İMKB Yüzde 63 ile En Fazla Değer Kaybeden Sekizinci Borsa Oldu

Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği'nin (TSPAKB) Türkiye Sermaye Piyasası 2008 Raporu'na göre, 2008 yılında İMKB dolar bazında yüzde 63 ile en fazla değer kaybeden 8'inci borsa olurken, geçen yıl yaşanan küresel finansal krize bağlı olarak düşen hisse fiyatları ve sınırlı halka arzlar, İMKB'nin piyasa değerinin yüzde 46 gerileyerek 182 milyar TL'ye inmesine neden oldu. Öte yandan Türk Telekom'un arzı, 2008 yılında dünya genelinde 9'uncu büyük halka arz olarak kaydedildi.

TSPAKB'nin raporuna göre, uluslararası karşılaştırmalarda 2008 yılında İMKB dolar bazında yüzde 63 ile en fazla değer kaybeden 8'inci borsa oldu. İMKB'nin TL bazındaki kaybı ise yüzde 52 olarak gerçekleşti. 52 Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası'ndan (VOB) toplanan verilere göre VOB, 2008 yılında iki kattan fazla artan işlem adediyle dünya genelinde 28'inci sıraya yerleşti. Türkiye'de yatırım araçlarında en fazla getiriyi dolar cinsinden mevduat sağlarken, altın ikinci sırada yer aldı. İMKB-100 ise karşılaştırılan araçlar arasında kayba neden olan tek yatırım aracı oldu. Geçen yıl yaşanan küresel finansal krize bağlı olarak düşen hisse fiyatları ve sınırlı halka arzlar, İMKB'nin piyasa değerinin yüzde 46 gerileyerek 182 milyar TL'ye inmesine sebep oldu. Hisse senedi piyasasında gerek iktidar partisine yönelik açılan kapatma davası, gerekse küresel finansal krizin etkisiyle günlük ortalama işlem hacmi 2007'ye göre yüzde 14 düşerek 1.3 milyar TL'ye düştü.

-TÜRK TELEKOM 2008'DE DÜNYA'NIN 9'UNCU BÜYÜK HALKA ARZI OLDU-

2008'de sınırlı sayıda yapılan halka arza karşın, ulaşılan hasılat 2007 yılının yarısı kadar, 2,4 milyar TL civarında oldu. Türk Telekom'un arzı, 2008 yılında dünya genelinde 9'uncu büyük halka arz olarak kaydedildi. Ödünç Pay Senedi Piyasası'nda katlanarak artan işlem hacimleri, 2008'de yüzde 5 gerileyerek 1.3 milyar TL oldu. Açığa satış işlem hacmi 2007'ye göre yüzde 35 artarak 18 milyar TL'ye yükseldi. İMKB piyasaları ve tescil işlemleri toplamında repo-ters repo işlem hacmi yüzde 11 artışla 3,4 trilyon TL'ye çıkarken, kesin alım-satım işlemleri yüzde 16 gerileyerek 509 milyar TL'ye düştü. İMKB yabancı menkul kıymetler piyasasında işlem gören Eurobond'ların hacmi yüzde 2'lik gerileme ile 62 milyon dolar oldu.

-MENKUL KIYMET YATIRIM FONU SAYISI ARTMASINA KARŞIN PORTFÖY BÜYÜKLÜĞÜ AZALDI-

VOB'daki hızlı büyümenin krizin de etkisiyle 2008'de yavaşladığı görüldü. 2005-2007 yılları arasında 40 katına çıkan işlem hacmi; 2008 yılında yüzde 76 artış gösterebildi. 2008'de yeni fon çeşitlerinin de katılımıyla menkul kıymet yatırım fonu sayısı artarken, portföy büyüklüğü krizin etkisiyle yüzde 9 düşerek 24 milyar TL'ye geriledi. Bireysel emeklilik yatırım fonlarında, küresel finansal krize rağmen yüzde 40'lık bir büyüme yaşanırken, fonlarda 6.4 milyar TL'lik portföy büyüklüğüne ulaşıldı.

