Pazarlarda tüm dengeleri değiştirecek düzenleme! Kurallar baştan yazılıyor

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Ticaret Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesi görüşüldü. Bakan Bolat, komisyonda dış ticaret verileri, ihracat destekleri ve Hal Kanunu taslağına ilişkin bilgi verdi.

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu, AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplandı. Komisyonda Ticaret Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının 2027 yılı bütçesi, 2025 yılı kesin hesabı ve Sayıştay Raporu görüşüldü. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Bakanlığın faaliyetleri, dış ticaret verileri, ihracat ve ithalattaki gelişmeler, ticaret politikaları ve 2027 yılı bütçe teklifine ilişkin milletvekillerine sunum yaptı.

“BATIDAKİ DURGUNLUK TÜRKİYE’Yİ OLUMSUZ ETKİLEDİ”

Dünya ekonomisinin pandemi döneminde yaşanan üretim ve tedarik sorunlarının ardından Rusya-Ukrayna Savaşı’nın enerji ve emtia piyasalarında yarattığı dalgalanmalarla karşı karşıya kaldığını belirten Bolat, artan jeopolitik belirsizliklerin, ticaret gerilimlerinin ve korumacı tedbirlerin dünya ticareti üzerindeki baskıyı artırdığını söyledi. Türkiye’nin ihracat pazarları olan Batı ülkelerindeki ekonomik durgunluğun ve ticaretteki yavaşlamanın Türkiye’yi olumsuz etkilediğini ifade eden Bolat, yakın coğrafyadaki İran, ABD ve İsrail savaşının da dünya ekonomisi ve ticareti açısından riskleri artırdığını kaydetti.

“MAL VE HİZMET İHRACATIMIZ SON 24 YILDA 7,9 KAT ARTTI”

Bolat, 2002 yılında 36 milyar dolar olan mal ihracatının 2025'te 273,2 milyar dolara, 14 milyar dolar olan hizmet ihracatının ise 124,9 milyar dolara yükseldiğini söyledi. Hizmetler dengesinde 63 milyar dolarlık rekor fazla verildiğini belirten Bolat, ekim ayı itibarıyla yıllıklandırılmış mal ihracatının 285,6 milyar dolara ulaştığını bildirdi. Bolat, şöyle konuştu:

“Toplam mal ve hizmet ihracatımız son 24 yılda 7,9 kat artmış oldu. Dün açıkladığımız dış ticaret verilerine göre aylık ihracatımız yüzde 8,1 artışla ekim ayında 25,9 milyar dolara yükseldi. Eylül ayında da yüzde 15'lik artışla 26 milyar dolarlık aylık mal ihracatı rekorunu gerçekleştirmiştik. Son bir yılda mal ihracatımızı 15,6 milyar dolar artırırken 2026 yılının ilk 10 ayında net 12,4 milyar dolar artırmış olduk. Son 42 ayın 31'inde aylık mal ihracatımız artmış, 24'ünde de aylık mal ihracatı rekoru kırılmıştır. Özellikle nisan ayından bu yana her ay aylık ihracat rekoru kırıyoruz.”

EXİMBANK’IN FİNANSMAN DESTEĞİ 59 MİLYAR DOLARI AŞACAK

Bolat, 2026 yılında 114 ülkede 167 merkezde görev yapan 220 ticaret müşaviri ve ataşesiyle firmaların desteklendiğini belirtti. Türk Eximbank’ın geçen yıl 54,3 milyar dolar olan finansman desteğinin bu yıl 59 milyar doları aşacağını söyleyen Bolat, Eximbank’tan yararlanan 18 bin 837 firma arasında KOBİ payının yüzde 83'e ulaştığını kaydetti. Bolat, Eximbank’ın öz kaynağının 216,5 milyar liraya yükseltildiğini, Türk Ticaret Bankası’nın da 2025'te 76,3 milyar lira olan finansman desteğini yıl sonuna kadar 110 milyar liraya çıkaracağını bildirdi.

İhracatı Geliştirme AŞ’nin (İGE) bugüne kadar 297,7 milyar liralık kefalet sağlayarak 340,4 milyar liralık kredi kullanımına imkan tanıdığını belirten Bolat, İGE’nin kefalet portföyünün yüzde 70'inin KOBİ’lere ayrıldığını söyledi.

