Rus -Türk İlişkileri İyileşiyor

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün 25-28 Aralık 2008 tarihinde yapmayı planladığı ancak kulak rahatsızlığı nedeniyle ertelenen Moskova ziyareti sonunda ‘devlet ziyareti’ seviyesinde başladı.

Rusya Federasyonu ile Türkiye arasındaki ilişkilerin temelini 1992 tarihli ‘İlişkilerin Esasları Hakkında Anlaşma’ belirlemektedir. 2001 yılında iki ülke arasında Dışişleri Bakanları düzeyinde ‘Avrasya İşbirliği Eylem Planı’ imzalanmıştır.

Çok Boyutlu Güçlendirilmiş Ortaklık’ hedefi

Putin’in Aralık 2004’de gerçekleştirdiği Ankara ziyareti sırasında imzalanan Ortak Deklarasyon’da da ‘Çok Boyutlu Güçlendirilmiş Ortaklık’ hedefi belirlenmiştir.

2008, Rusya'da Türk Kültür Yılı oldu

İki ülke arasında ‘İstişare Programı’ uyarınca ikili ilişkiler 12 ayrı konuda yürütülmektedir. 2007 yılında Türkiye’de gerçekleştirilen Rus Kültür Yılı ve 2008 yılında Rusya Federasyonu’nun gerçekletirilen Türk Kültür Yılı ile ikili kültürel ilişkiler de canlılık sağlanmıştır.

Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrası Rus-Türk ilişkileri hızla düzelmiştir. Türk halkında Soğuk Savaş yıllarındaki düşman ve kötü Rus imajı sona ermiştir.

Rusya'nın önemi arttı

Artık, Türk aydınları için Rusya Federasyonu bozulan Batı ilişkileri için güçlü bir alternatiftir. Türk işadamları için önemli bir geçim kapısıdır. Türkiye’de yaklaşık 10 bin Rus gelin bulunmaktadır. 2008 yılında sayıları 3 milyonu bulan Rus turistler kapıdan vize alarak Türkiye’ye gelmekte, Türkiye’de Rusça radyo yayınları yapılmakta, Rusça gazete çıkmakta, Rusça eğitim-öğretim yapan okullar bulunmaktadır. Karadeniz’de iki ülke arasında tam bir uyum bulunmaktadır. KEİ, Blackseafor, Karadeniz Uyum Harekatı çerçevesinde Karadeniz’de örnek bir işbirliği yürütülmektedir.

Büyük tezat

Rus-Türk ilişkilerinin yıldan yıla düzelmesine rağmen, aynı iyimser tabloyu Türk-Rus ilişkileri için söylememiz mümkün değildir. Ankara’da Soğuk Savaş bitmesine rağmen, Moskova için henüz bitmemiştir. Rus ders kitaplarında halen Türk imajı olumlu değildir. Türkler için vize almak, vize alsa bile gümrük kapılarından sorunsuz geçmek hala oldukça zordur. Türk aydını (gazeteci, akademisyen vb.) için durum daha da kötüdür. Soğuk Savaş yıllarında olduğu gibi ‘ajan’ sıfatını almanız an meselesidir.

Rusya Federasyonu’nun Kıbrıs konusundaki tutumunda halen herhangi bir değişiklik olmamıştır. PKK/Kongra-Gel terörist listesine alınmamıştır. Terörle ilgili konular ikili ilişkilerde gündemin alt sıralarına itilmiştir. İkiülke arasındaki dış ticaret hacmine de baktığımızda yıldan yıla Rusya Federasyonu lehine bozulan bir dış ticaret hacmi bulunmaktadır. 2008 yılında Rusya Federasyonu Türkiye’nin birinci sırada ticaret ortağı olmuştur.

Türkiye ise Rusya Federasyonu’nun yedinci ticaret ortağı olmuştur. 2008 yılında iki ülke arasındaki dış ticaret hacmi yaklaşık 38 milyar dolar olmuştur. Ancak, dış ticaret hacminin içeriğine baktığımızda Türkiye’nin ihracatının 6,5 milyar dolar olmasına karşın, Rusya Federasyonu’nun ithaları 31,5 milyar dolardır.

Türkiy’nin ithal ettiği doğalgazın yüzde 65’i (22 milyar metreküp) ve petrolün yüzde 25’i (8 milyon ton)  Rusya Federasyonu’dan sağlanmaktadır. Bu nedenle kömür de dahil olmak üzere enerji alanında Türkiye’nin Rusya Federasyonu’na artan bir bağımlılığı bulunmaktadır. Moskova, Türk TIR’larına halen çözüm bulamamaktadır. Türk TIR’ları Rus gümrüklerinde bekletilmeye devam edilmektedir. Türk mallarının tek tek kontrolü işleminde biraz yumuşama olsa da sorun halen devam etmektedir.

Cumhurbaşkanı Gül'ün ziyareti çok önemliydi

Cumhurbaşkanı Gül’ün Moskova ziyareti iki ülke arasındaki ilişkilerin geleceği açısından büyük önem taşımaktadır. Küresel krizin giderek ağırlığını hissettirmeye başladığı 2009 yılında iki ülke arasında doğalgaz alımı karşılığında mal ve hizmet alımına tekrar başlanması, Avrasya İşbirliği Eylem Planı’nın canlandırılması ve Kafkasya İstikrar ve İşbirliği Platformu’na hız kazandırılması bölgesel barış ve refahın artmasına yardımcı olacaktır.