AEVA'dan Avustralya'da elektrikli araçlara yol kullanıcı ücreti çağrısı

Avustralya Elektrikli Araç Birliği (AEVA), ülkede yol kullanıcı ücreti uygulanması çağrısını yineledi; ancak mevcut akaryakıt vergisinin kaldırılmasını istemiyor. Birlik, elektrikli araçların mesafe başına ücretlendirilmesini, benzinli ve dizel araçların ise hem bu yeni ücrete hem de mevcut akaryakıt vergisine tabi olmasını savunuyor.

AEVA daha önce tüm araçları kapsayacak, akaryakıt vergisinin yerini alacak kütle ve mesafeye dayalı bir yol kullanıcı ücreti önermişti. Şimdi ise bu ücretin akaryakıt vergisiyle birlikte var olmasını istiyor.

Gönüllüler tarafından yürütülen kar amacı gütmeyen kuruluş, yol kullanıcı ücretinin 10 yıla yayılarak kademeli şekilde getirilmesini ve ton-kilometre başına 3 sente ulaşmasını ya da yalnızca 2021'den sonra üretilen araçlara uygulanmasını öneriyor. Ücretin tüm eyalet ve bölgelerde, brüt araç ağırlığı 4,5 tonun altındaki tüm karayolu araçlarına uygulanması, zamanla ağır araçlara da yayılması isteniyor.

Örnek olarak, 2,2 tonluk dizel bir pikap veya elektrikli SUV yılda 13.000 km yaparsa yıllık yol kullanıcı ücreti 858 dolar olur. AEVA, kütleyi hesaba katan bu sistemin daha hafif ve verimli araçları teşvik edeceğini, benzinli ve dizel araçların akaryakıt vergisine tabi kalmasının da etkili bir kirlilik vergisi işlevi göreceğini belirtiyor.

AEVA politika koordinatörü Dr Chris Jones, aynı ağırlıktaki iki araç aynı mesafeyi gidiyorsa aynı yol kullanıcı ücretini ödemesinin adil olduğunu, ancak benzin veya dizel yakan araçların kirlilik maliyetini de ödemesi gerektiğini söylüyor. Akaryakıt vergisi benzin ve dizelde yaklaşık litre başına 53 sent; 2023-24'te 25 milyar dolar gelir sağladı. Ancak bu gelirin tamamı yollara gitmiyor; aynı yıl tüm hükümet düzeylerince yol altyapısına 44 milyar dolardan fazla harcandı. Benzinden alınan akaryakıt vergisi geliri 2009'dan bu yana yılda yaklaşık 200 milyon dolar azaldı; bu düşüş dizel satışlarından gelen artışla dengelendi.

Dr Jones, New South Wales hükümetinin 2027'de uygulanacak ve yalnızca elektrikli araçları kapsayan, araç kütlesini dikkate almayan yol kullanıcı ücretini eleştirdi. Ona göre NSW modeli, bir elektrikli aracın kilometre başına geleneksel benzinli hibritten daha fazla ödemesi anlamına geliyor. Ayrıca elektrikli motosiklet, altyapıya etkisi yok denecek kadar azken 3 tonluk elektrikli SUV ile aynı ücreti ödeyecek.

Avustralya'da elektrikli araçlar pazar payında zirveye ulaştı: yıl başından bu yana 154.304 elektrikli araç teslim edildi ve bu, 2026'da yeni araç pazarının yüzde 18'ine denk geliyor. Ağustos'ta elektrikli araçlar ilk kez diğer tüm güç aktarma türlerinden daha fazla satıldı; toplam pazar payı yüzde 24,9 oldu.

Avustralya hükümeti, Victoria'nın planının 2023'te Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilmesinin ardından yol kullanıcı ücreti üzerinde çalışıyordu. Mayıs'ta yapılması beklenen duyuru, rekor yakıt fiyatları ve artan elektrikli araç satışları nedeniyle ertelendi. Ulaştırma Bakanı Catherine King, federal hükümetin elektrikli araç kullanımını caydırmak istemediğini söyledi. Ücretin ne zaman duyurulacağı belirsiz; 2028'de başlatılmasının planlandığı bildiriliyor.

Dr Jones, bunun geleceğini bildiklerini, son 10 yılda hem tartışmaya öncülük ettiklerini hem de adil bir uygulama için savunuculuk yaptıklarını belirterek, bedava yolculuk peşinde olmadıklarını, ancak elektrikli araç benimsemesini teşvik eden ve daha iyi araç seçimlerini yönlendiren bir politika istediklerini söyledi.

Daha önceki eyalet planları, özellikle Victoria'nın kaldırılan ücreti, şarj edilebilir hibrit araç sahiplerini caydırdığı için eleştirilmişti; çünkü bu araçlar hem yol kullanıcı ücretine hem akaryakıt vergisine tabi olacaktı. Kilometre bildirimi konusunda da eleştiriler vardı. AEVA, altı aylık veya yıllık kilometre sayacı okuması, satış anında ek okumalar ve tutarsızlıkları belirlemek için yol kenarı kontrolleri yapılmasını istiyor.

Hükümet verilerine göre Avustralya'da 22 milyon motorlu araç var; bunların 16 milyonu otomobil ve SUV. Ülkede 476.000 km asfalt yol bulunuyor. İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, yol kullanıcı ücretinin zamanı geldiğinde geleceğini söyledi. Bowen, ücretin doğru ve dikkatli şekilde, zamanlaması da gözetilerek yapılması gerektiğini, bunun büyük bir girişim olduğunu ve gereksiz yere aceleye getirilmemesi gerektiğini belirtti. Hazine Bakanı ile aynı görüşte olduklarını, bu yüzden Mayıs 2026 bütçesinde yer almadığını, daha fazla çalışma gerektiğini söyledi.

Bowen, Ağustos başında National Press Club'da yaptığı konuşmada ücretin ancak doğru olduğunda uygulanacağını söyledi. Elektrikli araç sektöründe hiç kimsenin ücrete karşı çıkmadığını, herkesin doğru yapın dediğini aktardı. İyi planlanması, tasarımların doğru yapılması ve zamanı gelince Avustralya'nın ulaşım devriminin önemli parçası olması gerektiğini belirtti. Bu devrimin, Canberra'da ve Parlamento'da bazılarının istemesine rağmen geri döndürülemeyeceğini, çünkü Avustralya halkının bu yolda ilerlediğini söyledi. Ücretin işlemesi gerektiğini ve devlet ile federal hükümet gelirleri üzerindeki etkilerin uzun vadeli ve makul biçimde tartışılması gerektiğini ekledi. Önemli olanın olduğunu, ama doğru yapılması ve doğru yapmayı tehdit edecek şekilde aceleye getirilmemesi gerektiğini vurguladı.