Anksiyete bozukluğu nedir? Anksiyete ne demek? Anksiyete bozukluğu (Kaygı bozukluğu) tanısı, tedavisi ve çeşitleri!

Anksiyete veya endişe; hoş olmayan bir iç çatışma durumu ile karakterize edilen, sıklıkla ileri geri ilerleme gibi sinirsel davranışların eşlik ettiği bir duygu. Peki Anksiyete bozukluğu nedir, ne demek, ne anlama geliyor? Anksiyete bozukluğu belirtileri ve tedavisi nedir?

ANKSİYETE NEDİR?

Anksiyete veya endişe; hoş olmayan bir iç çatışma durumu ile karakterize edilen, sıklıkla ileri geri ilerleme gibi sinirsel davranışların eşlik ettiği bir duygu. Bu durum, beklenen olaylar karşısında öznel olarak hoş olmayan dehşet duygularıdır.

Anksiyete, genellikle subjektif olarak tehditkar olarak görülen bir duruma aşırı tepki olarak genelleştirilmiş ve odaklanmamış bir huzursuzluk ve endişe hissidir. Anksiyeteye genellikle kas gerginliği, huzursuzluk, yorgunluk ve konsantrasyon problemleri eşlik eder. Anksiyete, algılanan bir ani tehdit cevabı olan korku ile yakından ilişkilidir; anksiyete gelecekteki tehdit beklentisini içerir. Anksiyeteyle karşılaşan insanlar onlara karşı geçmişte kaygı uyandıran durumlardan kaçınabilir.

Anksiyete, canlıların dış ortama uyum çabasında koruyucu bir tepkidir. Denetim dışına çıkıp bireyin işlevselliğini aksattığında anksiyete bozuklukları adı altında incelenirler. Terleme, titreme, çarpıntı gibi bedensel belirtileri görülebilir. Başına kötü bir şey geleceğini düşünme, rezil olmaktan veya komik duruma düşmekten korkma gibi bilişsel (düşünsel), fakat çoğu kez nedeni belirsiz, tanımlanamayan bir gerginlik durumudur.

Anksiyete, genelde kavramsal, somatik, duygusal ve davranışsal bileşenlere sahip olmak biçiminde tanımlanır (Seligman, Walker & Rosenhan, 2001). Kan basıncı ve kalp atışının artması, terleme, ana kas gruplarına ani kan akışının hücum etmesi nedeniyle kaslarda gerginlik, bağışıklık ve sindirim sistemi fonksiyonlarının yavaşlaması gibi fiziksel etkileri vardır. Bunlara ek olarak mide bulantısı, el ve ayaklarda soğukluk, titreme, üşüme hissedilir.

Duygusal açıdan ise korku ve panik hissine neden olur. Kişi her şeyi olabilecek en olumsuz yönüyle ele alır, moral seviyesi en alt düzeydedir. Davranışsal olarak ise birey, anksiyetenin kaynağından kaçma eğilimi gösterir. Yine de anksiyeteden sadece patolojik bir durummuş gibi bahsetmek yanlış olur. Bu his, korku, kızgınlık, üzüntü ve mutluluk gibi duygularla beraber gelen, insanların hayatta kalmasıyla bağlantılı temel duygulanımlardan birisidir.

Her insan zaman zaman herhangi bir hastalık belirtisi olmaksızın yaşamın olağan bir parçası olarak anksiyete yaşayabilir. Ancak yaşanan anksiyete bazen bedensel ya da psikiyatrik bir hastalığın belirtisi olarak ortaya çıkabilmektedir.

ANKSİYETE BOZUKLUĞU NEDİR?

Anksiyete bozukluğu ya da kaygı bozukluğu kişinin işlevselliğini olumsuz yönde etkileyen çeşitli korku, kaygı veya anksiyete bozukluklarına verilen genel kapsamlı bir addır. Bu tür bozuklukların toplumun %18'ini etkilediğine inanılmaktadır.

ANKSİYETE BOZUKLUĞU TANISI

Anksiyete aslında herkesin zaman zaman hissettiği normal ve yaygın bir duygudur. Anksiyete ancak kişinin günlük hayatındaki işlevselliğini olumsuz yönde etkilemeye başladığı zaman sorun olarak kabul edilir. Anksiyetenin tanısı için aşağıdaki ölçütler kullanılabilir.

