Kanada'dan Türkiye'ye başbakan düzeyinde ilk resmi ziyaret: 'Yeni bir stratejik ilişkinin başlangıcı'

Mark Carney bugün Kanada'dan Türkiye'ye başbakan düzeyinde resmi ziyaret gerçekleştiren ilk lider olacak. Ziyaret hem sembolik hem de çok kapsamlı gündemi nedeniyle Türkiye- Kanada ilişkilerinde tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. İki ülkenin ekonomi ve savunma alanlarında önemli anlaşmalar imzalaması bekleniyor. Kanada Başbakanı Mike Carney, bugün başlayacak ve üç gün sürecek Türkiye gezisi sırasında İstanbul ve Ankara'da temaslarda bulunacak. Kalabalık bir heyetle Türkiye'ye gidecek olan Carney'e, Dışişleri Bakanı Anita Anand ile Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanı Tim Hodgson'un da eşlik etmesi bekleniyor.Carney önce İstanbul'da iş dünyası yetkilileri ile görüşecek, sonra da Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kabul edilecek. Erdoğan ve Carney, Temmuz ayında yine Ankara'da NATO Zirvesi kapsamında görüşmüşlerdi. Kanada'nın Ankara Büyükelçisi Marcel Lebleu, Carney'nin gezisiyle ilgili olarak Anadolu Ajansı'na yaptığı açıklamada, "Bunun tarihi bir ziyaret olduğunu söylemeliyim. Kanada'dan bir hükümet liderinin Türkiye'ye gerçekleştireceği ilk devlet ziyareti olacak" dedi.Büyükelçisi Lebleu'ye göre ziyaret, Türkiye- Kanada ilişkilerinde "yeni bir stratejik ilişkinin başlangıcı". Kanada, özellikle ABD ile ilişkilerde son dönemde yaşanan büyük kırılmanın ardından başta Avrupa Birliği (AB) olmak üzere birçok ülke ve kuruluşla ilişkilerini geliştirme ve alternatif ortaklar bulmaya odaklandı. Kanada'nın Türkiye ile ilişkilere yeni bir bakış açısı ile bakmaya başlaması ve Serbest Ticaret Anlaşması (STA) müzakerelerine başlaması kararı da bu kapsamda alındı.'Stratejik ilişki' vurgusu Türkiye ve Kanada arasında "stratejik ilişkinin" kurulduğuna ilişkin beyanın Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başbakan Carney tarafından imzalanacak Ortak Bildiri ile duyurulması öngörülüyor.Tarafların NATO üyeliği kapsamında bölgesel ve küresel birçok güvenlik konusunu ele almaları, politikaların uyumlaştırılmasına ilişkin müzakereler gerçekleştirmesi bekleniyor.Bildiride, iki ülke ilişkilerinin stratejik niteliğine uygun olarak birçok alanda işbirliğinin derinleştirilmesi; özellikle ekonomi, ticaret, enerji, madencilik, savunma sanayi ve havacılık gibi kritik alanlara odaklanılmasına vurgu yapılacak.Carney'nin ziyaretinin ardından Türkiye-Kanada STA müzakerelerinin önümüzdeki ay başlatılması planlanıyor. İki ülke yetkilileri, STA'nın devreye girmesi ile yıllık ticaret hacminin yaklaşık 2,5 milyar dolardan 10 milyar dolara çıkabileceğini hesaplyor.

