Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım, KKTC'de Türk Dünyasında Dijital Medya, Ekonomi ve Eğitim Vizyonu Uluslararası Forumu'nda yaptığı konuşmada, "Türk devletleri için büyük veri ve LLM dediğimiz büyük dil modelini hayata geçirmemiz gerekiyor" dedi.

TDT Aksakallar Konseyi Başkanı Yıldırım, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) temaslarına devam ediyor. Yıldırım, 15 Kasım Kıbrıs Üniversitesi'nce düzenlenen "Türk Dünyasında Dijital Medya, Ekonomi ve Eğitim Vizyonu Uluslararası Forumu"na katıldı. Akademisyenler, kamu temsilcileri, iş dünyası temsilcileri ve öğrencilerin katıldığı forumda, Yıldırım ile Prof. Dr. Mustafa Menekay ve 15 Kasım Kıbrıs Üniversitesi Kurucu ve Mütevelli Heyeti Başkanı Ertan Birinci konuşma yaptı.

Binali Yıldırım, dünyanın son 200 yıllık değişim ve dönüşüm sürecine değinerek, sanayi devriminin ardından internetin insanlık tarihindeki en önemli kırılma noktalarından biri olduğunu söyledi. İnternetin 1969 yılında ABD'de askeri amaçlarla kullanılmaya başlandığını hatırlatan Yıldırım, aynı dönemde Ay'a ilk insanlı seyahatin gerçekleştirildiğini belirterek, "Günlerce, aylarca Ay'a seyahat konuşuldu ama kimse internetten, internetin varlığından bahsetmedi. Şimdi dönüp baktığımızda bugün Ay'a seyahati konuşan yok ama 7 gün 24 saat, gece gündüz internet hayatımızın içinde, bizim bir parçamız haline geldi" dedi.

"Büyük fırsatlar sağlamakla beraber bazı zararları da var"

İnternet ve sosyal medyanın devletler ve toplumlar üzerindeki etkisine dikkati çeken Yıldırım, "Bugün internet ve sosyal medyada oluşturacağınız bir iki gün içerisindeki bir algıyla dünyayı allak bullak edebiliyorsunuz. O algı bazı ülkelerin istiklalini bile tehlikeye sokar boyutlara geliyor" ifadelerini kullandı.

Yıldırım, "Bugün dijital dünya dediğimiz olgu, insanlığın geleceği için çok büyük imkanlar ve büyük fırsatlar sağlamakla beraber bazı zararları da var. Aynen ilaç gibi kararında alırsanız şifa, fazlasını alırsanız zehre dönüşebiliyor" diye konuştu.

"Geleceği birlikte inşa etmemiz gerekir"

Türk dünyasının geniş bir coğrafyaya yayıldığını belirten Yıldırım, bağımsız Türk devletlerinde yaklaşık 180 milyonluk, diğer ülkelerde yaşayan soydaşlarla birlikte ise 300 milyonluk büyük bir topluluktan söz edildiğini kaydetti. Türk coğrafyasının tarih boyunca Doğu ile Batı arasında ticaretin ve kültürün geçiş güzergahı olduğunu belirten Yıldırım, Türk dünyasının genç nüfusu ve doğal kaynaklarıyla önemli avantajlara sahip olduğunu ifade etti. Yıldırım, "Geçmişimiz çok şanlı, geçmişimizle ne kadar övünsek azdır. Ama geçmişi geri getiremeyeceğimize göre ne yapacağız? Geleceğe odaklanacağız. Nasıl yapacağız? Ortak gelecek vizyonumuzu hayata geçireceğiz" dedi.

Türk devletleri arasındaki ilişkilerin söylemin ötesine taşınması gerektiğini kaydeden Yıldırım, "Birbirimizi seviyoruz, aynı kültürden, aynı tarihten geliyoruz dememiz yetmez. Bu hamaset olur. Birlikte daha çok üretmemiz lazım. Gelişme farklarını ortadan kaldıracak şekilde birbirimizi takviye etmemiz ve geleceği birlikte inşa etmemiz gerekir" ifadelerini kullandı.

"Ortak dijital altyapının mutlaka kurulması lazım"

Türk dünyasında malların, hizmetlerin, sermayenin, bilginin ve insan kaynağının daha serbest dolaşabileceği bir ekonomik alan oluşturulması gerektiğini belirten Yıldırım, bu hedef doğrultusunda dijital altyapının önemine işaret etti. Yıldırım, "Ortak dijital altyapının mutlaka kurulması lazım. Burada ne olacak? E-ticaretten bahsettik, ortak ödeme sistemi, gümrüklerde dijitalleşme. Gümrükte insan unsurunu mümkün mertebe ortadan kaldırmak lazım" dedi.

Yapay zekanın dijital dönüşümün merkezinde yer aldığını belirten Yıldırım, yapay zeka sistemlerinin kullanıcıların çalışma, düşünme ve davranış biçimlerini öğrenebildiğini, çok kısa sürelerde kapsamlı araştırmalar yapabildiğini söyledi.

"Türk devletleri için büyük veri ve LLM dediğimiz büyük dil modelini hayata geçirmemiz gerekiyor"

Yapay zeka ve büyük dil modellerinde kullanılan veri kaynaklarına dikkati çeken Yıldırım, Kıbrıs Türk halkının tarihi ve yaşadığı süreçlere ilişkin bilgilerin başka kaynaklardan edinilmesinin doğru sonuçlar vermeyebileceğini ifade etti. Yıldırım, "Kuzey Kıbrıs için derlediğiniz bilgiler, Kıbrıs Türkünün yıllarca yaşadığı haksızlıkları bu mecralardan doğru alabilir mi? Orada ne işlenmişse, ne söylenmişse onlar önünüze geliyor. İşte bunu tersine çevirme zamanı gelmiştir" dedi.

Türk devletlerinin kendi veri ve bilgi altyapısını oluşturması gerektiğini vurgulayan Yıldırım, "Türk devletleri için büyük veri ve LLM dediğimiz büyük dil modelini hayata geçirmemiz gerekiyor. Yani kendi arazimiz, kendi dilimiz, kendi hafızamız, kendi kültürel birikimimizle, başka medeniyetlerin müktesebatına müracaat etmeden, kendi geçmişimizde biriktirdiğimiz mirası kullanarak geleceğe yol almamız lazım. LLM dediğimiz model, şu anda Türk dünyası için acil bir konu haline gelmiştir" diye konuştu.

"Derlem Projesi bütün Türk dünyasına yaygınlaştırılmalı"

Türkiye'de Türk Dil Kurumu ile HAVELSAN'ın dahil olduğu "Derlem Projesi" başlatıldığını ifade eden Yıldırım, projenin Türk dünyasına yaygınlaştırılması gerektiğini belirtti. Yıldırım, "Biz bunu Türkiye'de başlattık. Şimdi bir Derlem Projesi başlattık, Türk Dil Kurumu ve HAVELSAN ile beraber. İlk adım atıldı ve bunun devamı gelecek" dedi.

Türk dünyasında kullanılan lehçelerin, ağız farklılıklarının ve farklı anlamlarda kullanılan kelimelerin büyük dil havuzuna dahil edilmesi gerektiğini de kaydeden Yıldırım, çalışmanın KKTC başta olmak üzere Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve diğer Türk devletlerine yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi. Yıldırım, "Benim hedefim, Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi Başkanlığı ve konsey üyesi arkadaşlarımızla beraber bu büyük dil modelini ve Derlem Projesi'ni bütün Türk dünyasında hızlı bir şekilde hayata geçirmek" ifadelerini kullandı.

