Ukrayna'da asker toplama krizi: Görevlilere yönelik şiddet artıyor, 'otobüsle toplama' yöntemi tepki çekiyor

Vasil Krupiç, Ukrayna için savaşmanın ne demek olduğunu biliyor.

Makineli tüfekçi olarak görev yaptığı ülkenin doğusundaki Donbas bölgesinde, Rus birliklerinin saldırıları karşısında bazen dua ederek, bazen ağlayarak hayatta kalmayı başardığı dehşet verici çatışmaları anlatıyor.

Bugün cephe gerisinde görev yapan Krupiç, geçen yıl Aralık ayında, bakaya kişileri aradığı sırada kendi yurttaşlarının saldırısına uğradı.

Anlattığına göre iki adam, kimlik belgelerini gösterme talebini görmezden gelerek kaçtı.

Devriye ekibi peşlerine düşünce Krupiç levye ile ağır şekilde dövüldü. Altı hafta hastanede kaldı.

Eski asker, kısa süre önce yapılan bir röportajda o anları şöyle anlattı:

"Kaburgamı kırdı. Yerde yatıyordum ve nefes alamıyordum.

"Artık askerler de dövülebiliyorsa biz ne için savaştık?"

Şiddet olaylarında artış

Ukrayna'nın askeri ombudsmanı, Rus işgalinin tüketici beşinci yılında ülke savaşacak erkekleri seferber etmekte zorlanırken, bu tür saldırıların artık "düzenli" yaşandığını ve "büyük bir sorun" haline geldiğini söylüyor.

Ukrayna'da insanlar, Rus propagandasına malzeme vermekten çekindikleri için bu konu hakkında konuşmaya pek istekli değil.

Ancak Ulusal Polis Teşkilatı'nın son raporuna göre bugüne kadar askerlik şubesi görevlilerine yönelik 600'den fazla saldırı kaydedildi.

Raporda, saldırganlığın "giderek daha tehditkar" bir boyut kazandığı uyarısı yapıldı.

İlk büyük alarm Nisan ayında, birkaç askere alım görevlisinin bıçaklanmasıyla yaşandı. Bunlardan biri hayatını kaybetti.

Bu ay Lviv'de ise yaklaşık 200 protestocu, askerlikten kaçtığından şüphelenilen bir kişiyi gözaltına almaya çalışan görevlilerin etrafını sardı. Araçlarını parçalayıp devirdi.

Olay, Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin görevdeki askerlere yönelik şiddeti kınamasıyla manşetlere taşındı.

Zelenskiy'nin, genelkurmay başkanıyla yaşadığı çatışma nedeniyle Savunma Bakanı Mihaylo Fedorov'u görevden alma yönündeki tartışmalı kararı, zorunlu askerlik krizini çözmeye yönelik girişimlerin sekteye uğrayacağı anlamına geliyor.

Buna karşın Lviv'de patlak veren halk öfkesi, çözüm ihtiyacının da ne kadar acil olduğunu gösteriyor.

'Otobüsle toplama'

Tepkinin nedenleri arasında, artık neredeyse herkesin yaralanmış ya da hayatını kaybetmiş birini tanıması nedeniyle cepheye gitmekten duyulan açık korkudan kaynaklanıyor.

Bununla birlikte sonu görünmeyen bir savaşa katılma konusundaki isteksizlik de etkenler arasında.

Savaşın başında cepheye gitmek için yaşanan ilk gönüllülük dalgasından sonra benzer bir heyecan yalnızca 2023'ün sonlarında, Ukrayna'nın güneydoğudaki topraklarını geri almak için karşı saldırı başlattığı dönemde görüldü.

Ancak bu heyecan uzun sürmedi.

Muhalefet milletvekili Oleksandr Honçarenko'ya göre "acımasız seferberlik" dönemi de o zaman başladı.

Honçarenko, bugün yaşanan tepkinin nedenini buna bağlıyor.

"Bu görevliler sokaklarda insan avlıyor ve bazen oldukça şiddetli yöntemlere başvuruyor" diyen milletvekili, sözlerini şöyle sürdürüyor:

"Şiddet şiddeti doğurur. Bu çok büyük bir sorun ve daha da kötüleşecek."

Askeri analist Ivan Stupak da aynı görüşte.

Stupak, "Savaş alanında insan gücü eksikliği yaşamaya başladık, sürekli kayıplar veriyorduk" diyor.

"Ukrayna'nın üst düzey komuta kademesinin bu kayıpların yerini doldurması gerekiyordu. Bu yüzden 'otobüsle toplama' başladı."

"Otobüsle toplama", Ukraynalıların, erkeklerin zorla otobüslere bindirilerek askere götürüldüğü mobil devriye uygulaması için kullandığı bir ifade.

Stupak, "Fazladan 5 bin kişiye ihtiyaç duyduklarında insanları toplamaya başlıyorlar. İnsanlar karşı koyarsa sokaklarda kavgalar çıkıyor" diyor.

Profesörün yaşadıkları

Askerlik şubesi görevlilerinin saldırıya uğradığı her olaya karşılık, görevlilerin şiddet uyguladığına ilişkin başka anlatılar da var.

Ukrayna İnsan Hakları Komiserliği geçen yıl bu konuda 6 binden fazla şikayet kaydetti.

Bu sayı, 2024'te kaydedilenin iki katı.

Şikâyetler arasında kötü muamele ve hukuka aykırı şekilde alıkonulma iddialarının yanı sıra askerlik şubelerindeki kötü koşullar da bulunuyor.

