ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a karşı hızlı bir zafer sözü vermesinden yaklaşık altı ay sonra, çatışma bir çıkmaza girmiş gibi görünüyor. Askeri bir zafer veya müzakere yoluyla çözüm olasılığı giderek azalıyor.

Çıkmazı aşmak isteyen Trump, İran'la iş yapan herhangi bir ülkenin "çok ağır" ekonomik sonuçlarla karşılaşacağı bir "ekonomik çıkartma Günü" ilan etti. Ancak İran uzun süredir yaptırımlarla karşı karşıya bulunuyor. Çatışma uzadıkça Tahran'ın ekonomik baskıya dayanma ve ağır ekonomik ve askeri koşullara uyum sağlama kapasitesi de dikkat çekiyor.

Bu noktada ABD açısından en önemli soru, diğer stratejilerin başarısız olduğu bir ortamda daha fazla yaptırımın sonuç verip vermeyeceği.

YENİ YAPTIRIMLARIN AYRINTILARI 24 AĞUSTOS'TA AÇIKLANACAK

Yeni ABD ekonomik baskı kampanyasının kesin mekanizmaları henüz netleşmedi. Hazine Bakanı Scott Bessent, 24 Ağustos'ta düzenleyeceği basın toplantısında söz konusu mekanizmalara ilişkin ayrıntıları açıklayacağını belirtti.

Bessent, CNBC'ye verdiği röportajda ise ABD'nin İran'a ekonomik destek sağladığına inandığı herhangi bir ülkeye, dost veya düşman ayrımı yapmaksızın karşılık vermeye hazır olduğunu açıkça ifade etti.

"Ya bizimlesiniz ya da bize karşısınız" diyen Bessent, İran'la ticaret yapmaya, para transfer etmeye, petrol satın almaya veya deniz yoluyla para transfer etmeye devam eden ülkelere karşı ABD Hazinesi ve hükümetinin yaptırım uygulamak için tüm gücünü kullanacağını söyledi.

VANCE: EKONOMİK BASKI EN ETKİLİ ARAÇ

Başkan Yardımcısı JD Vance ise yaptırımları çatışmanın "yeni bir aşaması" olarak nitelendirdi. Vance, ekonomik baskının ABD'nin elindeki "en etkili" araç olduğunu belirtti.

Vance, "Bize ekonomik baskı uygulamaya çalışacaklar ancak son birkaç haftadır gerçek şu ki, onlar bizden çok daha fazla baskı hissettiler" dedi.

Vance, "Bunu sürdürmeye devam edeceğiz çünkü nihai hedefimize ulaşmanın en iyi yolunun bu olduğunu düşünüyoruz" ifadelerini kullandı.

İRAN YILLARDIR ABD YAPTIRIMLARIYLA KARŞI KARŞIYA

İran, 1979'da İslam Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana ABD'nin önemli yaptırımlarıyla karşı karşıya.

Birinci Trump yönetiminin, İran'ın nükleer programını sınırlamak amacıyla dünya güçleri ile İran arasında 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) çekilmesinin ardından ekonomik baskı kampanyası daha da yoğunlaştı.

Mevcut çatışma kapsamında ABD yönetimi, ABD Hazinesi tarafından koordine edilen ve İran rejiminin finansal akışlarını hedef alan yaptırımlar ile İran limanlarına yönelik deniz ablukasını bir araya getiren iki yönlü bir ekonomik kampanya olan "Ekonomik Öfke Operasyonu"nu da duyurdu.

UZMANLAR: ABD YENİ BİR BASKI ARACI DENİYOR

Washington DC'deki Atlantik Konseyi'nde jeostrateji uzmanı ve eski savunma bakanlığı politika danışmanı Imran Bayoumi, son açıklamanın diğer seçeneklerin Trump'ın istediği sonuçları vermemesinden kaynaklanan artan hayal kırıklığının bir sonucu olabileceğini söyledi.

Bayoumi, "Bu, ABD'nin bu savaşta neredeyse sıkışıp kaldığının bir göstergesi. Ekonomik baskı uygulama girişimlerinden bir diğeri" dedi.

Bayoumi, "Bu, ABD'nin kullandığı araçlardan sadece bir diğeri. Yönetimin askeri veya ekonomik araçlarla ilgili net bir strateji ortaya koyduğunu görmedik. ABD'nin neyi başarmaya çalıştığı sorusu hâlâ cevapsız" ifadelerini kullandı.

