Hükümetin Teftiş Kurullarını Kaldırma Girişimi "Tarım ve Gıda Bakanlığı Yasa Tasarısı'yla" Yeniden Gündemde

-Ahmet Necdet Sezer'in Cumhurbaşkanlığı döneminde Kamu Yönetimi Temel Kanunu'nu veto etmesi üzerine hükümetin parça parça işleme sokmaya çalıştığı "Teftiş Kurulları'nın Kaldırılması" uygulaması, Tarım ve Gıda Bakanlığı'nın kuruluş yasa tasarısıyla yeniden gündeme geldi.

-Önceki hafta Bakanlar Kurulu'nda imzaya açılan Tarım ve Gıda Bakanlığı'nın kurulmasıyla ilgili Kanun Tasarısı'nın aynen yasalaşması halinde, Bakanlık Teftiş Kurulu kaldırılıp, bakanlıkta iç denetim mekanizması devreye sokulacak. Ayrıca IMF'nin de uzun süredir gündemde tuttuğu Maliye Bakanlığı Teftiş Kurulu ve Hesap Uzmanları Kurulu'nun birleştirilmesi yönündeki baskısını artırdığı ifade ediliyor.

ANKA (ANKARA) - Ahmet Necdet Sezer'in Cumhurbaşkanlığı döneminde Kamu Yönetimi Temel Kanunu'nu veto etmesi üzerine hükümetin parça parça işleme sokmaya çalıştığı "Teftiş Kurulları'nın Kaldırılması" operasyonu, Tarım ve Gıda Bakanlığı'nın kuruluş yasa tasarısıyla yeniden gündeme geldi. Önceki hafta Bakanlar Kurulu'nda imzaya açılan Tarım ve Gıda Bakanlığı'nın kurulmasıyla ilgili Kanun Tasarı'sının aynen yasalaşması halinde, Bakanlık Teftiş Kurulu kaldırılıp, bakanlıkta iç denetim mekanizması devreye sokulacak. Ayrıca IMF'nin de 2003 yılından bu yana gündeminde tuttuğu Maliye Bakanlığı Teftiş Kurulu ve Hesap Uzmanları Kurulu'nun birleştirilmesi yönündeki baskısını artırdığı ifade ediliyor.

Teftiş Kurullarını kaldırıp, yerine iç denetim mekanizmasını getirmek isteyen, ancak eski Cumnurbaşkanı'nın Kamu Yönetimi Temel Kanunu'nu veto etmesiyle başarıya ulaşamayan hükümet, "Teftiş Kurulları'nın parça parça kaldırılması yönünde girişimlerini sürdürüyor. Önceki hafta Bakanlar Kurulu'nda imzaya açılan Tarım ve Gıda Bakanlığı'nın kuruluşuyla ilgili yasa tasarısında benzeri bir girişimde bulunan hükümet, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nda bulunan Teftiş Kurulu'nu kaldırmaya hazırlanıyor. Hükümetin bu girişimi tarımda "denetimin bağımsızlığı ve etkinliğini önemli ölçüde aşılmasına" neden olacağı ifade edilirken, IMF'nin son 6 yıldır gündeminde tuttuğu "Maliye Bakanlığı Teftiş Kurulu ile Hesap Uzmanları Kurulu'nun birleştirilmesi yönündeki baskısını da son dönemde arttırdığı belirtiliyor.

Bu zamana kadar Maliye kökenli bakanların iş başında olması nedeniyle, birleşme sıcak bakılmamış, bu nedenle hayata geçirilememişti.

