Cumhurbaşkanı Erdoğan'a Erivan daveti

Avrupa ülkeleri arasında stratejik yakınlık, iş birliği, diyalog ve koordinasyon amacıyla oluşturulan Avrupa Siyasi Topluluğu (AST) toplantısına Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da davet edildi.

Toplantı, 4 Mayıs'ta Ermenistan'ın başkenti Erivan'da yapılacak.

Sloganı, "Geleceği İnşa Etmek: Avrupa'da Birlik ve İstikrar" olarak belirlenen toplantıya Avrupa Birliği (AB) Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan başkanlık edecek.

Dünyanın derin bir jeopolitik değişimden geçtiği bir dönemde yapılacak toplantının konu başlıkları demokratik dayanıklılığı artırmak, bağlantısallığı geliştirmek, ekonomik ve enerji güvenliğini güçlendirmek olarak belirlendi.

Türkiye, AST'nin 6 Ekim 2022'de Çekya'nın başkenti Prag'da yapılan ilk toplantısına katıldı.

Erdoğan, 7 Kasım 2024'te Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de ve 16 Mayıs 2025'te Arnavutluk'un başkenti Tiran'da yapılan toplantılarda da yer aldı.

Fakat 2023'te İspanya ve Moldova'da, 2024'te İngiltere'de ve 2025'te Danimarka düzenlenen toplantılara davetli olmasına rağmen katılmadı.

Erdoğan'ın Erivan'daki toplantıya katılıp katılmayacağı konusunda Türkiye'den henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Bir AB yetkilisi ise, "Erdoğan'ın katılıp katılmayacağını söylemek için henüz erken. Katılımcılar listesi henüz nihai halini almadı. Katılım durumu önümüzdeki günlerde netlik kazanacak" dedi.

Erdoğan, Erivan'daki zirveye katılmazsa Türkiye temsil edilmeyecek.

Kurallar gereği toplantıya sadece devlet ve hükümet başkanları katılabiliyor.

Bakanlar düzeyinde ya da daha düşük seviyede temsil kabul edilmiyor.

Toplantı, Türkiye ile Ermenistan arasında ilişkilerin normalleştirilmesine ilişkin adımların atıldığı bir döneme denk gelmesiyle dikkat çekiyor.

İki ülke arasında tam bir normalleşmeyi destekleyen AB, "Ermenistan-Türkiye normalleşme sürecindeki bu istikrarlı ivmenin, bölgede yerleşmekte olan daha geniş kapsamlı olumlu dinamikleri yansıttığı" görüşünde.

AB'ye göre bu dinamikler, kalıcı barış ve istikrar için hayati önem taşıyor.

Kimler davetli?

AST toplantısı için 48 ülkenin devlet ve hükümet başkanlarına davetiye gönderildi.

AB üyesi 27 ülkenin tamamının katılmasının beklendiği toplantıda Ermenistan ev sahibi sıfatıyla yer alacak.

Türkiye'nin yanı sıra Arnavutluk, Andorra, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Gürcistan, İngiltere, İsviçre, İzlanda, Karadağ, Kosova, Kuzey Makedonya, Liechtenstein, Moldova, Monaco, Norveç, San Marino, Sırbistan ve Ukrayna da toplantıya davetli.

Bu seferki toplantının en dikkat çeken özelliği ise ilk kez Avrupa kıtasında yer almayan bir ülkenin liderinin de davet edilmesi.

Son dönemde ABD'yle ilişkiler ve uluslararası düzene ilişkin çıkışlarıyla dikkat çeken Kanada Başbakanı Mark Carney katılımcılar arasında yer alacak.

Costa, Carney'nin davet edildiğini duyuran sosyal medya mesajında, "Avrupa ve Kanada, sadece benzer görüşlere sahip ortaklardan ibaret değildir; birlikte barışı, ortak refahı ve çok taraflılığı savunmak için küresel bir ittifak kuruyoruz" ifadelerini kullandı.

Rusya ve Belarus ise mevcut konjonktür gereği dışlanmış durumda.

AST neden oluşturuldu?

AST, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un inisiyatifiyle 2022'de oluşturuldu.

Aslında temeli 1989'da dönemin Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterand'ın "konfederal Avrupa" önerisine dayanıyor.

AST, AB'nin genişleme hevesinin en düşük, üye olmaya hevesli ülke sayısının ise yüksek seviyede olduğu bir dönemde devreye sokuldu.

Genişleme sürecinde olan ülkelerin üyeliği beklerken AB'den uzaklaşmalarını önlemek bu platformun oluşturulmasının ardında yatan öncelikli nedenler arasındaydı.

AST, AB üyeliğinden bağımsız olarak düşünülen bir proje.

AB hedefini, değerlerini ve ilkelerini paylaşan demokratik ülkelerle tüm tarafların çıkarına olan alanlarda daha derin işbirliği, diyalog ve koordinasyonu amaçlıyor.

Siyaset, güvenlik, göç, enerji, ulaştırma, yatırım, kişilerin serbest dolaşımı gibi konular AST'de ele alınan başlıklar arasında yer alıyor.

AST, geniş bir coğrafyada liderlerin çeşitli konularda görüş alışverişinde bulunmalarına olanak sağlayan, zincirleme temas imkanı veren gayriresmi nitelikli bir platform olmasıyla öne çıkıyor.

AB liderlerinin sık ve düzenli olarak birbirlerini görmelerine rağmen diğer ülkelerin liderleri için böyle bir durumun söz konusu olmaması AST'ye "stratejik bir buluşma" boyutu da katıyor.

Katılımcıların çok fazla olması ve bazı ülkeler arasında ciddi sorunlar bulunması AST'nin kurumsal çerçevesinin esnek olmasını zorunlu kılıyor.

AST'nin benzer nitelikli örgüt ve platformlarla örtüşmemesi için özel çaba harcanıyor.

Strasbourg merkezli Avrupa Konseyi (AK) ve Viyana merkezli Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), Avrupa ülkelerini aynı çatıda toplayan bir yapıya sahip.

AST'nin bu örgütlerin etkili olmadığı alanlarda etkin olmasına çalışılıyor.

AB, toplantının kendi patronajı altında düzenlendiği imajı yaratmamak ve her katılımcının eşit olduğunu hissettirmek için başından bu yana yoğun çaba harcadı.

AST toplantıları yılda iki kez yapılıyor.

Rotasyon sistemiyle düzenlenen toplantı için bir kez AB ülkesi, bir kez da AB üyesi olmayan bir ülke seçiliyor.

AST'nin Erivan'dan sonraki toplantısı Kasım 2026'da İrlanda'da yapılacak.