Dış Borç, Düyun-u Umumiye ve IMF

Yusuf DİNÇ
Yusuf DİNÇ
Doç. Dr. / İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
15 Nis 2020 Çarşamba

Dış borç, ortaöğretim tarih kitaplarında bir bilinç oluşturmak bakımından fevkalade başarılı işlenmiştir denebilir. O kadar ki Kırım ile borç bir sınav başarı algoritması haline gelmiştir. Bu kitaplarında yardımıyla bugünkü Türk toplumu dış borcun sevimli olmadığı bilincine ulaştırılmış her daim dış borca mesafeli kalması sağlanmıştır. Elbette tarih kitaplarından çok Düyun-u Umumiye tecrübesine dönük (1954’te borcun son kısmının ödenmesine kadarki süreçte) eleştiriler, makaleler, karikatürler bilinci oluşturan asıl unsurlardır ama kuşak değişirken tarih kitapları da iş görmüştür denebilir.


Düyun-u Umumiye ile IMF aynı şeyler değil elbet (bunu IMF’in pençesindeyken stand-by izlemesi için Ankara şubeleşmesine şerh düşerek söylüyorum) ama dış borcun tahsilat memuru olarak benzerdir. (Belki aynı şey olduğunu düşünmemizin önüne geçen 2000 sonrası ekonomi yönetimlerinin ortaya koyduğu yaklaşımdır.) Türkiye’nin korona krizinde kaynak temini için IMF’in işaret edilmesi de bu yüzden tatsız tuzsuz bir öneridir. (Üstelik bu öneri, bugüne kadar zor sabredilmiş gibi hemen ve derhal gelmiştir.)


Bretton Woods mahsülü olan IMF, ilk kurgusu dünyanın merkez bankası olarak düşünülen Dünya Bankası’nın politikalarına ülkelerin uyumunu takip için tasarlanmış bir yapı iken toplantıya katılan ülke temsilcilerinin direnmesi sonrası değişen diğer tasarılarla beraber bugünkü halini almıştır. Kısaca Dünya Bankası’na kalkınma yatırımlarını finanse etmek, IMF’e ise ekonomilere borç sağlamak görevi verilmiştir.


Bu dönemde IMF’den borç alınır mı? sorusu bütün ekonomiler için cevap verilmesi zor bir sorudur. Çünkü virüs etkisinin ne kadar geniş bir zamana yayılacağı ile ilgili sağlam bir öngörü yapmak imkansız gözükmektedir. Bu şartlar altında IMF’den borç alanlar temerrüt riski ile karşılaşabilirler. Varlıkların %30-40 değer kaybedebileceği gibi yaklaşımlar, ileri dönük sübvansiyonlar ve doğrudan transferlere olan ihtiyaçlar göz önüne alındığında oluşması muhtemel bütçe açıkları ilave stand-byları çağırarak dış borcu ekonomiler için bir sarmala dönüştürebilir diye not düşmekte yarar var.


Türkiye’nin para basmak gibi çözümü var olsa da işletmelerinin dış borç yükü kur etkisi nedeniyle ağırlaşacaktır. (IMF’den borçlanmayı işaret eden öneriler aslında firmaların üzerindeki dış borç yükünün kamu tarafından devralınması çağrısına benzemektedir.) Bunun da işsizlikten bütçe açıklarına kadar geniş yelpazede etkileri olacağı beklenebilir.


Farklı bir öneri 1925’te kurulup 1932’ye kadar faaliyetine devam eden sonrasında Türkiye Sanayi ve Kredi Bankası ile Sümerbank’ı içerisinden çıkararak faaliyeti sonlandırılan Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’nın katılım finansındaki mudaraba veya muşaraka benzeri faaliyetlerine benzer, işletmelere dönük kurtarma projeleri getirilmesidir. (Sovyet Tröst Müdürü Prof. Orlov başkanlığında hazırlanan ve Birinci Kalkınma Planı’na esas teşkil eden raporlar bu yeni yapıların kurulması ihtiyacını tespitte belirleyicidir.) Bu uygulama pek tabi Varlık Fonu üzerinden de yapılabilir. Dahası bir vakıf yapılanması ile Memleket Sandıkları tecrübesinden hareketle de işletmelerin sürdürülebilirliği ülke sathına yayılan bölgesel veya sektörel gönüllü kayyumlukla sağlanabilir.


Bununla beraber Türkiye diğer ekonomilerden bir adım öne geçerek kapalı devre %100 karşılıklı bir dijital para ile ekonomiyi ve hatta yeni yatırımları finanse edebilir. Böylece de önümüzdeki 51 yılın ve faizsiz bir iktisadi sistemin altyapısını kurabilir.



Bu sürecin sonunda güvenilirliklerini koruyanlar kazanacaklardır. Güvenilirliğini korumak akıllı stratejiler geliştirmekle mümkündür. İlk akla geleni hemen tezgahtan çıkarıp yapmakla değil.


Yazarın Diğer Yazıları
Piyasa
Hisse Yön Son Fark Saat
Dolar Dolar 8,4537 -1,16 19:17
Euro Euro 10,0591 -0,69 19:17
İngiliz Sterlini İngiliz Sterlini 11,7941 -0,86 19:17
BIST 100 BIST 100 1.392 2,27 18:10
BIST 50 BIST 50 1.231 2,57 18:10
BIST 30 BIST 30 1.500 2,75 18:10
Gram Altın Gram Altın 497,9 0,20 19:16
Çeyrek Altın Çeyrek Altın 797 0,20 19:16
Yarım Altın Yarım Altın 1593 0,20 19:16
Cumhuriyet A. Cumhuriyet Altını 3305 0,73 17:11
Altın Çevirici
Türü
TL Miktarı
Altın Türü
Döviz Çevirici
Türk Lirası
Amerikan Doları
Euro
İsviçre Frangı
Yen
İngiliz Sterlini
Serbest piyasa verileri kullanılarak hesaplanmaktadır. Tüm Değerler
BİST endeksleri, haberler, Kapalıçarşı, uluslararası parite verileri eşanlı olarak verilmektedir. BİST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST’e ait olup, tekrar yayınlanamaz.

SPK’nın 22 Nisan 2002 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan tebliği uyarınca yayımlanması istenen uyarı;
"Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler, mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi, beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir"
Şu an buradasınız: FİNANS HABERLERİ | Finans Haber - Haberler
Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.

[Kullanım Şartları] - [Hata Bildir] 29 Temmuz 2021 Perşembe 19:17:31