Birleşmiş Milletler (BM) Yargıç ve Avukatların Bağımsızlığı Özel Raportörü Margaret Satterthwaite, son yıllarda artan güç siyaseti ve baskı araçlarının, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan kurallara dayalı uluslararası düzeni zayıflattığını söyledi.

Son dönemde, gümrük tarifeleri ve yaptırımların giderek daha fazla siyasi baskı aracı olarak kullanıldığı, uluslararası mahkeme kararlarının tartışmaya açıldığı ya da görmezden gelindiği, farklı bölgelerde toprak iddiaları ve zorlayıcı diplomasi örneklerinin arttığı görülüyor.

ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, Venezuela'ya yönelik adımları, Grönland'a ilişkin söylemleri, bazı müttefiklere yönelik tarife tehdidi ve uluslararası yargı mensuplarına yaptırımlar uygulaması, kurallara dayalı uluslararası düzenin aşındığı yönündeki tartışmaları güçlendirdi.

BM Raportörü Satterthwaite, AA muhabirine yaptığı açıklamada, uluslararası düzene ilişkin gidişatın inkar edilemeyeceğini, bazı güçlerin bu düzenin zayıflamasını hızlandıran adımlar attığını söyledi.

"Evet, kurallara dayalı düzenin erozyona uğradığını görüyoruz." diyen Satterthwaite, mevcut düzenin çifte standartlar içerdiğini ve herkes için her zaman adil olmadığını kabul etti.

Satterthwaite, mevcut sürecin, hangi unsurların gerçekten adalet ve eşitlik ürettiğinin, hangilerinin ise bu açıdan başarısız kaldığının yeniden değerlendirilmesi için fırsat sunduğunu vurguladı.

Ticaret ve ekonomik ilişkiler gibi ayrıntılı hukuki çerçevelerle düzenlenen alanların dahi baskı aracı olarak kullanıldığına işaret eden Satterthwaite, bu durumu "dönemin ironilerinden biri" olarak nitelendirdi.

Satterthwaite, geçmişte ticaret ve ekonomik güç alanında kuralların oluşturulmasına öncülük eden devletlerin bugün bu kuralları ihlal ettiğine dikkati çekti.

Küçük devletler için büyük risk

Satterthwaite, uluslararası hukuka saygının zayıflamasının özellikle "küçük ve güçsüz ülkeler" için ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunarak, hukukun yerini gücün aldığı bir düzenin dünyayı yeniden "güçlüler ve güçsüzler" diye böleceğini söyledi.

Satterthwaite, küresel hukuk düzeninin zayıf ve kırılgan ülkeleri koruyan güvence işlevi gördüğünü vurgulayarak, hukukun herkes için eşit uygulanmasına dayanan karşılıklılık ilkesinin, tüm devletlerin yararına olduğunu, bu ilkenin aşınmasının güçlü ülkeler için bile ciddi kayıplar doğuracağını belirtti.

Uluslararası mahkemeler, kurallara dayalı düzen için önemli

Satterthwaite, uluslararası yargıç ve savcılara yönelik yaptırımlar ile bazı mahkeme kararlarının açıkça tanınmamasının, kurallara dayalı düzeni ayakta tutan mahkemelerin etkisini yitirdiği yönünde tartışmaları beraberinde getirdiğini kaydetti. Buna karşın Satterthwaite, bu kurumların yalnızca "sembolik" hale geldiği görüşüne katılmadığını vurguladı.

Uluslararası Adalet Divanının (UAD) görevini sürdürmeye devam edeceğini dile getiren Satterthwaite, Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) de devam eden davalar ve gözaltılar ile hala etkili olduğunu, bu kurumların küresel hukuk düzeninde önemini koruduğunu ifade etti.

Kurallara dayalı düzeni savunmak için geç değil

Yaşanan aşınmaya rağmen sürecin geri döndürülemez olmadığını belirten Satterthwaite, devletlerin kurallara dayalı uluslararası düzenin korunması konusunda daha kararlı tutum sergileyebileceğini vurguladı.

Satterthwaite, uluslararası hukuka önem veren ülkelerin daha güçlü şekilde liderlik üstlenmesi gerektiğinin altını çizdi.

Bazı hükümetlerin şimdiden sesini yükselttiğine dikkati çeken Satterthwaite, ülkelerden bazılarının, hukuk normlarını ve temel değerleri dış politikanın merkezinde tutacak yol haritası çizmeye çalıştığını kaydetti.