ÜÇÜNCÜ ÜLKELER VE FİNANS KURULUŞLARI HEDEFTE

ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi'nde (OFAC) sekiz yıllık deneyime sahip ve ekonomik yaptırımlar konusunda uzman olan Michael Parker, yeni stratejinin İran'la ticaret yapmayı sürdüren ancak ekonomileri ABD dolarına bağımlı olan üçüncü ülkeleri hedef alarak yaptırımların "ekonomik etki alanını genişletme" girişimi olabileceğini söyledi.

Parker, "Şu ana kadar ABD, yabancı finans kuruluşlarına yönelik bu ikincil yaptırımların tehdidini büyük ölçüde yaptırım politikasına uyumu teşvik etmek için kullandı" dedi.

Bununla birlikte Parker, ABD dolarına bağlı olan ve aynı zamanda İran'la ilişkilerini sürdüren aktörleri hedef almanın henüz tam olarak kullanılmamış bir koz olduğunu belirtti.

Parker, İran'ın yaptırımlardan kaçmasına yardımcı olan veya İran Hazinesi'ne para aktaran yabancı finans kuruluşlarını buna örnek gösterdi.

İRAN YAPTIRIMLARI AŞMAK İÇİN YENİ YOLLAR BULUYOR

İran'ın yeni ekonomik baskı adımlarına nasıl yanıt vereceği belirsizliğini korurken, yaptırım uzmanları Tahran'ın şimdiye kadar yaptırımları aşmak için alternatif kanalları kullanmada oldukça başarılı olduğunu belirtiyor.

İran'ın yöntemleri arasında petrol taşıyan "gölge filo" gemileri ve ABD yaptırımları kapsamına girmeyen yeni ticari kanalların kullanılması da bulunuyor.

Londra Borsası'nda ihracat kontrolü ve yaptırımlar yöneticisi Muhammed Hammouda, İran'ın yaptırımlara hızla uyum sağladığını belirterek, "Sürekli yeni isimler ortaya çıkıyor çünkü İran çok hızlı bir şekilde uyum sağlıyor. Hangi yaptırımı uygularsanız uygulayın, onlar yeni bir yol buluyorlar" dedi.

Hammouda, yaptırımların kâğıt üzerinde kaldığını ancak asıl mücadelenin perde arkasında yürütüldüğünü belirtti.

"Dünya çapında yaptırımları uygulamaya ve ilgili tarafları tespit etmeye çalışan ekipler var, bu yüzden İran'ın da uyum sağlamaya çalışması gerekiyor" ifadelerini kullandı.

TÜRKİYE, IRAK VE ÇİN'İN TUTUMU BELİRLEYİCİ OLACAK

Yeni yaptırımların ne kadar etkili olacağı büyük ölçüde hedef alınabilecek ülkelerin vereceği tepkiye bağlı olacak. Bu ülkeler arasında ABD'nin müttefikleri Türkiye ve Irak'ın yanı sıra Çin'in de bulunabileceği değerlendiriliyor.

Parker, yaptırımlardan kaçınma kapasitesinin yalnızca İran'ın kendi çabalarına bağlı olmadığını belirtti.

Parker, "İran'ın yaptırımlardan kaçınma veya bunlardan kurtulma yeteneği büyük ölçüde diğer ülkelerin ve finans kuruluşlarının İran'a resmi bankacılık sistemine erişim izni verme istekliliğine bağlı" dedi.

Parker'a göre yaptırımların gücü, hedef ülkelerin ABD'nin dış politika hedeflerine uyma isteğine veya ABD doları üzerinden gerçekleştirilen ticarette ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalma ihtimaline bağlı.

ÇİN'İN YAPTIRIMLARA UYUP UYMAYACAĞI BELİRSİZ

Bazı uzmanlar, hedef ülkelerin ABD'nin yeni baskı kampanyasına ne ölçüde uyum sağlayacağını sorguluyor.

Bayoumi, "Örneğin Çin'in buna razı olacağını pek sanmıyorum. Bu devletlerin hepsi Trump yönetimiyle kendi çıkarlarını dengelemeyi başardı" dedi.

Bayoumi, "Asıl mesele şu ki, bu sadece bir araç daha. Ancak daha geniş anlamda strateji sorusu ortada duruyor. Bu soru olmadan, bunun uzun vadede bir şeyi değiştireceğinden emin değilim" ifadelerini kullandı.