Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, yıllık yaklaşık 2,6 trilyon avro büyüklüğündeki kamu ihale pazarında Avrupa şirketleri ve ürünlerine öncelik verilmesini kolaylaştıracak, karşılıklılık sağlamayan üçüncü ülkelerden gelen tekliflerin ise dışlanmasına imkan tanıyacak düzenleme teklifinde bulundu.

AB Komisyonu, AB içindeki kamu ihalelerinde kuralları sadeleştirmek, yerli üretimi desteklemek ve üçüncü ülkelere bağımlılığı azaltmak amacıyla hazırlanan yeni "Kamu İhale Yasası" teklifini kamuoyuyla paylaştı.

Teklife göre, mevcut üç ayrı kamu ihale direktifi ile farklı sektörlere yayılan hükümler, üye ülkelerde doğrudan uygulanacak tek bir düzenlemede birleştirilecek.

Halihazırda beş olan kamu ihale usulü sayısı üçe indirilecek. Kamu kurumlarına, ihale sürecinde şirketlerle müzakere edebilme konusunda daha fazla esneklik sağlanacak.

Ortak kamu ihale pazarı

AB genelindeki ulusal ve yerel elektronik ihale sistemleri birbirine bağlanarak ortak bir dijital kamu ihale pazarı kurulacak.

Şirketler, kayıtlı bilgi ve belgelerini tekrar sunmadan bağlantılı platformlar üzerinden AB genelindeki ihalelere katılabilecek. Kamu kurumları da şirketlerin ihaleye katılım şartlarını otomatik olarak kontrol edebilecek.

İhalede en düşük fiyat dönemi bitiyor

İhalelerde yalnızca en düşük fiyatın esas alınması yerine, "en iyi fiyat-kalite oranı" standart değerlendirme yöntemi haline getirilecek.

Kalite ölçütlerinin toplam değerlendirmedeki ağırlığı en az yüzde 30 olacak. İş gücü yoğun sözleşmelerde ise bu oran en az yüzde 50 olarak uygulanacak.

Kamu kurumları, çevre, sosyal koşullar, yenilikçilik, güvenlik, dayanıklılık ve "made in EU" olarak bilinen "Avrupa tercihi" gibi ölçütleri ihale değerlendirmelerine dahil edebilecek.

Teklif kapsamında, kritik altyapı ve teknolojilere ilişkin ihalelerde siber saldırı, casusluk, yabancı müdahale ve üçüncü ülke tedarikçilerine aşırı bağımlılık gibi risklerin dikkate alınması gerekecek.

Düzenlemeyle, AB'nin uluslararası hukuki yükümlülüklerine uygun olarak kamu alımları için "yatay" bir Avrupa tercihi çerçevesi getirilecek.

Bu kapsamda, Birliğin uluslararası ihale taahhütlerinin hangi işletmeleri ve ürünleri kapsadığı netleştirilerek bu konunun kontrol edilmesi kolaylaştırılacak.

Üçüncü ülke şirketleri ve ürünleri dışlanabilecek

AB Komisyonu, üçüncü bir ülkenin Birlik işletmelerine adil pazar erişimi sağlamaması durumunda, arz güvenliği bağımlılıklarını önlemek veya ekonomik güvenlik çıkarlarını korumak için kısıtlamaların gerekli olması halinde bu kapsamı daraltabilecek.

Böylece üçüncü ülke şirketlerinin ve ürünlerinin ihalelerden dışlanabilmesine imkan sağlanacak.

AB Komisyonu, Avrupalı şirketlere kendi kamu ihalelerinde adil erişim sağlamayan ülkeler söz konusu olduğunda, tedarik güvenliği açısından risk oluşturan sektörlerde veya ekonomik güvenlik çıkarlarını korumak amacıyla "Avrupa tercihi"ni zorunlu hale getirebilecek.

AB Komisyonunun teklife ilişkin ayrıntıları içeren açıklamasında, "Avrupa tercihi AB ve üçüncü ülkeler açısından ne anlama geliyor?" başlıklı bir bölüm yer aldı.

Açıklamada, yeni düzenlemeyle kamu harcamalarının AB'nin güvenliğini, dayanıklılığını ve adil rekabeti desteklemesinin amaçlandığı belirtildi.

Bu kapsamda zararlı dışa bağımlılıkların azaltılacağı, adil olmayan ticari uygulamalarla mücadele edileceği ve Avrupa'nın sanayi kapasitesinin güçlendirileceği kaydedildi.

