Eğitim Sen: "Ders Kitapları Toplumsal Cinsiyeti Üretmeye Devam Ediyor"

Eğitim Sen Genel Başkanı Zübeyde Kılıç, Merkez Kadın Sekreterliği'nin hazırladığı "Hayat Bilgisi Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Araştırması" konulu raporun sonuçlarını açıkladı ve "Ders kitapları geleneksel toplumsal cinsiyeti üretmeye devam etmektedir" dedi.

KESK'e bağlı Eğitim-Sen'in Genel Başkanı Kılıç, sendika genel merkezinde düzenlediği basın toplantısında, Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurumu Başkanlığı'nca onaylanmış 2009 Hayat Bilgisi ders kitaplarında yer alan görselleri inceleyerek, yetişkin ve çocuk karakterlerinin, toplumsal cinsiyete ilişkin ne tür rol modelleri sunduğunu ortaya koymayı amaçladıklarını belirtti.

1., 2. ve 3. sınıf Hayat Bilgisi ders kitapları baz alınan araştırmada, Hayat Bilgisi ders kitaplarındaki görsellere ait sayısal verilere göre, 2009 basımlı ilköğretim 1. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabında, resimlerde yer alan figürler açısından, toplam kız çocuk sayısı 165 iken, toplam erkek çocuk sayısı 253 oldu. Mekan paylaşımı açısından ise kız çocuğu 142, erkek çocuğu 232 defa ev dışında gösterildi.

2. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabında ise, resimlerde yer alan figürler açısından, toplam kız çocuk sayısı 198, toplam erkek çocuk sayısı 223 oldu. Mekan paylaşımı açısından da kız çocuğu 159, erkek çocuğu 193 kez ev dışında gösterildi.

-KADIN "ÖĞRETMEN VE ANNE", ERKEK "MÜDÜR, BABA, BİLİM İNSANI" ROLLERİNDE-

Araştırmada, söz konusu ders kitaplarında, rol paylaşımı açısından kadın, öğretmen, anne, hemşire, yaya, yolcu, doktor, eczacı, oyuncu, müşteri, laborant, mimar olarak gösterilirken, erkek, öğretmen, müdür, baba, şair, şoför, itfaiyeci, garson, müşteri, çiftçi, bilim insanı, doktor, polis, postacı, fırıncı, temizlikçi, hakim, tamirci, oyuncu, ayakkabıcı, pilot, kasap, halıcı mesleklerinde yer aldı.

-ERKEK ÇOCUKLAR BAĞIMSIZ VE ETKİN, KIZ ÇOCUKLAR EDİLGEN VE BAĞIMLI-

Kılıç, Hayat Bilgisi ders kitaplarındaki görsellerin incelenmesi sonucu elde edilen sayısal veriler doğrultusunda, genelde erkek yetişkin sayısının kadın yetişkin sayısından ve erkek çocuk sayısının kız çocuk sayısından fazla olduğunu dile getirdi.

Araştırma sonuçlarına göre, erkek çocuklar bağımsız ve etkin, kız çocukları ise edilgen ve bağımlı görülürken, meslek sahibi erkekler genellikle yönetici ve denetleyici konumunda yer aldı. Ayrıca, yetişkin kadınların büyük çoğunluğu anne ve eş rolünde, meslek sahibi kadınlar ise annelik rolünün devamı sayılan öğretmenlik, hemşirelik, hasta bakıcılığı gibi mesleklerde görüldü. Kız çocukları daha çok anne ve yetişkin kadınlarla birlikte okulda, evde ve civarında görülürken, erkek çocukları daha çok baba ve yetişkin erkeklerle birlikte dışarıda yer aldı.

-KIZ ÇOCUKLARI KABARIK ETEK VE ELBİSE GİYİYOR-

Araştırmada, söz konusu ders kitaplarında kız çocukları kabarık etek ve elbise ile erkek çocukları ise gömlek ve pantolonlu olarak tespit edildi. Pantolon giyen kız çocuğu figürü ise, bir ikiyi geçmedi. Ayrıca, okul kurallarına uymayanlara örnek olarak erkek çocuğu figürleri, kurallara uyan özellikle de görgü kuralları bölümünde kız çocuğu figürleri kullanıldı. Toplumsal kurallara uymayanlar (örneğin trafik kurallarına uymayan) bölümünde yine erkek çocuğu figürü kullanıldı. Okulda sınıf ve kulüp başkanları figürlerinde de genellikle erkek çocukları kullanıldı.

-HAYAL KURAN ERKEK ÇOCUĞU -

Araştırmaya göre, Hayat Bilgisi ders kitaplarında, Hayallerim başlıklı bölümde, hayal kuran, geleceğe ait planları olan erkek çocuğu oldu. Kamusal alanda bir meslek icra eden kadınlar, genellikle erkeklerin yardımcısı olarak tespit edildi ve bu söz konusu kitaplarda mahkemede hakimin yanında yazıcı olarak, laboratuarda teknisyenin yanında yardımcı gibi örneklerle yer aldı. Ayrıca dış mekanlarda yetişkin erkekler genelde bir meslek icra ederken, dış mekanlarda bulunan yetişkin kadınlar meslek icra etmeksizin belirlendi.

-EĞİTİM FAKÜLTELERİNDE "TOPLUMSAL CİNSİYET DERSİ" OKUTULMALI-

Ders kitapları aracılığıyla geleneksel cinsiyetçi bakış açısının yeniden üretildiğini öne süren Kılıç, Milli Eğitim Bakanı Nimet Çubukçu'nun cinsiyet ayrımcılığı konusunda hassasiyetini ve ders kitaplarındaki ayrımcı öğelerin kaldırılması için çalışma yapacağını hatırlatarak, "Yeni eğitim öğretim yılına da cinsiyetçi öğelerle dolu materyallerle başladık. Eğitim sürecinde toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldıracak uygulamalar mutlaka ortaya konmalıdır" dedi.

Kılıç ayrıca, Eğitim fakültelerinde "Toplumsal Cinsiyet" dersinin okutulmasını ve zorunlu olmasını dile getirerek şu önerilerde bulundu:

- Ders kitapları hazırlanırken, kadın anne ve eş rolünden çıkarılmalı.

- Kadın evinden çıkarılmalı daha çok kamusal alanla yer almalı.

- Özellikle kız çocuklarına cesaret verici başarı örnekleri yer almalı,

-Kız ve erkek çocuklarının hayal güçlerini geliştirici, özgür bireyler olabilmeleri için geniş bir etkinlik yelpazesi sunulmalı

-Erkekler, kamusal alanın dışında, ev içinde her bakımdan iş birliği yapan erkek figürüne eşitlenmeli.

-Hizmet içi eğitimlerine dahil edilen, "Toplumsal Cinsiyet Eğitimleri" bütün öğretmenler için zorunlu olmalı.

-Kitap inceleme komisyonlarında sendika ve sivil toplum kuruluşu temsilcileri bulunmalı. (ANKA)

(NR/BÜN)