Sertifikası Olmayana Kobay Yok

KONYA'da Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Araştırma ve Uygulama Merkezi (SUDAM) Müdürü Prof. Dr. Hakkı Gökbel, Çevre ve Orman Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın yaptığı düzenlemeler sonrasında, Deneysel Tıp Araştırma Merkezleri ile araştırmacılara bazı şartlar getirildiğini söyledi. Prof. Dr. Gökbel, “Deney hayvanı kullanım sertifikası olmayan araştıracılar, deney, eğitim ve test amacıyla sıçan, tavşan ve fare gibi kobaylar üzerinde çalışma yapmasına izin verilmeyecek” dedi.

SUDAM'ın 11 yıldır faaliyet gösterdiğini ve ağırlık olarak sıçan, tavşan ve fare üretilerek kullanıldığını belirten Prfo. Dr. Gökbel, “Çevre ve Orman Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Türkiye genelinde merkezlerin üretim ve çalışma koşulları ile ilgilenmeye başladı. Tarım Köy İşleri Bakanlığı deney hayvanlarını üreten ve kullanan merkezlere standartlar getirip, çalışma koşullarını denetleyip, yönetmelikler çıkarırken, Çevre ve Orman Bakanlığı da etik koşullar açısından merkezlerde uygun etik kullarının bulunup bulunmadığını dentelemeye başladı” dedi.

Çalışma ruhsatı almak için müracaat eden ilk merkezlerden biri olduklarını dile getiren Prof. Dr. Hakkı Gökbel, şunları söyledi:

“2007 yılının ortalarında çalışma ruhsatımız onaylandı. Etik konularla ilgili yapılan çalışmalar sonunda Türkiye'de ‘Merkez Etik Kurulu’ oluşturuldu ve çalışma merkezlerinin içinde de yerel etik kurulları oluşturmaya başlandı. 2007 yılının mart ayında senatodan onay aldık ve Merkez Etik Kurulu'na gönderdik. Daha sonra Türkiye'de etik kurulu yönergesi onaylanan ilk yerel etik kurulu olduk. Deney hayvanları üzerinde çalışma yapacak kişilerde de ‘Hayvan Kullanım Sertifikası’nın bulunması gerekiyordu. Çalışma sertifakası olmayanların da bu sertifikayı alma zorunluluğu vardı. Merkez olarak sertifika vermek için kurs düzenledik. 7-15 Ocak 2008 tarihleri arasında kursumuzu gerçekleştirdik. Türkiye'de yeni geterilen yönetmelik ve genelgeye uygun kurs düzenleyen ilk merkez olduk. Sertifika verebilen ilk etik kuruluyuz 59 araştırmacı kursa katıldı. 80 saat olduğu için 9 gün sürdü. Sonunda sınav yaptık ve araştırmacılarımız başarılı oldular. Sertifika töreni ile belgelerini aldı”

Hemen hemen bütün üniversitelerde deneysel araştırma merkezlerinin bulunduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Gökbel, “Bazıları rektörlüğe bağlı, bazıları da Tıp Fakültesi'nin altında ünite olarak çalışıyorlar. Vakıf üniversitelerin de bulunuyor. Bazı küçük hastanelerin için de merkezler var. Ama tabi bu merkezlerin izin alması gerektiği için ve izin almaya yetecek bina ve malzeme koşullarını sağlamaları zor olduğu için, hepsinin izin aldığını düşünmüyorum. Biz Türkiye'de izin alan 5'inci merkeziz. Türkiye'de şu anda kuruluşunu ciddi bir şekilde yapan, iyi bir binaya sahip olan üniversiteler içindeki merkezlerin çalışma izni aldıklarını zannediyorum. Merkezlerinin çoğunun maddi açıdan sıkıntılar yaşadığını görüyorum” diye konuştu.

Türkiye yeni bir sisteme geçildiğini belirten Prof. Dr. Gökbel, şöyle devam etti:

“3- 4 yıldır deneysel hayvan çalışmaları ile yeni yönetmelik ve genelgeler çıkıyor. Bunlar uygulanırken çeşitli problemler yaşanabiliyor. Bu genele ve yönetmeliklerle amaçlanan şey son derece güzel. Uygun koşullarda çalışan merkezlerde hayvan üretimi ve kullanılmasını ve etik kurallarala uyulmasını sağlamayı amaçlıyor. Ama haliyle belge zorunluluğunun getirilmesi ve bu belge için de kursların gerekli olması, bu kursların da henüz yeterince Türkiye'de düzenlenememesi sadece bizim merkezimizde değil, Türkiye genelinde bütün merkezlerde deneysel araştırmaların son 6-7 aydır azalmasına yol açtı. Etik kurulu yönergelerinin onaylanması ve kursların açılmasıyla bu deneysel araştırmaların artacağına inanıyorum. Üretim yapan merkezlerin de bir etik kurulu var. Böylece siz deneysel araştırma yapmak isteyen biriyseniz bu merkezlerden hayvan alacaksınız. Başka yerlerden alamazsınız. Ayrıca bu merkezler de araştırma yapacak olan kişiden etik kurulu müracat şartı getiriyor. Bu yüzden etik kuruluna müracat etmeniz gerekiyor. Bunun içinde hayvan kullanım sertifikanız olması gerekiyor. Ayrıca araştırmacaları denetleyen başka koşullarda var. Araştırma yaptıktan sonra yayınlanması için de bir çok kaliteli dergi etik kurulundan onay alındığına dair beyanat veya etik kurulu onayı göndermenizi istiyor. Bu da araştırcalırın etik kurallara uymasını ve etik kurulu bulunan onaylı çalışma ruhsatı alan merkezlerde çalışmasını zorlayan bir başka kural.”