Düzenlemenin, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Kamu Alımları Anlaşması veya serbest ticaret anlaşmaları kapsamında AB kamu ihalelerine tam erişim hakkına sahip üçüncü ülke şirketleri ve ürünleri ile bu kapsamda bulunmayanları açık biçimde ayıracağı bildirildi.

AB'nin kamu ihaleleri konusunda uluslararası taahhüdünün bulunmadığı üçüncü ülkelerden gelen tekliflerin ihale dışında bırakılabileceğine işaret edilen açıklamada, tedarikçi ve ürünlerin menşeinin belirlenmesi için kamu kurumlarına çevrim içi bir araç sunulacağı aktarıldı.

Açıklamada, ekonomik güvenlik veya tedarik güvenliği açısından tehdit oluşması ya da bir ticaret ortağının hukuki taahhütlerine rağmen AB şirketlerine kamu ihalelerinde adil erişim sağlamaması halinde, AB Komisyonunun "Avrupa tercihi" şartlarını zorunlu hale getirebileceği belirtildi.

Türkiye açısından etkileri

Teklifte, AB ile gümrük birliği anlaşması bulunan üçüncü ülkelerdeki şirket ve ürünlerin de belirli şartlarla "kapsama alınmış" sayılabileceği belirtildi. Bunun için ilgili gümrük birliği anlaşmasının kamu alımlarına karşılıklı erişim taahhüdü içermesi ve söz konusu ihalenin bu taahhüdün kapsamına girmesi gerekecek.

Türkiye ile AB arasında Gümrük Birliği bulunmasına rağmen mevcut anlaşma kamu ihale pazarlarına karşılıklı ve eşit erişim hakkı sağlamıyor. Türkiye ayrıca Dünya Ticaret Örgütü Kamu Alımları Anlaşması'na (GPA) taraf değil.

Bu nedenle teklifin mevcut haliyle kabul edilmesi durumunda Türk şirketleri, yalnızca Gümrük Birliği gerekçesiyle AB kamu ihalelerinde "kapsama alınmış ekonomik işletmeci" statüsünden otomatik olarak yararlanamayacak.

AB'deki kamu kurumları, Avrupa tercihi uyguladıkları ihalelerde Türk şirketlerinin katılımını sınırlandırabilecek veya tekliflerini reddedebilecek.

AB, üçüncü ülkelerin kamu ihalelerine erişiminde mütekabiliyet şartı arayacak

AB Komisyonu Başkan Yardımcısı Stephane Sejourne, Brüksel'de AB Kamu İhale Yasası teklifine ilişkin düzenlenen basın toplantısında, üçüncü ülke şirketlerinin AB kamu ihalelerine erişiminde mütekabiliyet ilkesinin esas alınacağını söyledi.

AB'nin bazı üçüncü ülkelerle kamu ihalelerini de kapsayan anlaşmalar yaptığını belirten Sejourne, bu ülkelere verilen erişim hakkının karşılıklı olarak uygulanıp uygulanmadığının kontrol edileceğini ifade etti.

Sejourne, "Bazı üçüncü ülkelere yönelik belirli taahhütlerde bulunduk ve bu taahhütleri yerine getireceğiz. Ancak yerine getirdiğimiz taahhütlerin Avrupa'ya karşı da uygulanmasını sağlamak istiyoruz." dedi.

Liste değişebilecek

AB kamu ihale pazarına tam erişim sağlayabilecek ülkelerin listesinin zaman içinde değişeceğini aktaran Sejourne, bir ülkenin siyasi kararlar veya yönetim değişikliği sonucunda daha önce yerine getirdiği yükümlülükleri uygulamaktan vazgeçebileceğine dikkati çekti.

Sejourne, AB'nin çeşitli ülkelerle kamu ihalelerini de kapsayan 40'tan fazla ticaret anlaşması bulunduğunu, bunların yaklaşık 20'sinin karşılıklılık esasına dayandığını bildirdi.

Ülkelere uygulanacak ölçütler ve erişim şartlarına ilişkin çalışmaların sürdüğünü kaydeden Sejourne, AB Komisyonunun bu konudaki yöntemlerin yetki devrine dayalı düzenlemeyle belirleneceğini söyledi.

Yeni kuralların kamu kurumları ve şirketlerin idari yükünü azaltarak yıllık yaklaşık 650 milyon avro tasarruf sağlaması bekleniyor.

AB'de kamu kurumları, her yıl Birlik ekonomisinin yaklaşık yüzde 15'ine karşılık gelen 2,6 trilyon avroluk mal ve hizmet alımı gerçekleştiriyor.

Teklifin yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu (AP) ve AB Konseyi tarafından onaylanması gerekiyor.