Enerji işbirliğinde nükleer santral konusu ön planda Gündemin en ön sıralarında yer alan işbirliği sahası enerji olarak öne çıkıyor. Ziyaret sırasında ayrı bir görüşme gerçekleştirecek olan iki ülkenin enerji bakanlarının da ayrı bir ortak bildiri yayımlayarak somut işbirliği projelerini duyurmaları bekleniyor.Kanada'nın Türkiye'de en çok ilgilendiği alanların başında nükleer enerji konusu geliyor. Karbon yakıtlara bağımlılığını azaltmak için nükleer enerji konusunda önemli adımlar atan Türkiye, ilk nükleer santral projesini Rusya ile Akkuyu Nükleer Güç Santrali Projesi kapsamında gerçekleştiriyor.Türkiye, biri Sinop'ta diğeri Trakya'da olmak üzere toplam 8 reaktörden oluşan iki nükleer santral daha inşa etmeyi planlıyor. Bu santrallere ilişkin henüz ihale süreci başlamadı. Ancak ihale öncesi süreçte Türkiye, Güney Kore ve Kanada ile ileri düzeyde temaslar kurmuştu.Bu kapsamda, Mart ayında Türkiye'de nükleer enerji santrallerinin geliştirilmesinden sorumlu Türkiye Nükleer Enerji Anonim Şirketi (TÜNAŞ) ile Kanada merkezli nükleer enerji şirketi AtkinsRealis arasında bir mutabakat zaptı imzalandı.Anlaşma, Kanada'nın CANDU reaktör teknolojisinin Türkiye'de uygulanabilirliğinin detaylı bir şekilde değerlendirilmesini öngörüyor.Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Haziran ayında Kanada'ya yaptığı ziyaret sırasında önemli bir nükleer enerji tesisini gezmiş ve iki ülke arasındaki nükleer enerji işbirliği olanaklarını ele almıştı.Enerji konusunda kritik mineraller ve madencilik alanlarında da görüşmeler yapılması bekleniyor. Savunma sanayinde yaptırımdan işbirliğineKanada ile yapılacak görüşmelerde ikinci en önemli gündem maddesi olarak savunma sanayi öne çıkıyor.Kanada, 2020'deki 2. Dağlık Karabağ Savaşı'nda Türk yapımı silahlı insansız hava araçlarında (SİHA) Kanada menşeli parçaların kullanıldığı gerekçesiyle ihracat izinlerini askıya almıştı.Kanada, 2024'te savunma sanayi alanında Türkiye'ye uyguladığı yaptırımları kaldırdığını duyurmuş ve Ankara ile ikili işbirliği olanaklarını görüşmeye başlamıştı. Erdoğan-Carney görüşmesinde, bu konunun ağırlıklı olarak ele alınması ve ortak bildiriye yansıması öngörülüyor.Kanada'nın Ankara Büyükelçisi Marcel Lebleu, bu alanda da bir anlaşmanın imzalanmasının gündemde olduğunu kayda geçirdi.Havacılık ve ileri teknolojiler alanlarında da iki ülke yetkililerinin işbirliği olanaklarını bu görüşmelerde ele alacakları kaydediliyor.Türkiye, savunma bankası için 600 milyon dolar kredi verecek mi? İkili işbirliğinin yanı sıra Carney'in Kanada'nın geliştirmekte olduğu ve 2027'de faaliyete geçmesi beklenen Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası'na (DSRB) Türkiye'nin katılım sürecini gündeme getirmesi bekleniyor.NATO kapsamında kurulan ancak katılımın şart olmadığı bankanın amacı; savunma alanında faaliyet gösteren şirketlere ve özellikle KOBİ'lere uzun vadeli kredi imkanı sunmak, sermayeye erişimi genişletmek, finansman maliyetlerini düşürmek ve üye ülkelerin endüstriyel savunma kapasitesini artırmak olarak sıralanıyor.Yaklaşık 133 milyar dolarlık finansman kapasitesine sahip bankanın sermayesinin yaklaşık yüzde 20'sinin katılımcılar tarafından karşılanması planlanıyor. Belçika, Yunanistan, Ukrayna, Romanya, Lüksemburg ve Letonya şu ana kadar bankaya katılan ülkeler arasında.Türkiye de bankaya katılacağını açıklamıştı. Yetkililer Türkiye'nin yaklaşık 600 milyon dolarlık sermaye katkısında bulunmasının öngörüldüğünü belirtirken, bu ödemenin yapılıp yapılmadığı kamuoyuna açıklanmadı.