Haber: Seyfi ÇELİKKAYA

(YOZGAT) - Yozgat'ta salep bahçelerinde hasat başladı. Farklı türlerin ekildiği deneme bahçelerinde, hangi türlerden sonuç alındığı belirlenip, çiftçilere alternatif ürün olarak önerilecek. Yozgat'ta endemik bitkilerin ekimini yapan Harun Haliloğlu, "Beklediğimizden daha iyi sonuçları aldığımızı söyleyebiliriz. Bakımlar olacak, bebek yetiştirmek gibi. Sonuçta bunlar da bir bakım ihtiyacı olan bitki. İyi verim olursa belki 10 dönüm buğdaydan alacağımız kadar bir getirisi mümkün" dedi.

Yozgat Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, tıbbi aromatik bitkilere olan talebin artmasıyla ormanlık alanlarda doğal olarak yetişen salep orkideleri üzerindeki baskıyı azaltmaya yönelik proje hazırladı. Kadışehri ilçesinde yapılan deneme ekiminden olumlu sonuç alındı. Geçen yıl Yozgat merkez ve Boğazlıyan ilçesinde 4 deneme bahçesi tesis edildi.

Keyfi üretimi yasak olan, izin alınarak üretimi yapılan endemik tür salep orkidesi, gıda katkı maddesi olarak tercih ediliyor, dondurma da kıvam arttırıcı olarak kullanılıyor. Yaş halinde soğan şeklinde eylül, ekim aylarında ekiliyor, kışı belli bir şekilde geçirdikten sonra hava koşullarına bağlı olarak nisan, mayıs, haziran aylarında hasat ediliyor.

Yozgat'ta salep orkidelerinin yetiştirilmesine uygun olduğu, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün destekleriyle deneme ekimi yapılan alanlarda yapılan ilk hasatta olumlu sonuçlar elde edildi. Bölgede 8 farklı salep türü üzerinde denemeler yapıldığı, verimliliği konusunda hangi türlerin daha uygun olduğu saptanarak, sonucun çiftçilerle paylaşılıp, çiftçilere alternatif ürün olarak ekmeleri tavsiye edilerek ekim alanlarının genişletilmesi planlandı. Salep üretiminin ticari değeri nedeniyle "topraktaki altın" olarak nitelendirildiği, dekara ortalama 100 ile 125 kilogram yumru dikimi yapıldığında yaklaşık 300 ile 375 kilogram arasında ürün alınabildiği ifade edildi.

"KATMA DEĞERİ FAZLA OLAN ÜRÜNLERLE UĞRAŞMAYA ÇALIŞIYORUZ"

Yozgat'ta endemik bitkilerin ekimini yapan Harun Haliloğlu, bölgede genel olarak arpa, buğday, şekerpancarı, baklagil gibi ürünlerin üretiminin yapıldığını, katma değeri yüksek alternatif ürünlerin daha karlı olduğunu belirterek, şöyle konuştu:

"Tıbbi aromatik bitkilere gönül verdik. 5-6 yıl kadar önce bu sevdamız lavanta ile başladı. Arkasından da İzmir kekiği. Şu andaki bahçemizde de safran ve salep denemeleri yapmak istedik. Yozgat bölgesine uyum sağlar mı sağlamaz mı? Olursa nasıl olur diyerek, tamamen alternatif ürün arayışına yönelik başladık. Katma değeri fazla olan ürünlerle uğraşmaya çalışıyoruz. Klasik buğday, arpa, nohut vesaire ile uğraşmak yerine acaba böyle bir şeyler olur mu diye geçen sene deneme ekimi yaptık. Yozgat Tarım İl Müdürlüğü teknik personellerinin teknik desteğiyle, tohum temini noktasında doğru yönlendirmeleriyle tohumları Samsun bölgesinden temin ettik, burada üretimini yaptık. Geçen sene sonbahar aylarında salep soğanlarının dikimlerini yapmıştık. Bugün itibariyle de hasadını yapmaya çalışıyoruz. Salep, orkidegillerden bir bitki, yumruları çeşitli alanlarda kullanılıyor. En basit anlamda dondurma katkı maddesi olarak veyahut da kışın soğuk zamanlarda içtiğimiz salep içeceği olarak kullanılıyor. Yumrular yıkanıp kurutulduktan sonra öğütülüp, içecek katkı maddesi ve diğer birçok gıdada katkı maddesi olarak kullanılıyor"

Deneme ekimiyle salep üretimindeki eksiklikleri de gördüklerini aktaran Haliloğlu, "Biz bu deneme ekimini yaptığımızda birçok noktada eksiklerimizle beraber belli şeyleri de tecrübe ettik. Sahada bunları da görme şansımız oldu. Ürünlerimiz içerisinde birden fazla salep çeşidi var. Orkide çeşidi var. Bunlardan şu anda en uygun olan türünü tespit edip devamında başka tarlalarda başka mecralarda üretimini yapmayı planlıyoruz. Kısmi bakım gerektiren bir bitki. Bakım olmadan biliyorsunuz hiçbir şey olmuyor. Ürün alma şansımız olmuyor" diye konuştu.

" 10 DÖNÜM BUĞDAYDAN ALACAĞIMIZ KADAR BİR GETİRİSİ MÜMKÜN"

Salep üretiminin daha karlı bir iş olduğunun altını çizen Harun Haliloğlu, bir kilo salep yumrusundan 3-4 kilo ürün almanın mümkün olduğunu, hasat yapılırken arkeologlar gibi titiz hareket edip, yumrulara zarar verilmemesi gerektiğini anlattı. Haliloğlu, şöyle konuştu:

"Beklediğimizden daha iyi sonuçları aldığımızı söyleyebiliriz. Olumsuz durumlar da var ama çok daha iyi bakımla 1'e 2, 1'e 3 (bir kilodan 2-3 kilo verim) rahatlıkla alınabileceğini gördük. Şu anda bizim ürünlerimiz 1'e 2 civarlarında. Bu seneki yağışları da hesaba kattığımızda bunun da fena sayılmayacak bir rekolte olduğunu görüyoruz. Ama 1'e 3, 1'e 4 seviyesini de uygun düzenli bir malçlama ve düzenli bir bakımla, ot bakımda dahil olmak üzere rahatlıkla alınabileceğini gördük. Diğer birçok tarım ürününde olduğu gibi kurulum maliyeti biraz yüksek olabilir. Bu seneki kilo fiyatları yaklaşık 3 bin lira civarlarında. Bakımlar olacak, bebek yetiştirmek gibi. Sonuçta bunların da bir bakım ihtiyacı olan bitki. Maliyet noktasına baktığımız zamanlarda da işte bizim şu anki bahçemiz yaklaşık 20-30 metrekare civarlarında. Alacağımız ürün gerçek değerlendirme yapabilirsek, iyi verim de olursa belki 10 dönüm buğdaydan alacağımız kadar bir getirisi mümkün. Bunu Türkiye şartlarında değerlendirmek lazım. En temelinde de büyük bir özveri ve sevgi ile emeğin karışması sonucunda ortaya çıkacak olan ürünleri değerlendirmek gerekiyor."