-VOB'TAKİ GELİŞMELER-

2008'de, 98 aracı kurum ve 40 banka sermaye piyasası faaliyetinde bulundu. Aracı kurumların hisse senedi işlem hacmi önceki yıla göre yüzde 14 daraldı. Hisse senedi işlemlerinde ilk 5 aracı kurum toplam hacmin yüzde 24'ünü, ilk 20 kurum ise yüzde 63'ünü oluşturdu. 2008 yılında hisse senedi işlemlerinde yabancı yatırımcıların payı arttı. Yabancılar işlemlerin yüzde 26'sını, yerliler ise yüzde 74'ünü gerçekleştirdi. Hisse senedi işlemlerinde en yüksek paylar yüzde 57 ile yurtiçi bireysel yatırımcılara ve yüzde 18 ile yurtdışı kurumlara ait bulunduğu belirlendi. Sabit getirili menkul kıymet alım satım işlemlerinin yüzde 88'i, repo işlemlerinin ise yüzde 81'i bankalar tarafından gerçekleştirildi. VOB'ta işlem hacmindeki artış yavaşlayarak yüzde 76'ya indi. VOB işlemlerinin yüzde 91'i aracı kurumlar tarafından gerçekleştirildi. VOB işlemlerindeki en büyük pay yüzde 65 ile yurtiçi bireysel müşterilere ait bulunduğu görüldü. VOB işlemlerinde internetin payı 8 puan artarak yüzde 19'a yükseldi.

-ARACI KURUMLARIN YÖNETTİĞİ PORTFÖY BÜYÜKLÜĞÜ YÜZDE 10 ARTTI-

Aracı kurumların tamamladığı kurumsal finansman proje sayısı 263'ten 127'ye düştü. Aracı kurumların yönettiği portföy büyüklüğü yüzde 10 artarak 3.2 milyar TL oldu. Portföy yönetim şirketlerinin ise 31 milyar TL'lik portföy yönettiği tespit edildi. 2008 sonunda hisse senedi kredileri yarı yarıya azalarak 254 milyon TL oldu. Aracı kurumların doğrudan sahip olduğu şube ve irtibat bürolarının sayısı azalırken, çoğunlukla bankaların sahip olduğu acente şubelerinin sayısı arttı. Yıl sonunda yatırımcılara hizmet veren fiziki erişim noktaları 5 bin 893'e yükseldi. Aracı kurumlarda çalışan sayısı 1999 yılından bu yana en düşük seviyesine 5 bin 102'ye geriledi. Aracı kurumlarda 10 yıl ve altı deneyime sahip çalışanlar ile kadınların payının azaldığı görüldü.

-ARACI KURUMLARIN GELİRLERİ YÜZDE 20 DÜŞTÜ-

Küresel krizle beraber, aracı kurumların toplam gelirleri bir önceki seneye göre yüzde 20 düşerek 861 milyon TL'ye geriledi. Yine de aracı kurumların sağlam mali yapılarını ve likit pozisyonlarını koruduğu görüldü. 2008 sonunda aracı kurum sektörünün aktif toplamı 4,2 milyar TL'ye çıkarken, özsermaye 2,1 milyar TL'de kaldı. Sektörün en önemli gelir kalemi olan aracılık komisyonları yüzde 20 düşüşle 473 milyon TL oldu.

Vadeli işlem komisyon gelirlerindeki yüzde 43 artışa rağmen, diğer kalemlerdeki düşüş toplam net komisyon gelirlerini azalttı. Vadeli işlemlerin komisyon gelirlerindeki payı yüzde 21'e çıktı.

-ARACI KURUM SEKTÖRÜNÜN NET KARI YÜZDE 43 AZALDI-

2008 yılında aracı kurumlar kendi portföyleri için menkul kıymet alım satımından 8 milyon TL zarar etti. Varlık yönetimi ve kurumsal finansman gibi hizmet gelirlerindeki düşüş yüzde 6'da kaldı. Sektörün giderleri yüzde 6 artış gösterdi. Giderlerin yarısını çalışanlarla ilgili harcamalar oluşturdu. Aracı kurum sektörünün net karı 2007'ye göre yüzde 43 azalarak 315 milyon TL'den 181 milyon TL'ye düştü. Zarar eden kurum sayısı 2007'de 30 iken 2008'de 55'e çıktı. Kar eden kurum sayısı ise 68'den 40'a indi.