-TEFTİŞ KURULLARININ KALDIRILMASI KAMU YÖNETİMİ TEMEL KANUNU'NDA GÜNDEME GELMİŞTİ-

Teftiş Kurullarını kaldırılmasıyla ilgili düzenleme AKP Hükümeti tarafından Kamu Yönetimi Temel Kanunu'nda gündeme getirilmişti. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi Yasası'yla iç denetim mekanizması yasal zemine kavuşsa da, eski Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in Kamu Yönetimi Temel Kanunu'nu veto etmesi üzerine Teftiş Kurulları'nın kaldırılması hayata geçirilememişti. Bunun üzerine hükümet kamuda gerçekleşen yeni yapılanmalar ve daha sonra çıkarılan çeşitli kanunlarla kurumlar bünyesindeki teftiş kurulları tek tek kaldırılmaya çalışılmıştı. Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulu'nu kaldırılması, Gelirler Kontrolörlerini Daie Başkanlığı'na dönüştürülmesi, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun kuruluşu sırasında Teftiş Kurulu'nun daire başkanlığı konumuna getirilmesi bu girişimlerden bir bölümünü oluşturuyor. Bakanlık düzeyindeki bir girişim ise Çevre ve Orman Bakanlığı'nın birleşmesi sırasında denenmiş, ancak başarıya ulaşamamıştı. Şimdi de benzeri bir girişim Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın Tarım ve Gıda Bakanlığı'na dönüştürülmesi sırasında gündeme geldi. Edinilen bilgiye göre hükümet parça parça Teftiş Kurulları'nı kaldırma girişimcilerini sürdürecek. Kamu Yönetimi Temel Yasası'nın yeniden gündeme getirilmesi Hükümetin gündeminde bulunmuyor.

ANKA'nın bu konuya ilişkin sorusunu yanıtlayan Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz, Kamu Yönetimi Temel Kanunu'yla ilgili gündemlerinde herhangi bir çalışma olmadığını belirtti.

-TEFTİŞ KURULU KALDIRILACAK-

Geçen hafta Bakanlar Kurulu'nda imzaya açılan Tarım ve Gıda Bakanlığı'yla ilgili tasarı, Teftiş Kurulu'nun kaldırılmasını öngörüyor. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nda benzer ve birbirini tamamlayan hizmet üreten birimleri birleştirilmesini öngören tasarı, Bakanlık Teftiş Kurulu'nu kaldırıp hizmet birimlerinde denetim gruplarının oluşturulmasını öngörüyor.

Tasarı, taşradaki araştırma enstitüleri ve laboratuarların sayısını azaltılırken, kurumda yeniden yapılandırmayı gündeme getiriyor. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'ndaki 15 birim 10'a düşürülürken, 25 genel müdür yardımcısı kadroları kaldırılıyor. 187 şube müdürlüğünün ve 119 adet il müdür yardımcılığı ile araştırma enstitüsü müdür yardımcılığı (12 kadro) kaldırılacak. Bakanlığın benzer ve birbirini tamamlayan hizmet üreten birimleri birleştirilecek. Böylece büyük ölçüde kadro israfı önlenmiş alacak. Bunun beraberinde getirdiği bir kısım harcamalar da ortadan kaldırılacak. Tasarı, ayrıca Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nü de kaldıracak.

-"DENETİMİN BAĞIMSIZLIĞI VE ETKİNLİĞİ ÖNEMLİ ÖLÇÜDE AŞILACAK"-

Sosyal tarafların görüşüne sunulmadan Bakanlar Kurulu'nun gündemine getirilen Tarım ve Gıda Bakanlığı'nın kurulmasıyla ilgili tasarının "denetimin bağımsızlığı ve etkinliğini önemli ölçüde aşılmasına" neden olacağını söyleyen Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı (ZMO) Gökhan Günaydın, "Daha önce gündeme getirilen Kamu Yönetimi Temel Yasa Tasarısı Teftiş Kurullarını kaldırıp iç denetimi getiriyordu. Kanun veto edilince, hükümet bu uygulamayı parça parça hayata geçirmeyi gündemine aldı. İdare'nin denetime açık olması önemli" dedi. Söz konusu tasarının sosyal kesimlerin görüşüne sunulmadan Bakanlar Kurulu'nun gündemine getirilmesini eleştiren Günaydın, bunun hukuk yapma geleneğine aykırı olduğunu vurguladı. Günaydın, "Tarım ve Gıda bakanlığının kuruluş yasa tasarısı görüşe sunmadan hazırlanabilir mi? Bakanlık tasarı hazırlıyor. Meslek odalarına, sosyal kesimlerin görüşüne sunmuyor. Bu çantadan kaç tavşan çıkar bilmiyorum" dedi.