- Kişinin anksiyeteden dolayı meslek ve aile yaşamında güçlüklerle karşılaşması

- Arkadaş, komşu, tanıdık ve aile üyeleri ile olan ilişkilerde sorunlara yol açması

- Günün büyük bir bölümünde kişinin aklını meşgul etmesi

- Kişinin korku ve kaygılarını kontrol altında bulundurmakta güçlük çekmesi

- Bu durumun en az 6 aydır devam etmekte olması

ANKSİYETE BOZUKLUĞU ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Anksiyete birden fazla biçimde ortaya çıkabilmektedir. Bunlardan bazıları şunlardır:

- Panik bozukluğu ve agorafobi

- Yaygın anksiyete bozukluğu

- Özgül fobiler

- Sosyal fobi

- Obsesif kompulsif bozukluk

- Posttravmatik (travma sonrası) stres bozukluğu

- Agorafobi olmadan panik bozukluğu

- Agorafobi ile birlikte panik bozukluğu

- Genel tıbbi bir duruma bağlı anksiyete bozukluğu

- Madde kullanımının yol açtığı anksiyete bozukluğu

- Başka türlü adlandırılamayan anksiyete bozukluğu

ANKSİYETE BOZUKLUĞU TEDAVİSİ

Anksiyete bozuklukları ilaç tedavisi veya psikoterapi ile tedavi edilirler. Kullanılan ilaçlar arasında sertralin, sitalopram, fluoksetin, paroksetin ve fluvoksamin gibi selektif serotonin gerialım inhibitörleri veya alprazolam, clonazepam ve diazepam gibi anksiyolitik ilaçlar vardır. Anksiyete için en yaygın kullanılan psikoterapi yöntemi kognitif ve davranış terapisidir.

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU NEDİR?

Yaygın anksiyete bozukluğu (İngilizce: Generalized Anxiety Disorder veya GAD), bir anksiyete bozukluğudur. Ancak diğer anksiyete bozukluklarından farklı olarak kişinin belirli durum veya konudan dolayı endişe duymasından ziyade çok çeşitli sayıda konu ve nedenlerden dolayı duyduğu yaygın, kronik ve uzun vadeli bir anksiyete durumudur.

Anksiyete aslında herkesin yaşamında karşılaştığı normal bir duygudur. Bir sınavdan önce heyecanlanmak, tehlikeli bir yolda araba kullanmaktan endişe duymak normal bir durumdur. Normal anksiyete insanların gelecekteki sorunları önceden tahmin ederek daha iyi hazırlık yapmasına yardımcı olur. Ancak anksiyetenin kişinin yaşamına egemen olması ve kişinin kontrolünden çıkması durumunda anksiyete bozukluğundan söz edilebilir. Yaygın anksiyete bozukluğundan etkilenen kişilerde kaygı ve endişe günün çok büyük bir kısmını kapsayabilir. Mesleki ve ailesel sorunlar ortaya çıkar. Kişinin gündelik işlevlerini yerine getirmesi zorlaşır.

Yararlı olduğu ortaya çıkan ilaçlar arasında duloksetinin, pregabalin, venlafaksin ve essitalopram yer alır.

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU BELİRTİLERİ NELERDİR?

Aşağidaki 6 koşuldan en az 3 tanesinin 6 ay veya daha uzun bir süre boyunca bir kişide geçerli olması halinde yaygın anksiyete bozukluğu tanısı yapılabilir:

- Yorgunluk, halsizlik

- Konsantrasyon güçlüğü, geç algılama

- Sürekli olarak kaygı duyma

- Kas gerginliği

- Kolayca sinirlenme veya öfke duyma

- Uyku bozuklukları, kâbus görme veya görme korkusu

Bu koşulların yanı sıra hastalarda kolayca irkilme, ağız kuruması, görme bozuklukları, kulaklarda uğuldama, kalp çırpıntısı, sıkça idrar yapma, bağırsak hareketlerinde bozukluk gibi belirtiler de görülebilir.