EMEK YOĞUN SEKTÖRLERE İSTİHDAM DESTEĞİ

İhracatçıların günlük reeskont kredi limitinin 5 milyar liraya yükseltildiğini ve bunun 1,5 milyar lirasının tekstil, giyim, ayakkabı ve mobilya gibi emek yoğun sektörlere ayrıldığını belirten Bolat, şöyle devam etti:

“Reeskont kredisinin maliyeti yüzde 23,95'tir. Son 22 ayda ihracatçılarımıza Merkez Bankası kaynaklarıyla toplam 1,9 trilyon lira reeskont kredisi kullandırılmış, yaklaşık 541 milyar lira civarında faiz sübvansiyonu sağlanmıştır. Tekstil, hazır giyim ve mobilya sektörlerinde istihdamı korumak amacıyla çalışan başına 2025 yılında 2 bin 500 lira olarak başlatılan destek, 2026 yılında 3 bin 500 lira olarak uygulanmaktadır. Ülkemizdeki 19 serbest bölgeden 2025'te 12,5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirildi. Bu yıl ilk 10 ayda ise yüzde 5,5 artışla 11 milyar dolarlık ihracat yapıldı.”

İTHALAT 380,8 MİLYAR DOLARA YÜKSELDİ

Mal ithalatının 2025'te yüzde 6,2 artışla 365,4 milyar dolar olduğunu belirten Bolat, 2026 yılı ekim ayı itibarıyla yıllıklandırılmış ithalatın yüzde 5,4 artışla 380,8 milyar dolara ulaştığını söyledi. Enerji fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle enerji ithalatının ilk 10 ayda 10 milyar dolar arttığını belirten Bolat, tüketim malı ithalatının ise yüzde 4,5 gerilediğini ve 2,7 milyar dolarlık tasarruf sağlandığını kaydetti.

Bolat, 2025 yılının 92,2 milyar dolarlık dış ticaret açığıyla kapatıldığını, 2026'nın ilk 10 ayı sonunda yıllıklandırılmış dış ticaret açığının 95,1 milyar dolar olduğunu bildirdi. İhracatın ithalatı karşılama oranının 0,2 puan artışla yüzde 75'e yükseldiğini belirten Bolat, şöyle konuştu:

“Yerli üretimimizi haksız ticaret unsurlarına karşı koruma noktasında kararlıyız. 155 adet damping ve sübvansiyona karşı tedbirimiz uygulanmaktadır. 118 adet önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı tedbirimiz yürürlüktedir. Dampingli ithalatın diğer ülkeler üzerinden gelmesine de müsaade etmiyoruz. 192 ürün grubunda gözetim, 10 ürün grubunda da korunma tedbirlerimiz bulunmaktadır. 4 bin 618 üründe de ilave gümrük vergisi uyguluyoruz.”

KANADA İLE STA GÖRÜŞMELERİ KASIM SONUNDA BAŞLAYACAK

Dış ticarette risk esaslı kontrol sistemi TAREKS’in 2025'te yapay zeka teknolojileriyle yenilendiğini belirten Bolat, Türkiye’nin yürürlükteki serbest ticaret anlaşması (STA) sayısının 25'e, tercihli ticaret anlaşması sayısının ise 7'ye ulaştığını kaydetti. Bolat, İngiltere ile hizmetler sektörünü de kapsayacak şekilde STA müzakerelerinin sürdüğünü, Kanada ile kapsamlı bir STA için görüşmelerin ise kasım ayı sonunda Türkiye’de başlayacağını bildirdi.

Afrika ile 2002'de yaklaşık 8,8 milyar dolar olan dış ticaret hacminin geçen yıl 41 milyar dolara ulaştığını söyleyen Bolat, Körfez ülkeleri ve Orta Doğu ile ticaretin, Suudi Arabistan ile transit vize rejiminin başlatılmasıyla 15 Nisan’dan bu yana sürdüğünü ifade etti.

“İSRAİL İLE TİCARET 2,5 YILDIR DURDURULMUŞ DURUMDA”

İsrail ile ticaretin 2 Mayıs 2024'ten bu yana tamamen durdurulduğunu yineleyen Bolat, şunları söyledi:

“İsrail ile ticareti gümrüklerimiz, limanlarımız ve serbest bölgelerimiz açısından 2 Mayıs 2024 itibarıyla tamamen durdurmuştuk. Bu karar 2,5 yıldır aynı hassasiyetle devam ediyor. Filistin hükümetinin acil ihtiyaçlarına yönelik geliştirdiğimiz özel mekanizmayı, her ay her ürün için Filistin ve Türk tarafının özel onayıyla kontrollü şekilde uygulamaya devam ediyoruz. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığımızın yayımladığı bir tamimle Türk bayraklı gemilerin İsrail limanlarına gitmesi, İsrail bayraklı gemilerin de ülkemiz kıyı tesislerine girmesi yasaklanmıştır. Kurallara aykırı tespitler olması halinde Türk Ceza Kanunu hükümleri çerçevesinde hukuki süreç başlatılacaktır.”

