Bu Belgeler Çok Konuşulacak

Yunanistan'a giden İzmir Büyükşehir Belediyesi araştırma ekibi, kentin 19. yüzyıldaki ticari yaşamı, Yunan işgali ve mübadeleye ilişkin çok önemli belgelerle döndü.

İzmir Büyükşehir Belediyesi Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM), bir ilke daha imza attı ve Yunanistan'da tarihin tozlu raflarında kalmış İzmir'in tarihine ilişkin belge ve bilgileri İzmir'e getirdi. 16-23 Ekim 2007 tarihleri arasında Yunanistan'a giderek Atina'daki Küçük Asya Araştırmaları Merkezi ve Nea Smyrna'da (Yeni İzmir) bulunan bilgi-belge toplama merkezinde araştırma yapan araştırma ekibi, İzmir'in tarihi ile ilgili çok önemli belge, harita ve fotoğraflara ulaştı.

Yrd.Doç.Dr. Oktay Gökdemir başkanlığındaki ekibin İzmir'e getirdiği belgeler arasında özellikle Kurtuluş Savaşı sonrasındaki "mübadele" ile ilgili İzmir'den Yunanistan'a göç eden mübadillerin anlattığı öykülerin yer aldığı kitaplar ve notlar ile 1870'lere kadar uzanan tarihi gazete örnekleri yer alıyor. Uzmanlar, söz konusu belgelerin İzmir'in eski kent yaşamına ışık tutacağını söylüyor.

Çok önemli belge ve kitaplara ulaştıklarını anlatan Yrd.Doç.Dr. Oktay Gökdemir, Atina'da bulunan Nea Smyrna'nın İzmir'den göç eden Rumlar tarafından kurulduğunu hatırlatarak, "Atina'daki çalışmalarımız sırasında bize çok yardımcı oldular. Hem Yeni Asya Araştırmaları Merkezi'nde hem de Yeni İzmir'deki (Nea Smyrna) belge-bilgi toplama merkezinde çok ayrıntılı araştırma yapma ve belgelerin örneklerini, kitapları buraya getirme şansı bulduk" dedi.

Araştırmaları sırasında, İzmir'den giden Rumlar'ın anlattıklarının yer aldığı belgeleri incelediklerini anlatan Gökdemir, şöyle konuştu: "1919-1922 yıllarına ilişkin Yunanca ve Fransızca kaynaklara ulaştık. Yunanistan'ın İzmir'i işgali ve büyük İzmir yangınına dair çeşitli fotoğraflar, çalışmalar bulduk, bunların örneklerini İzmir'e getirdik. Ayrıca 19. yüzyıldan itibaren İzmir'de yayımlanan Yunanca ve Fransızca gazeteleri inceleyerek o dönem hakkında ayrıntılı bilgilere ulaşma fırsatı yakaladık."

Yrd. Doç.Dr. Oktay Gökdemir, kendilerine Atina'daki çalışmaları sırasında yardımcı olan ve çok sayıda belge örneğini İzmir'e getirmelerine imkan sağlayan Küçük Asya Araştırmaları Merkezi'nden bir ekibin de Nisan aylarında İzmir'e gelmesi için davette bulunduklarını söyledi. Türkiye'de ilk kez bu kadar çok ve geniş Yunanca tarihi belge ve çalışmanın İzmir'e APİKAM tarafından kazandırıldığını söyleyen Gökdemir, hedeflerinin önemli uluslararası araştırma merkezlerinden biri olmak olduğunu ifade etti.

Kurtuluş Savaşı dönemi ve hemen sonrasında yazılan hepsi de Yunan tezlerini savunan bazı kitaplar da İzmir'e kazandırıldı. Çoğu Fransızca olan kitaplar arasında Antoniades'in yazdığı "Bir Uygarlığın Sonu ve İzmir'in Ölümü", Dourmoussis'in kaleme aldığı "1923 Sonrası Mübadele / Tarihi Gerçekler Üzerine Dram", Michael Llewellyn Smith tarafından yazılan "Küçük Asya'daki Yunanistan (1919-1923)", Mariorie Housepian Doblein'in yazdığı "Smyrna 1922 - Şehrin Yok edilişi" gibi eski kitaplar da bulunuyor. Ayrıca

mübadiller ile 1930 - 1969 yılları arasında yapılan görüşmelerde anlatılanların yer aldığı yaklaşık 800 sayfalık metinler de İzmir'e getirildi. Kitapların İzmir'e kazandırılması, araştırmacılara kaynak sağlanması ve o döneme ait Yunan tezleri ve uluslararası bakış açısının ortaya konması açısından önem kazanıyor. Ayrıca National Geographic Dergisi'nin Kasım 1925 sayısında özel olarak yer verdiği "1922 İzmir Yangını" eki ve CD'si de, İzmir'e getirilen önemli tarihi belgeler arasında görülüyor.

(YK-HO-Y)