-HİSSE SENEDİ PORTFÖYÜ 62 MİLYAR TY'YE DÜŞTÜ-

2008 sonu itibariyle Türkiye'de toplam tasarrufların 611 milyar TL, yurtiçi yerleşiklerin tasarruflarının ise 535 milyar TL olduğu belirlendi. Yurtiçi yerleşiklerin tasarruflarının dörtte üçünü mevduat oluşturdu. Sabit getirili menkul kıymetlerin payı yüzde 16 iken, hisse senetlerinin payı yüzde 4 oldu. 2008 sonunda toplam hisse senedi yatırımcısı sayısı 989 bin 850 oldu. Bunun 985 bini bireysel yatırımcılardan oluştu. Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdindeki toplam hisse senedi portföyü 2007 yılına göre yüzde 45 azalarak 62 milyar TL'ye düştü.

-YABANCI YATIRIMCILAR 41 MİLYAR DOLAR ZARAR ETTİ-

Yabancı yatırımcıların toplam hisse senedi portföyündeki payı 2008'de 5 puan gerileyerek yüzde 67 oldu. Yabancı yatırımcıların portföylerinin yaklaşık yarısı banka hisse senetlerinde bulunduğu belirlendi. Yabancı yatırımcılar içinde en belirgin azalış yabancı tüzel kişilerde oldu. 2007'de toplam hisse senetlerinin yüzde 40'ını elinde tutan bu yatırımcıların 2008'de payları yüzde 21'e geriledi. 1 milyon TL'nin üzerinde hisse senedi yatırımı olan bin 42 yabancı fon, toplam portföyün yüzde 46'sını oluşturdu. 2008 sonunda bin kişi yerli bireysel yatırımcıların hisse senedi portföyünün yüzde 38'ini oluşturuyor. 980 bin yerli bireysel yatırımcının yüzde 88'inin portföyü 10 bin TL'nin altında bulunduğu tespit edildi. Yerli bireysel yatırımcıların ortalama portföy değeri 11 bin TL oldu. Kişi başı en yüksek hisse senedi portföyü 40 bin TL ile 0-19 yaş grubunda bulundu. Toplam yatırımcıların ve hisse senedi portföylerinin üçte biri İstanbul'da yer aldı. Yabancı yatırımcılar 2008'de 41 milyar dolarlık zarar ile 2004-2007 dönemindeki kazançlarını kaybetti.

-YATIRIM FONUNUN YÜZDE 87'Sİ BİREYSEL YATIRIMCILARDA-

2008 sonunda özel sektör borçlanma araçlarının toplam değeri 362 milyon TL oldu. Bu senetlerin neredeyse tamamı yerli yatırımcılarda bulundu. 2008'de menkul kıymet yatırım fonu hesap sayısı 3 milyon adet, portföy değeri 24 milyar TL olduğu görüldü. Yatırım fonlarının yüzde 87'si bireysel yatırımcılarda. Bu yatırımcıların yüzde 85'inin yatırım fonu portföy değeri 10 bin TL'nin altında bulundu. Yatırım fonu yatırımcılarının yarısı 30-49 yaş grubunda yer aldı. Ortalama portföy yaşla beraber artış gösterdi. 20 yaş altının ortalama yatırım fonu portföyü bin 300 TL iken, 75 yaş üstü grubun 17 bin 600 TL oldu. Bireysel emeklilik yatırım fonu portföyü 2008'de yüzde 40 artış gösterdi. Toplam 1,7 milyon emeklilik yatırım fonu yatırımcısı 6,3 milyar TL'lik portföye sahip.

Bireysel emeklilik sistemini tercih edenlerin dörtte üçü 25-34 yaş grubunda, üçte biri İstanbul'da ikamet ettiği görüldü. (ANKA)

(HLY/YLD/BÜN)