HAL KANUNU’NDA NELER DEĞİŞECEK?

Sebze ve meyve ticaretini düzenleyen ve 2012'de çıkarılan Hal Kanunu’nda kapsamlı değişiklik öngören taslağın Meclis’teki AK Parti grubuna sunulduğunu belirten Bolat, taslakla üretici birlikleri ve kooperatiflerinin kurulmasının, hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasının, hal kurmaları için maddi destek sağlanmasının ve vergi ile rüsum muafiyetlerinden yararlanmalarının önerildiğini söyledi.

Ticaret Bakanlığı’nın 2027 bütçesine ilişkin dağıttığı kitapçıkta taslağın ayrıntılarına da yer verildi. Buna göre semt pazarlarında üreticilere ve toptancı hallerinde üretici örgütlerine ayrılan yer oranının yüzde 20'den yüzde 30'a çıkarılması için Ticaret Bakanlığı’na yetki verilmesi öngörülüyor. Üretici örgütleri üzerinden pazarlanan zirai ürün bedellerinden gelir vergisi stopajı kaldırılacak, hal kurmak isteyen üretici örgütlerine bedelsiz Hazine arazisi tahsis edilecek.

HAL DIŞI TÜCCARA YETKİ BELGESİ ZORUNLULUĞU

Taslağa göre toptancı hallerinin kurulması ve taşınması Ticaret Bakanlığı’nın iznine bağlanacak, asgari nitelikleri taşımayan haller Bakanlıkça kapatılabilecek. Sebze ve meyve ticaretinde tüm aktörler için ödeme süresi belirlenecek ve ürün bedelleri bankalar üzerinden ödenecek. Hal dışında faaliyet gösterecek tüccarların Ticaret Bakanlığı’ndan yetki belgesi alması zorunlu olacak ve bu kişilere teminat uygulaması getirilecek. Hal içi ve dışı tüccarlarda aranacak sermaye şartı ile teminat miktarını da Bakanlık belirleyecek.

CEZA YETKİSİ BAKANLIĞA GEÇİYOR

Taslakla komisyoncudan komisyoncuya ve aynı hal içinde tüccardan tüccara mal alımı, satımı ve devri yasaklanacak. Piyasa bozucu eylemler gibi bazı fiillerin cezaları artırılacak, cezaları uygulama yetkisi belediyelerden Ticaret Bakanlığı’na geçecek ve bazı yeni cezalar eklenecek. Stokçuluk gibi eylemlerden ceza alanlar, kamu kurumlarının verdiği ayni ve nakdi desteklerden 3 yıl süreyle yararlanamayacak.

Bakanlığın belirleyeceği nitelikteki perakendecilerin sattığı malların yüzde 20'yi geçmemek üzere belirlenecek bir oranını üretici ve üretici örgütlerinden alması zorunlu olacak. Ticaret Bakanlığı’na ayrıca depolanabilen sebze ve meyveler için kira ve nakliye desteği verme ile depolama kapasitesini artırmaya yönelik teşvik verme yetkisi tanınacak. Yol kenarı denetim istasyonlarının kurulması ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar da belirlenecek.

TİCARET BAKANLIĞI’NIN 2027 BÜTÇESİ 104,3 MİLYAR LİRA

Bakan Bolat, Bakanlığın 2027 yılı bütçe teklifinin toplam 104 milyar 287 milyon 271 bin lira olduğunu belirtti. Bütçenin 65 milyar 623 milyon 131 bin lirası mal ve hizmet ihracatını desteklemek için cari transferlere ayrıldı. Bolat’ın verdiği bilgiye göre bütçenin 30 milyar 393 milyon 111 bin lirası personel giderlerine, 3 milyar 345 milyon 560 bin lirası SGK devlet primi giderlerine, 3 milyar 82 milyon 506 bin lirası mal ve hizmet alım giderlerine, 1 milyar 790 milyon 465 bin lirası sermaye giderlerine, 52 milyon 500 bin lirası ise sermaye transferlerine tahsis edildi.