Faizsiz Ekonomi Olur Mu?

Yusuf DİNÇ
Yusuf DİNÇ
Doç. Dr. / İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
18 Ağu 2020 Salı

Faizsiz finansal mimari ve İslam iktisadı tartışmalarında her daim gündem “faizsiz ekonomi olur mu?” sorusu ya da “faizsiz ekonomi mi olur?” sorusu biçimindeki nazire ile meşgul edilmektedir.


Birinci biçime cevap vermek mümkündür ama müsaadenizle ikinci biçim üzerinden “faizli ekonomi mi olur?” şeklinde bir kontra nazireyle cevap vereyim.


Alış-verişlerinizde maliyet+kar yerine anapara+faiz ödemek size absürt gelmez mi? Mesela otobüs bileti için anapara ve faiz ödediğinizi, elbise alırken pazarlık yaptığınızda faiz oranı üzerine el sıkıştığınızı, üretim için ham madde alırken tedarikçi ile anapara+faiz biçiminde anlaşma yaptığınızı hayal edebilir misiniz? (Buradaki işlemlerin bir bölümünde vade olmadığının farkındayım ama son örnek yeterli fikir verecektir. Vermiyorsa erkenden almak durumunda olduğunuz otobüs bileti için faiz iskontosu talep etmeyi gündeminize alabilirsiniz.) Faizli ekonomide alış-veriş bambaşka bir kavramsallaştırmaya ihtiyaç duyar.


Çocuğunuza harçlık verirken sıfır faizli borç verdiğinizi düşünebilir misiniz mesela? Bir ihtiyaç sahibinin sıkıntısını gidermenin mümkün olmadığını? Ne sandınız, elbette faizli bir ekonomide hibeden söz edemezsiniz.


Bir işletmeye ortak olduğunuzu ve sermayeniz karşılığında faiz ödediklerini düşünmek mümkün mü? Faizli ekonomide ortak da yoktur kar da…


Çok rağbet edilen mesela döviz takasında standart bir kur değeri yerine her tefecinin farklı faiz oranlarından işlem yaptığı bir ortamda ne kadar güvende olabilirsiniz? Faizli ekonomide takas (anladığınız manada denk takas) da yoktur hakeza.


Profesyonel hizmetiniz karşılığında ücret alacağınızı sanmaya devam mı edeceksiniz? Büyük ihtimalle yaşamınızı borçlu olduğunuz için hiç bitmeyecek bir faiz ödemesinin karşılığı olarak boyunduruk altında kalırsınız. Borçlu doğarsınız ki tefeci olma şansı hiç bulamayasınız. (Sınıflı toplum gerçeği ne denli içinize siner?)


Faizli bir ekonomi düşünülemeyeceği gibi kabul de edilemez.


Buna rağmen imkânsız görülen faizsiz ekonominin kuramsal yapısının kusursuzluğu bir yana faizsiz ekonomideki muamelelerin ilkeleri evrenseldir; müphemliklerin/muğlaklıkların olmadığı sözleşmeler, kumar yasağı, insana ve doğaya zararsız ürünlerin konu edilmesi ve faizsizlik.


İlkelerin ilk üçü evrensel kabule sahiptir. Peki, ya faiz meselesi? Çokları için sadece ayda yılda bir kurulan belki ömürde bir defa kurulan bir takım kirli-borç ilişkilerinde gündeme gelen faiz konsepti neden bu denli içselleştirilmiştir?


Çaresizlik, sindirilmişlik, terk edilmişlik, umutsuzluk, ruhsuzluk, mücadeleden kaçış, sinsilik, çıkarcılık, ve okumanıza dahi kıyamadığım saygın bir insandan/insana beklenmeyecek/reva görülmeyecek daha bir sürü hal ve duygu durumu veya sürükleniş (kimi dâhili kimi harici)…


İşte bu basit alegorinin yardımıyla faizsiz bir iktisat düşüncesini ve finansal mimariyi mümkün görmek (finans açısından kısaca muamelelerde sadece risk transferi ve kirli-borç işlemlerini model dışına çıkarmak, risk paylaşımı üzerine model inşa etmek), üzerine düşünmek, anlayarak analiz yapmak, fikir üretmek veya bu uğurda çalışmak insana saygınlığını iade etmektir.


Bundan kim geri durabilir? Bu yazı “zorlama” türünde mi yazılmıştır? Hayır, faizsiz ekonomi ya da onun finans cüzü olamayacağı iddiası zorlamadır.


Yazarın Diğer Yazıları
Piyasa
Hisse Yön Son Fark Saat
Dolar Dolar 8,4548 -1,14 19:22
Euro Euro 10,0401 -0,84 19:22
İngiliz Sterlini İngiliz Sterlini 11,7976 -0,83 19:22
BIST 100 BIST 100 1.392 2,27 18:10
BIST 50 BIST 50 1.231 2,57 18:10
BIST 30 BIST 30 1.500 2,75 18:10
Gram Altın Gram Altın 498,0 0,24 19:22
Çeyrek Altın Çeyrek Altın 797 0,24 19:22
Yarım Altın Yarım Altın 1594 0,24 19:22
Cumhuriyet A. Cumhuriyet Altını 3305 0,73 17:11
Altın Çevirici
Türü
TL Miktarı
Altın Türü
Döviz Çevirici
Türk Lirası
Amerikan Doları
Euro
İsviçre Frangı
Yen
İngiliz Sterlini
Serbest piyasa verileri kullanılarak hesaplanmaktadır. Tüm Değerler
BİST endeksleri, haberler, Kapalıçarşı, uluslararası parite verileri eşanlı olarak verilmektedir. BİST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST’e ait olup, tekrar yayınlanamaz.

SPK’nın 22 Nisan 2002 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan tebliği uyarınca yayımlanması istenen uyarı;
"Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler, mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi, beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir"
Şu an buradasınız: FİNANS HABERLERİ | Finans Haber - Haberler
Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.

[Kullanım Şartları] - [Hata Bildir] 29 Temmuz 2021 Perşembe 19:23:04