Türkiye’nin en önemli ihracat partnerlerinden biri Kuzey Irak’tır. Özellikle Erbil şehrinde gelişen pazar Irak’ı Almanya’dan sonra ikinci büyük ihracat partnerimiz haline getirmiştir. TÜİK verilerine göre Irak ile ihracatımız aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir.

Yapılan ticaretin önemli bir bölümü kargo şirketleri üzerinden gerçekleştirilmektedir. Buna göre kargo şirketlerinde alıcılar hesap açmakta, daha sonra hesap bakiyesini gösteren bir cüzdan elde etmektedir. Bu cüzdan elde edildikten sonra alıcılar Türkiye’deki satıcılarla iletişime geçmekte ve satın almak istedikleri mallara ilişkin sipraiş vermektedir. Alınan sipariş kargo şirketinin hesap cüzdanı ibrazı ve telefon teyidi ile güvenli bir ödeme aracına bağlandıktan sonra sevk edilir. Sevkiyat malın kargo şirketine tesliminden ibarettir. Fatura kargo şirketine kesilir. Doğal olarak tahsilat da kargo şirketinden yapılır.

Kargo şirketlerinin sunduğu hizmet yeni bir ödeme aracının geliştirilmesi şeklindedir. Yukarıda bahsettiğimiz iş modeli bilinen uluslararası ödeme biçimlerine alternatif olarak gelişmiş ve kabul görmüştür. Geniş kabul görmesinde güven ve ihracat tahsilatlarının karmaşıklığı yanında basit bir yöntem sunulmuş olması etkilidir.

Bu iş modeli suistimale açıktır. Keza bu hafta içinde polis bir operasyonla bazı kargo şirketlerinin şüpheli işlemlerine yönelik gözaltılar gerçekleştirmiş ve dökümanlara el koymuştur. Kargo şirketleri bu yolla ihracat gerçekleştirmekte ve KDV iadelerinden yararlanmaktadır. Bunun yanında taşıma hizmetini de sunarak gelir elde etmektedir. Başkaca komisyonlarında alınmasına imkan veren bir sistem mevcuttur. 

Bu iş modeli gayet başarılıdır. Gerek piyasa, gerek alıcılar, gerekse kargo şirketleri modelin tarafları olarak istifade etmektedir. KDV istisnası ile ilgili her satıcının bilgisi olmaması ve ihracat yapan firmalara sunulan uygun finansman imkanları ve diğer teşviklerden bihaber olunması müstesna ki çoğu KOBİ’miz malın nasıl satıldığı ile değil satıldığı ile ilgilidir. Bu iş modeli madem faydalıdır bankalar tarafından geliştirilerek uygulamaya konabilir. Bu şimdilik Erbil özelinde gerçekleştirilebilir. Türkiye’deki bankaların bir bölümünün Erbil şubeleri bulunması bunu mümkün kılar. Şöyle; alıcılar bankanın Erbil şubesine gider para yatırırlar. Daha sonra elde ettikleri banka cüzdanının ibrazı ile satıcıya sipariş verirler. Satıcı hesap ile ilgili teyidi aynı bankanın Türkiye’deki şubesinden teyit edip bloke ettirdikten sonra teslimatı gerçekleştirir.

Bu aşamadan sonra tek problem Erbil şubelerde biriken tutarları Türkiye’ye transfer etmeye kalır ki Irak hükümeti para çıkışlarına izin vermemektedir. Buna karşılık Türkiye’den Irak’a yapılan petrol gibi mallara ilişkin ödemeler Irak’taki şubelerden gerçekleştirilip Türkiye’deki hesaplardan mahsup edilirse bu problem aşılmış olur.

Banka üzerinden işlemlerin gerçekleştirilmesi ile alıcılar ve satıcılar daha güvenilir ve denetlenebilir mekanizmalarla alış verişlerini gerçekleştirebilirler. Bu model Tahran’da açılacak şubeler ile de uygulanabilir. Keza Körfez ülkelerine ve Avrupa’ya doğru genişletilebilir. Model üzerine akıllı yazılımlar gerçekleştirilmesi ve patenti SWIFT gibi mekanizmaların bypass edilmesi ile yeni bir mesaj tipinin pazarlanabilmesi imkanı doğar. 

Bu iş modeli bankalar için gerçekleştirilemez veya bankalarımızın bu mekanizmayı geliştirmeleri zaman alıcı ise kargo şirketlerinin ihracat faaliyetleri düzenlenerek denetime konu edilmelidir. Bu sayede doğabilecek mağduriyetlerin önüne geçilebilir.