyıcı annelik yoluyla doğan "birçok" çocuğun geride bırakıldığını söylüyor, ancak hükümet bu konuda kesin veriler tutmuyor.

Soruchan prensip olarak taşıyıcı anneliğe karşı değil, ancak Ukrayna'daki kural eksikliğini eleştiriyor ve yabancıların erişimine yasak getirilmesini destekliyor.

BioTexCom CEO'su Tochilovskiy, yaşananları "trajedi" olarak nitelendirdi ve biyolojik ebeveynler bir çocuğu terk ettiğinde "Bunu kısmen kendi sorumluluğumuz olarak görüyoruz" dedi.

Çocuklar terk edildiğinde, kliniklerin devlet yurtlarında kalmalarının maliyetine katkıda bulunma yükümlülüğü yok ve BioTexCom da, Wei'nin masraflarına herhangi bir katkıda bulunmadı.

Wei'ninki kadar ağır engelli çocuklar nadiren evlat edinecek bir aile buluyor. Wei'nin dosyasını 15 aile inceledi ama hiçbiri evlat edinmeyi seçmedi.

'Bizi aile yaptılar'

Yine de ticari taşıyıcı anneliğin tüm taraflara fayda sağlayabileceğini savunanlar da var.

Londra'dan Himatraj ve Rajvir Bajwa, taşıyıcı anneliğe başvurmaya karar vermeden önce, iki tüp bebek denemesi de dahil olmak üzere beş yıl boyunca çocuk sahibi olmaya çalıştı.

38 yaşındaki Rajvir'in şiddetli endometriozisi var, bu da hamile kalmasını çok daha zorlaştırıyor. Ayrıca MS hastası.

Çift, yalnızca gönüllü taşıyıcı anneliğe izin verilen İngiltere'yi tercih etmedi. Bu da taşıyıcı anneye para verilemeyeceği ve ancak masraflarının karşılanabileceği anlamına geliyor.

İngiltere'de taşıyıcı annelik düzenlemeleri genellikle arkadaşlar, aile veya kar amacı gütmeyen kuruluşlar aracılığıyla ayarlanıyor ve bu kuruluşlar, çocuk sahibi olmak isteyen ebeveynleri taşıyıcı annelerle eşleştiriyor.

İngiltere yasalarına göre, taşıyıcı anne resmi ebeveynlik kararı verilene kadar çocuğun yasal sorumluluğunu üstleniyor. Bu karar, yasal sorumluluğu taşıyıcı annelerden çocuk sahibi olmak isteyen ebeveynlere devrediyor.

Himatraj ve Rajvir, bebek üzerinde hemen yasal haklara sahip olmama ihtimalinden endişe duyuyordu. Gönüllü taşıyıcı annelerin bebeklerini vermekten vazgeçtikleri vakalar olsa da, bunlar son derece nadir.

Çift, Ukrayna'daki taşıyıcı annelik sisteminin nasıl organize edildiğinden ve ülkedeki taşıyıcı annelik maliyetinden etkilendi.

Geçen yıl BioTexCom'u kullandılar ve yaklaşık 88 bin dolar ödediler. Bu, taşıyıcı anneliğin 150 bin doları aşabildiği ABD'dekinden çok daha azdı. Çift, BioTexCom ile iyi bir deneyim yaşadı.

Tüp bebek yöntemiyle Londra'da bir embriyo oluşturdular ve bu embriyo Kiev'e gönderilerek kliniğin kriyojenik depolama tanklarında saklandı.

Geçen yıl Haziran ayında bebeklerinin doğumu için Kiev'e gittiler.

Ancak İngiliz yetkililerinin gerekli evrakları tamamlaması ve oğullarına pasaport çıkarması uzun sürdüğü için, Rusya şehri bombalarken ilk üç ayı Kiev'de, bir sığınakta geçirdiler.

Rajvir, "Korkutucu ve gerçeküstüydü" diyor.

Ağustos sonlarında oğullarıyla birlikte İngiltere'ye döndüler.

Haziran'da oğullarının birinci yaş gününü kutlayacaklar.

Çift, Ukrayna'daki yasa tasarısına karşı çıkıyor ve kullandıkları taşıyıcı annelik ajansının kendilerine "neşe ve mutluluk" getirdiğini savunuyor.

37 yaşındaki Himatraj "Bize asla mümkün olduğunu düşünmediğimiz bir şey verdiler. Bizi aile yaptılar" diyor.

'Kimse bizi zorlamıyor'

Karina da ticari taşıyıcı anneliğin kendisini sömürdüğü fikrini de reddediyor.

"Kimse bizi zorlamıyor. Bu benim bedenim, benim kararım... Onlara mutluluk verdiğim için ödülümü alacağım."

Yasa değişikliğine karşı çıkıyor ve bunun ev alma planlarını "tamamen çökerteceğini" söylüyor.

Karnına bakarak ekliyor:

"Biliyorum bu benim çocuğum değil ama onu seviyorum. Onunla konuşuyorum. Tekmelediğinde, ona anne babasının onu beklediğini söylüyorum.

"Umarım iyi bir hayatı olur."

Katkıda bulunanlar: Fay Nurse, BBC Dünya Servisi ve Victoria Prisedskaya, BBC News Ukraynaca