Doktorun hasta seçme hakkı var mı?

Sağlık sistemi içerisinde hasta ve hekim ilişkisini düzenleyen çeşitli yönetmelikler, etik ilkeler ve kanuni düzenlemeler bulunur. Bu düzenlemeler, hem doktorların mesleki özgürlüğünü hem de hastaların sağlık hizmetine erişim hakkını güvence altına almayı hedefler. Doktorun hasta seçme hakkı var mı?

HASTA SEÇME HAKKI NE DEMEK?

Hasta seçme hakkı, bir hekimin kendi iradesiyle belirli hastaları kabul etmesi veya reddetmesi anlamına gelir. Ancak bu durum, kamu sağlığı ve insan hayatı söz konusu olduğunda sınırlı bir çerçevede mümkündür. Özellikle acil servislerde, yoğun bakım ünitelerinde veya hayati risk taşıyan durumlarda doktorun hastayı reddetmesi mümkün değildir.

TÜRKİYE'DE YASAL ÇERÇEVE

Türkiye'de sağlık hizmetleri Anayasa ile güvence altına alınmıştır. Sağlık Bakanlığı ve Tabip Odaları tarafından belirlenen kurallar çerçevesinde, doktorların görev ve sorumlulukları net olarak tanımlanmıştır. Acil durumlarda veya kamuya ait sağlık kuruluşlarında çalışan hekimler, hiçbir gerekçeyle hastayı geri çeviremez. Ancak özel sağlık kurumlarında ve serbest çalışan hekimlerde bu durum biraz daha farklıdır.

ÖZEL MUAYENEHANE VE HASTANELERDE DURUM

Özel sektörde çalışan doktorlar, kendi çalışma prensipleri doğrultusunda hasta kabul etme konusunda daha geniş bir serbestliğe sahiptir. Örneğin, kapasite doluluğu, uzmanlık alanı dışında bir rahatsızlık olması ya da daha önceki tedavi sürecinde yaşanan sorunlar nedeniyle doktor hastayı kabul etmeyebilir. Yine de bu reddetme hakkı, hastanın sağlığını riske atmamalı ve acil durumlarla çelişmemelidir.

ACİL DURUMLARDA HASTA REDDEDİLEMEZ

Sağlık sisteminin en temel ilkelerinden biri, acil yardım gerektiren durumlarda hastaların hiçbir şart altında reddedilmemesidir. Kalp krizi, trafik kazası, felç ya da ani gelişen hayati risk taşıyan hastalıklarda doktorların öncelikli görevi, hastanın yaşamını kurtarmaktır. Bu noktada hekimlerin hasta seçme hakkı devre dışı kalır.

ETİK İLKELER VE HEKİMİN SORUMLULUĞU

Tıp etiği, hasta ve doktor arasındaki güven ilişkisinin temelini oluşturur. Hekimler, meslek yemini gereği hastalara zarar vermemek ve onları tedavi etmekle yükümlüdür. Hasta seçme hakkı, etik açıdan tartışmalı bir noktadır. Çünkü bir hekim, kişisel tercihleri nedeniyle hastayı reddettiğinde bu durum, hasta açısından mağduriyet yaratabilir. Bu yüzden hekimlerin kararları, mesleki etik ilkelerle uyumlu olmalıdır.

HASTANIN DA DOKTOR SEÇME HAKKI VAR

Sağlık sisteminde yalnızca doktorların değil, hastaların da seçim hakkı bulunur. Özellikle özel hastanelerde veya muayenehanelerde hastalar, kendilerine uygun gördükleri doktordan hizmet alabilir. Kamu hastanelerinde de Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden doktor seçme hakkı hastalara tanınmıştır. Bu karşılıklı tercih mekanizması, hasta-doktor ilişkisini daha sağlıklı bir zemine oturtur.

ULUSLARARASI UYGULAMALAR

Dünyada da benzer şekilde doktorların hasta seçme hakkı sınırlı bir alanda mümkündür. Örneğin, ABD ve Avrupa ülkelerinde özel muayenehanelerde doktorlar, hasta kabul etmeme hakkına sahiptir. Ancak kamu sağlık sisteminde görev yapan hekimler, acil ve zorunlu hallerde tüm hastaları tedavi etmek zorundadır. Bu durum, evrensel sağlık hizmeti ilkeleriyle paraleldir.

HASTA REDDİ DURUMUNDA NE YAPILIR?

Bir hasta, doktor tarafından kabul edilmediğinde öncelikle gerekçeyi öğrenme hakkına sahiptir. Eğer reddetme sebebi geçerli değilse veya mağduriyet doğuruyorsa, hasta hukuki yollara başvurabilir. Sağlık Bakanlığı'nın hasta hakları birimleri ve hasta hakları kurulları, bu şikayetleri değerlendirmektedir. Ayrıca Tabip Odaları da hekimlerin meslek etiğine aykırı hareket edip etmediğini denetleme yetkisine sahiptir.

DOKTORUN HASTA SEÇME HAKKI SINIRLI

Doktorların hasta seçme hakkı tamamen serbest değildir. Kamu hastanelerinde ve acil durumlarda hiçbir şekilde hasta reddi söz konusu olamaz. Ancak özel sektörde, belli koşullar altında doktorlar hasta kabul etmeme hakkına sahiptir. Bu noktada hem hukuki düzenlemeler hem de etik ilkeler dikkate alınır.

Sağlık hizmetlerinde asıl amaç, hastaların mağdur olmaması ve toplum sağlığının korunmasıdır. Dolayısıyla hasta ve doktor hakları arasındaki denge, hem bireysel hem de toplumsal sağlık açısından büyük önem taşır.