Kirilo Ogdanskiy, geçen kasım ayında Dnipro'da başına gelenleri anlatırken hâlâ öfkeleniyor.

Askerlikten muaf olan üniversite profesörünün yanına sokakta sivil giyimli bir adam yaklaştı ve askere çağrılma durumunu kontrol etmek istedi.

Bu tür devriyeler için uyulması gereken bazı kurallar var. Örneğin devriyede polis memurlarının da bulunması gerekiyor. Ogdanskiy bu nedenle itiraz etti.

Ardından saldırıya uğradı.

Ogdanskiy, yaşadıklarını şöyle anlatıyor:

"İçlerinden biri telefonu elimden düşürdü, iki kişi de beni arkadan iterek otobüse bindirdi. Ne olduğunu sorduğumda biri kafama vurmaya başladı. Burnuma birkaç kez vurdu."

Kendisini doğrudan cepheye göndermekle tehdit ettiklerini de hatırlıyor:

"'Komutanı ararım, Pokrovsk'a gidersin' dedi."

Profesör cepheye değil, şüpheli bir boyun yaralanması ve gözlerinin altındaki büyük morluklar ve çürüklerle hastaneye gitti. Burada iki hafta tedavi gördü.

Resmi makamlara şikâyette bulundu. Ancak savaşın ortasında bu tür olayların Ukrayna'nın imajına zarar verdiğinin farkında olduğu için yaşadıklarını kamuoyu önünde anlatmakta tereddüt etti.

Ogdanskiy, sonunda konuşmaya karar vermesini şöyle açıklıyor:

"Rus propagandası bu tür olayları çok aktif biçimde kullanıyor. Ama böyle bir sorun gerçekten var.

"Herkes sessiz kalırsa bu neden sona ersin? Asker toplama sorununu anlıyorum ama hiçbir yetkilinin böyle davranmaya hakkı yok."

Krupiç'in yaşadıkları

Vasıl Krupiç'in savaş sırasında büyük dehşetlere tanık olduğu açık.

Savaşın hemen başında gönüllü oldu ve en şiddetli çatışmalardan bazılarında hayatta kalmayı başardı.

Krupiç, askerlik hizmetinden gurur duyuyor. Boynundaki dövmede "Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'ne şan olsun" yazıyor. Ancak hâlâ kabuslar görüyor.

Aracı bir FPV insansız hava aracı tarafından vurulduğunda ağır yaralanmasına rağmen bir arkadaşını güvenli bir yere sürüklemeyi başardı.

(FPV'ler "Birinci Şahıs Gözü" olarak isimlendirilen ve pilotun aracın üzerindeki kameradan gelen gerçek zamanlı video akışını özel bir gözlükle veya ekranla izleyerek, adeta aracın içindeymiş gibi uçuş yapmasını sağlayan insansız hava araçları olarak tanımlanıyor.)

Diğer iki arkadaşının ise yanarak öldüğünü gördü.

Şimdi askerlik şubesi görevlilerine yönelik saldırılardaki artışı konuştuğumuzda, sözlerinden büyük bir kırgınlık hissediliyor.

Konu yalnızca kendisinin uğradığı saldırı değil. Bu olayla ilgili dava hâlâ devam ediyor. Onu asıl yaralayan, kendisinin katlandıklarıyla aynı şeyleri yaşamamak için ellerinden gelen her şeyi yapanlar arasındaki uçurum.

"Biz görevimizi yapıyoruz. Savaştık, halkımızı savunduk. Şimdi ise bize saldırıyorlar."

İnsanları zorlamak yerine onları askerlik yapmaya neyin teşvik edebileceğini düşündüğünü soruyorum. Maaşların yükseltilmesinden söz ediyor.

Ama sonra omuz silkiyor.

"Bu başka türlü yapılamaz, yapılamaz. Bizim çocukların yerini başkalarının alması gerekiyor. Ama kimse gönüllü olmuyor" diyor.

"Herkes ölmekten korkuyor."

Ne yapılabilir?

Mihaylo Fedorov, savunma bakanlığı görevinde kaldığı altı ay boyunca büyüyen krizi çözmek için bazı reformlar başlatmıştı.

İşe, askerlik hizmetini daha cazip hale getirmeyi amaçlayan adımlarla başladı.

Yeni katılanlar için belirli süreli sözleşmeler, sonraki askerlik hizmetini erteleme seçeneği ve özellikle en riskli görevlerde çalışanlar için daha yüksek maaşlar bunlar arasındaydı.

Ancak çalışmalar henüz ilk aşamadaydı. Fedorov görevden alındığında, zorunlu askerlik sisteminin kapsamlı biçimde yenilenmesi hâlâ yapılacaklar listesindeydi.

Öneriler arasında, asker toplama devriyelerinin bu göreve kişisel olarak daha az müdahil olan polise devredilmesi de var.

Görevlilere uygun eğitim verilmesi ve psikolojik değerlendirmeden geçirilmeleri de tartışılıyor.

Ukrayna artık bir sorunu olduğunu açıkça kabul ediyor. Bu yeni bir gelişme.

Ancak ülkenin şu anda yalnızca vekâleten görev yapan bir savunma bakanı var ve hâlâ ortada bir çözüm yok.

Volodymyr Lozhko, Mariana Matveichuk, Anastasiia Levchenko and Sophie Williams habere katkılarda bulundu.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .