Porsiyonlar Büyüyor, Obezite Artıyor: Sağlıklı Kalmanın Yolları

Büyük boy gazlı içecekler, aile boy burgerler, yemekle dolu tabaklar. Son 50 yılda dünyanın bazı bölgelerinde, porsiyon boyutları, obezite oranlarının yanı sıra büyüyor ve büyüyor.

Peki gıda endüstrisinin cazip ikramları karşısında, fazla yemeden nasıl sağlıklı kalabiliriz?

Porsiyon boyutları ABD'de dışarıda yemek yemenin popülerleşmesiyle mekanlar arasında rekabetin kızıştığı 1980'lerden itibaren belirgin biçimde arttı.

New York Üniversitesi'nden Dr Lisa Young, BBC'ye verdiği demeçte, "Bir makarnacı küçük bir porsiyon makarna satarken, bir diğeri daha büyük boyunu sunarsa, insanlar daha büyük boy sunana gitmek ister" diyor.

"Yiyecek aynı zamanda çok, çok ucuzdu. Ve yiyecek ucuz olduğunda, üretici açısından size iki katını verip biraz daha fazla ücret almak iki taraf için de kazançlı bir durum olur. Siz avantajlı bir alışveriş yaptığınızı düşünürken onlar daha fazla para kazanır" diye ekliyor.

Sao Paulo Üniversitesi'nden Dr Marle Alvarenga'ya gore bu eğilimler Brezilya gibi gelişmekte olan ülkelerde de görülüyor.

"Daha çok paketlenmiş ve işlenmiş gıdalarda böyle bir durum sözkonusu. Pirinç, fasulye ya da balık ve manyok unu gibi geleneksel yiyeceklerimizde daha büyük porsiyonlar görmüyorsunuz" diyor.

Dr Young'a göre bunun başlıca nedeni gıda sisteminin Amerikanlaşması.

"McDonald's ya da belirli şekerlemeler gibi Amerikan tarzı yiyecekler diğer ülkelere taşındıkça, boyutlar da büyümeye başlıyor. Ve ultra işlenmiş yiyecekler tüketip fazladan 500 kalori tüketiyorsunuz" diyor.

Porsiyon büyüdükçe daha mı çok tüketiyoruz?

Konuştuğumuz bir psikoloğa göre insanlara daha büyük porsiyon verildiğinde daha fazla yediklerine dair güçlü kanıtlar var. Bir analiz, porsiyon boyutu ikiye katlandığında insanların %35 daha fazla yediğini tahmin ediyor.

Avustralya'nın Sydney kentindeki New South Wales Üniversitesi'nden Prof Lenny Vartanian, "Bu sadece tabağını bitirme meselesi değil çünkü insanlar genellikle silip süpürmez ancak porsiyon büyüdükçe insanların toplamda yedikleri miktarın da arttığını biliyoruz" diyor.

Profesöre göre sorunun büyük bir kısmı, ne kadar yemenin doğru olduğunu anlamanın gerçekten zor olması çünkü vücudumuz her zaman güvenilir sinyaller vermiyor. Ve emin olmadığımızda porsiyonlar takip ettiğimiz bir gösterge.

"Genellikle kendimizi çok aç ya da çok tok hissettiğimiz durumlarda bulmayız; bu ikisi arasında bir yerde oluruz ve farklı yönlendirmelere açık haldeyizdir" diyor Prof Vartanian.

Küçük tabaklar kullanmak yardımcı olabilir mi?

Bir zamanlar tabak boyutunu küçültmenin kolay bir çözüm olabileceği düşünülüyordu. Bu, dolu bir tabağın daha az yiyecek alıp görsel bir illüzyon yaratacağı anlamına geliyor. Aynı miktarı daha küçük bir tabağa koyarsanız daha çok görünür, daha tok hissedebilir ve daha az yemeye meyilli olabilirsiniz.

Ancak bu teori araştırmalarla desteklenmiyor.

Prof Vartanian, "Tabak boyutunun tek başına insanların yiyecek tüketimi üzerinde bir etkisi yok; asıl önemli olan fazladan yiyeceğin mevcut olup olmadığı" diyor.

Yemeğim hemen kolayca ulaşılabilir durumda olması, insanların tabak büyüklüğünden bağımsız olarak daha fazla yiyecek alabilecekleri anlamına gelir.

Yapılması gereken ise, bir porsiyon servis etmek ve geri kalanını görüş alanı dışına kaldırmak. Profesör, "Ortadan kaldırın ki ikinci porsiyonu alma imkanınız olmasın" diyor.

Porsiyonlarınızı nasıl düzenlemelisiniz?

Uzmanlara göre insanların yapabileceği en önemli şey, açlık sinyallerine odaklanmak ve ne yediklerinin daha çok farkında olmak.

New York Üniversitesi'nden Dr Lisa Young, "İnsanlar tabaklarındakine dikkat etmiyor, açlıklarına odaklanmıyor. Tok olup olmadıklarına dikkat etmiyorlar" diyor.

Porsiyon algısında sapma da dikkat edilmesi gereken bir diğer konu. Daha büyük porsiyonların yaygınlaşması, insanların normal kabul ettiği miktarı değiştiriyor.

Yeme davranışı uzmanı Dr Marle Alvarenga, "Benim önerim dikkat etmek. Etikete bakın, boyutuna bakın. Endüstrinin pazarlama ve diğer yöntemlerle ne yaptığını anlamaya çalışın" diyor.

Atıştırmalık porsiyonları

Dr Young, "Elma ya da başka bir meyve gibi lifli doğal gıdalar tüketiyorsanız, paketli olmadığı için ne kadar yediğiniz o kadar önemli değil çünkü sağlıklıdır" diyor.

Ancak ambalajlı bir gıda alıyorsanız, standart porsiyonun ne olduğunu, örneğin bir pakette dört porsiyon gibi, size gösterir. Ürünü paketten çıkarmalı ve standart porsiyonu yediğiniz miktarla karşılaştırmalısınız.

"İnsanlar 'kahvaltı için sadece küçük bir kase gevrek yiyorum' der. Ama ne kadar yediklerini dökmelerini ve bunu ambalajdaki standart porsiyonla karşılaştırmalarını istediğinizde, üç katını tükettiklerini görürsünüz" diyor ve ekliyor:

"Standart porsiyonu dökün ve göz kararıyla bakın. Sonra 'tabağımda ya da kasemde kaç kap tüketiyorum?' diye sorun. Bu yardımcı olur."

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .