HAYDAR ŞAHİN/MUHAMMET KURŞUN - Irak'ın Erbil, Süleymaniye ve Duhok kentlerinde İran saldırılarının ardından yaşanan elektrik kesintileri ve tüp gaz sorununun yanı sıra başlayan benzin krizi, saatlerce süren uzun araç kuyruklarına yol açıyor.

ABD ile İran arasındaki karşılıklı saldırılar nedeniyle Tahran yönetimi ve ona bağlı Şii milislerin Erbil ve Süleymaniye'ye düzenlediği kamikaze insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırıları bölgede faaliyet yürüten enerji şirketlerinin üretimi durdurmasına yol açtı.

Enerji şirketlerinin faaliyetlerini durdurması nedeniyle elektrik santrallerine doğal gaz akışı durdu ve Irak genelinde elektrik kesintileri yaşandı.

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde (IKBY) günlük 24 saat olan elektrik arzı 5-6 saate düştü ve yazın en sıcak günlerinin yaşandığı bölgede daha önce çevre kirliliği yarattığı gerekçesiyle çalışma izni iptal edilen jeneratörler yeniden devreye girdi.

İran saldırılarına bağlı olarak tedarik zinciri kesilen bir diğer sektör ise tüp gaz oldu. Irak genelinde tüp gaz için halk bayilerin önünde uzun kuyruklar oluşturdu. Fiyatlar da serbest piyasada 12-15 bin dinardan (8-10 dolar) 25-30 bin dinara (18-20 dolar) çıktı.

Günlük yaşamı en fazla etkileyen ve halkı ciddi anlamda mağdur eden ise benzin krizi oldu. Saldırılardan önce bin 550 dinara (1 dolar) satılan birinci kalite benzin bin 900 dinara (1.3 dolara) kadar, bin 250 dinardan (80 cent) satılan ikinci kalite benzin bin 600 dinara (1.2 dolar) kadar ve 850 dinara (60 cent) satılan üçüncü kalite benzin de bin 400 dinara (90 cent) kadar yükseldi.

Oluşan kriz üzerine fiyatlara müdahale eden IKBY hükümeti, birinci kaliteyi bin 200, ikinci kaliteyi bin ve üçüncü kaliteyi de 850 dinara sabitledi.

Hükümetin aldığı bu kararlar krizi çözmek yerine daha da derinleştirdi ve benzinlikler "yakıt kalmadı", "yakıt yok" diyerek benzin satmamaya başladı.

Benzin satan benzinliklerin önünde ise uzun araç kuyrukları oluştu. Araç sürücüleri benzin bulabilmek için geceden kuyruğa girmeye ve benzinliklerin önünde sabahlamaya başladı.

"IKBY hükümetine bağlı rafineri bulunmadığı için hükümet fiyatları kontrol edemiyor"

Iraklı enerji uzmanı Rebin Samet, Anadolu Ajansına yaptığı açıklamada, İran ile ABD arasındaki gerginlik nedeniyle Irak'ta petrol ürünlerinde kriz oluştuğunu ifade ederek, savaş nedeniyle benzin üretiminde kullanılan kimyasal maddelerin bölgeye ulaşamadığını söyledi.

Benzin fiyatlarına etki eden birkaç faktör olduğunu söyleyen Samet,"Bunlardan biri ülkede faaliyet gösteren petrol firmalarının üretimi durdurmasıdır. O nedenle rafinerilere verilen petrol miktarı düştü." ifadelerini kullandı.

Diğer faktörlere de işaret eden Samet, "IKBY hükümetine bağlı rafineri bulunmadığı için hükümet fiyatları kontrol edemiyor; oluşan akaryakıt ihtiyacını kendi üretimiyle karşılayamıyor. Bir diğer faktör ise siyasi partiler arasındaki çekişmeler." değerlendirmesinde bulundu.

Savaşın hem akaryakıt hem de ekonomi üzerine etkisinin büyük olduğunu ifade eden Samet, bunun tüm bölgede hissedildiğini çünkü enerjinin artık tüm dünya için temel ihtiyaç ürünü olduğunu söyledi.

"IKBY hükümeti krizin çözümü için kimyasal madde gümrük vergisini kaldırmalı ve benzinlik vergilerini düşürmeli." değerlendirmesinde bulunan Samet, IKBY'de araç sayısının fazla olmasının da benzin krizinde etkili olduğunu belirtti.

"Halk devlet destekli benzine yönelmek zorunda kaldı"

Erbil Akaryakıt İstasyonları Birliği Başkanı Cengi Mecid, İran ile ABD arasındaki gerginlik ve çatışmalar nedeniyle sorunların her geçen gün arttığını söyledi.

Erbil'de günlük 2 milyon 200 bin litre benzine ihtiyaç duyulduğunu söyleyen Mecid, günde bir milyon litre devlet destekli en ucuz benzin tedarik edilebildiğini aktardı.

Mecid, serbest olarak ticari yollarla benzin istasyonlarına gelen bir milyon 200 bin litre benzinde de azalma olduğunu belirterek, "Bunun nedeni de benzin üretiminde kullanılan maddelerin olmaması. Süper ve muhassen (birinci ve ikinci kalite) benzin ithalatı azaldı ve fiyat yükseldi." ifadesini kullandı.

Verilere göre halkın büyük bir kısmının "süper" ve "muhassen" benzin kullandığını aktaran Mecid, "Birinci ve ikinci kalite benzin ithalatının azalıp fiyatların yükselmesiyle tüm baskı normal benzin üzerine bindi, bu da istasyonlar önünde büyük bir yoğunluk ve uzun kuyruklar oluşturdu. Ayrıca yaşanan gerginlikler ve karışıklıklar nedeniyle, daha önce bir kısmı Musul ve Irak hükümetinden yapılan benzin ithalatı da aksadı." dedi.

Mecid, "Halk devlet destekli benzine yönelmek zorunda kaldı. Şu anda günlük 25 ila 30 benzin istasyonunda devlet destekli (750 dinarlık) benzin satılıyor. Daha önce 22 ila 24 istasyonda satıldığı düşünüldüğünde bu sayıda bir artış var." değerlendirmesinde bulundu.

"Süper" ve "muhassen" benzine olan aşırı talebin artık azaldığını söyleyen Mecid, durumun normale döndüğünü ve kısa süre içinde fiyatların düşmesinin beklendiğini ifade etti.