-"TARIM'DA TEFTİŞ KURULU MEKANİZMASI KORUNMALI"-

Türkiye Ziraatçılar Derneği Başkanı İbrahim Yetkin, kurulması öngörülen Tarım ve Gıda Bakanlığı'nda teftiş mekanizmasının korunması gerektiğini söyledi. Kurulacak Tarım ve Gıda Bakanlığı'nda teftiş mekanizmasının korunması gerektiğini vurgulayan Yetkin, "Teftiş Kurulu'nun olmaması büyük bir eksiklik. Ona benzer kuruluşların muhafaza edilmesi önemli" dedi.

-"AŞAMA AŞAMA HAYATA GEÇİRECEK"-

CHP İstanbul Milletvekili Kemal Kılıçdaroğlu, hükümetin Kamu Yönetimi Temel Kanunu'yla Teftiş Kurulları'nı kaldıramayan hükümetin, kamu yönetiminde attığı her adımda bunu parça parça hayata geçirdiğini belirtti. Daha önce Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulu'nun kaldırıldığını anımsatan Kılıçdaroğlu, "Ardından Gelirler Kontrolörlerini Daire Başkanlığı'na dönüştürdüler. Sosyal Güvenlik Kurumu'nda Teftiş Kurulu daire başkanlığı düzeyine indirildi. Hükümet bunu aşama aşama hayata geçirecek" dedi.

-"İÇ DENETİM, TEFTİŞ KURULLARININ YERİNİ ALAMAZ"-

Devlet Denetim Elemanları Derneği (DENETDE) Genel Sekreteri İsmail Gülle, hükümetin Çevre ve Orman Bakanlığı'nın birleştirilmesi sırasında benzeri bir girişimde bulunarak, Teftiş Kurulu'nu kaldırmayı denediğini, ancak bu girişiminin başarıya ulaşmadığını anımsattı. Şimdi aynı şeyin Tarım ve Gıda Bakanlığı'nın kurulmasını öngören tasarıyla gündeme getirildiğine dikkat çeken DENETDE Genel Sekreteri İsmail Gülle, iç denetim sisteminin bugünkü teftiş mekanizmasının yerini alamayacağını vurguladı. Bunun AB Komisyonu'nun raporlarında da gündeme getirildiğini ifade eden İsmail Gülle, "AB'yle yapılan görüşmelerde, Türkiye'de iç denetimin yeterince uygulamaya geçirilemediği, dolayısıyla teftişin bugünkü fonksiyonlarını yerine getiremeyeceğine ilişkin eleştiriler dile getiriliyor" dedi.

-"İÇ DENETİM SİSTEMİ ÇALIŞMIYOR"-

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi Reformu'yla gündeme gelen iç denetim sisteminin henüz işlerlik kazanmadığını ifade eden Gülle, iç denetim eğitimlerinin bitmemesi ve raporlama esaslarının belirlenememesi nedeniyle sistemin çalışamadığını vurguladı. Gülle, iç denetim elemanı sayısının da henüz yeterli olmadığına dikkat çekti.

Teftiş Kurulları ve iç denetim mekanizmasının birbiriyle çatışan yapılar olmadığına işaret eden Gülle, "Aslında normal koşullarda bir çatışma yaşanmaması gerekiyor. Zaten iç denetime verilen yetki belli. Onlar yerinde denetim yapmakla mükellefler. Özellikle tahkikatı kapsamıyor" dedi.

-KAMU PAYI YÜZDE 50'NİN ALTINA İNDİRİLEN KİTLER DENETİM DIŞINA ÇIKIYOR-

Kamuda denetim birimi olarak çalışan yaklaşık 100 civarında kurum var. Yaklaşık 6 bin kişi bu kurumlarda çalışıyor. Özelleştirmeler sonrasında kapatılan teftiş kurulları dışında, son dönemde THY örneğinde olduğu gibi bazı KİT'lerin sermayedeki kamu payının yüzde 50'nin altına indirilmesi nedeniyle, Yüksek Denetleme Kurulu'nun TBMM adına KİT'leri denetlemesinin önüne geçilmiş bulunuyor.

(ANKA)

(HGS/HLY/BÜN)