"Ortak dijital kültür alanı acil bir ihtiyaçtır"

Dijital medyanın yalnızca haber verme aracı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Yıldırım, "Dijital medyayı sadece bir haber verme aracı olarak düşünürsek çok sığ bir düşünce olur ve yanlış sonuçlara varabiliriz. Dijital medya bugün siyaseti de etkiliyor, kültürleri taşıyor. Türk dünyası olarak dijital içerik üretilmesi, ortak yayın platformları kurulması ve ortak dijital kültür alanı oluşturulması acil bir ihtiyaç haline dönüşmüştür" ifadelerini kullandı.

Yıldırım ayrıca, Türk dünyasında ortak akademisyen ve öğrenci değişimi, ortak dijital kütüphane kullanımı, mesleki yeterliliklerin karşılıklı tanınması ve geleceğin ihtiyaçlarına göre ortak eğitim programlarının oluşturulması gerektiğini belirtti.

"Kuzey Kıbrıs'ın Türk devletlerine üye yapılması en önemli adımlardan biridir"

KKTC'nin yükseköğretim alanındaki konumuna da değinen Yıldırım, Ada'da farklı ülkelerden öğrencilerin eğitim gördüğünü belirterek, bunun fırsata dönüştürülmesi gerektiğini söyledi. Yıldırım, "Kuzey Kıbrıs'ın Türk Devletleri'ne üye yapılması aslında atılan en önemli adımlardan biridir. Bu, Türk devletleriyle Kıbrıs'ın daha fazla kültürel, akademik, ticari, sosyal ve eğitimle ilgili iş birliği için bir fırsat penceresi açmıştır" dedi.

Diplomatik mücadelenin devam edeceğini ancak bunun diğer alanlardaki ilişkilerin geliştirilmesine engel olmadığını belirten Yıldırım, "Kuzey Kıbrıs önce bunu Türk dünyasında, yani 300 milyonluk camiada başaracak, daha sonra da adım adım bütün dünyayı kuşatacak. Bu süreç aslında fiilen başlamıştır" ifadelerini kullandı.

Yıldırım, Kıbrıs Türk halkının Türk dünyası içerisindeki konumuna ilişkin, "Biz artık sadece Türkiye ve Kuzey Kıbrıs'tan ibaret değiliz. Kıbrıs Türkü aynı zamanda bütün Türk devletleri ailesinin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Bu büyük bir kazanımdır" diye konuştu.

"Türk devletlerinin önünde ortak ödeme sistemi var"

Türk devletleri arasında ekonomik entegrasyona da değinen Yıldırım, uzun vadede ortak ödeme sisteminin hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi. Yıldırım, "Türk devletlerinin önünde ortak ödeme sistemi var. Uzun vadede bunun gerçekleşmesi lazım" dedi.

Rezerv paraların küresel sistemde kullanılmasına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Yıldırım, yerel para birimleriyle ticaretin geliştirilmesinin Türk devletlerinin hedeflerinden biri olması gerektiğini belirterek, "Türk devletlerinin amaçlarından birisi de yerel paralarıyla ticaretin geliştirilmesini sağlamak" ifadelerini kullandı.

"21'nci yüzyıl Türk dünyasının yüzyılı olacaktır"

Türk dünyasını güçlü kılan unsurların ortak geçmiş, tarih ve kültür olduğunu belirten Yıldırım, geleceğin ise ortak akıl, bilim, teknoloji ve vizyonla inşa edilmesi gerektiğini söyledi. Yıldırım, "Bizi güçlü kılan geçmişimizdir, tarihimizdir, ortak kültürümüzdür. Şimdi de ortak akıl, ortak bilim, ortak teknoloji ve ortak vizyonla geçmişten bize miras kalan birikimimizi geleceğe taşımaktır" dedi.

Yıldırım, "Biz diyoruz ki 21'nci yüzyıl Türklerin, Türk dünyasının yüzyılı olacaktır. Onun ayak seslerini duymaya başladık. Birliğimizi, beraberliğimizi gözümüz gibi koruyacağız. Beraber üreteceğiz. Başarıda da zorluklarda da birliğimizi, beraberliğimizi muhafaza edeceğiz" ifadelerini kullandı. - LEFKOŞA